కుసుమోశీరకర్పూరైర్విలిప్య వరచందనైః । నైవేద్యాపూపదీపాద్యైరర్చయేచ్చ జనార్దనమ్
పువ్వులు, ఉశీర, కర్పూరం, మంచి చందనం రాసి, నైవేద్యం, నీరు, దీపాలు మొదలైనవి సమర్పించి జనార్దనుని పూజించాలి.
మనసా కర్మణా వాచా పూజయేద్గరుడధ్వజమ్ । కుర్వన్నరః స్త్రీ విధవా బృహద్భక్తిర్జితేంద్రియః
మనసుతో, చేతలతో, మాటలతో గరుడధ్వజుడైన వాసుదేవుని పూజించాలి. పురుషుడు, స్త్రీ, విధవ అయినా, ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, గొప్ప భక్తితో ఆచరించాలి.
నామ్నామేవ తథాలాపం విష్ణోః కుర్యాదహర్నిశమ్ । భక్త్యా విష్ణోః స్తుతిర్వాచ్యా మిథ్యాలాపవివర్జితా
విష్ణువు నామాలు, స్తోత్రాలు రాత్రింబవళ్ళు భక్తితో పలకాలి. అసత్యమైన మాటలు లేకుండా, విష్ణువు స్తుతి చేయాలి.
సర్వసత్వదయాయుక్తః శాంతవృత్తిరహింసకః । సుప్తో బాహ్యాసనస్థో వా వాసుదేవం ప్రకీర్తయేత్
ప్రతి జీవికి దయతో, శాంతమైన ప్రవర్తనతో, హింస లేకుండా, పడుకున్నా, కూర్చున్నా, ఎప్పుడూ వాసుదేవుని మహిమను పాడాలి.
స్మృత్యాలోకనగంధాది స్వాదనం పరికీర్త్తనమ్ । అన్నస్య వర్జయేద్వాసం గ్రాసానాం సంప్రమోక్షణమ్
అన్నాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకోవడం, చూడడం, వాసన చూడడం, రుచి చూడడం, వివరించడం వంటివి నివారించాలి. అన్నాన్ని తినడాన్ని కూడా మానుకోవాలి.
గాత్రాభ్యంగం శిరోభ్యంగం తాంబూలం సవిలేపనమ్ । వ్రతస్థో వర్జయేత్సర్వం యచ్చాన్యచ్చ నిరాకృతమ్
వ్రతంలో ఉన్నప్పుడు, శరీరానికి మర్దనం, తల మర్దనం, తాంబూలం, అంగరాగాలు మరియు నిషేధించిన ఇతర వాటిని పూర్తిగా మానాలి.
న వ్రతస్థః స్పృశేత్కించిద్వికర్మస్థం న చాలయేత్ । దేవతాయతనే తిష్ఠన్న గృహస్థశ్చరేత్ధ్రువమ్
వ్రతదారి ఏ అపవిత్రమైనదాన్ని తాకకూడదు, కలవరపెట్టకూడదు. దేవాలయంలో ఉన్నప్పుడు, గృహస్థుడు స్థిరంగా ఉండాలి.
కృత్వా మాసోపవాసం తు యథోక్తవిధినా నరః । నారీ వా విధవా సాధ్వీ వాసుదేవం సమర్చయేత్
విధిగా నెల రోజుల ఉపవాసాన్ని చేసిన తరువాత, పురుషుడు, స్త్రీ లేదా సతీవిధవ అయినా, వాసుదేవుని పూజించాలి.
అన్యూనాధికమేవం తు వ్రతం త్రింశద్దినైరిదమ్ । కృత్వా మాసోపవాసం తు సంయతాత్మా జితేంద్రియః
ఈ వ్రతాన్ని ముప్పై రోజుల పాటు, కొంత తక్కువైనా ఎక్కువైనా, నియమంగా పాటించాలి. ఉపవాసాన్ని పూర్తిగా చేసి, మనస్సు, ఇంద్రియాలను నియంత్రించాలి.
తతోఽర్చయేదేవ పుణ్యం ద్వాదశ్యాం గరుడధ్వజమ్ । పూజయేత్పుష్పమాలాభిర్గంధధూపవిలేపనైః
తరువాత, పవిత్రమైన ద్వాదశి రోజున, గరుడధ్వజుడైన దేవుని పుష్పమాలలు, పరిమళ ద్రవ్యాలు, ధూపం, అంగరాగాలతో పూజించాలి.
వస్త్రాలంకారవాద్యైశ్చ తోషయేదచ్యుతం నరః । సంస్నాపయేద్ధరిం భక్త్యా తీర్థచందనవారిభిః
వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, వాద్యాలతో అచ్యుతుని సంతోషింపజేయాలి. తీర్థంతో, చందనపు నీటితో హరిని భక్తితో స్నానపుచేయాలి.
చందనేనానులిప్తాంగం ధూపపుష్పైరలంకృతమ్ । వస్త్రదానాదిభిశ్చైవ భోజయిత్వా ద్విజోత్తమాన్
చందనం రాసి, ధూపం, పువ్వులతో అలంకరించి, వస్త్రాలు మొదలైన దానాలు ఇచ్చి, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టాలి.
దద్యాచ్చ దక్షిణాం తేభ్యః ప్రణిపత్య క్షమాపయేత్ । ఏవం మాసోపవాసాద్ధి కృత్వాభ్యర్చ్య జనార్దనమ్
వారికి దక్షిణా ఇచ్చి, నమస్కరించి, క్షమించమని అడగాలి. ఇలా నెల ఉపవాసం చేసి, జనార్దనుని పూజించాలి.
భోజయిత్వా ద్విజాంశ్చైవ విష్ణులోకే మహీయతే । ఏవం మాసోపవాసాంతే కృత్వా విప్రాన్త్రయోదశ
బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టినవాడు, విష్ణు లోకంలో ఘనత పొందుతాడు. ఇలా నెల ఉపవాసం ముగిసిన తరువాత, పదమూడు మంది బ్రాహ్మణులను సత్కరించాలి.
నిర్యాపయేత్తతస్తాన్వై విధినా యేన తచ్ఛృణు । కారయేద్వైష్ణవం యజ్ఞమేకాదశ్యాముపోషితః
తర్వాత, వారు ఎలా చేయాలో నీవు విను. పదకొండవ తేదీన ఉపవాసం చేసి, వైష్ణవ యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాలి.
పూజయిత్వా తు దేవేశమాచార్యానుజ్ఞయా హరిమ్ । అర్చయిత్వా యథాశక్త్యా హ్యభివాద్య గురుం తథా
ఆచార్యుని అనుమతితో దేవతల అధిపతి అయిన హరిని భక్తితో పూజించి, తన శక్తికి తగినంతగా పూజ చేసి, గురువుని నమస్కరించాలి.
తతోనుభోజయేద్విప్రాన్నమస్కారపురఃసరమ్ । విశుద్ధకులచారిత్ర విష్ణుపూజనతత్పరాన్
తర్వాత, విశుద్ధ వంశానికి, మంచి స్వభావానికి, విష్ణుపూజలో నిమగ్నమైన బ్రాహ్మణులను గౌరవంతో భోజనం పెట్టాలి.
పూజయిత్వా తథా సర్వాన్భోజయిత్వా త్రయోదశ । తాంబూలవస్త్రయుగ్మాని భోజనాచ్ఛాదనాని చ
అలా అందరినీ పూజించి, పదమూడు మందికి భోజనం పెట్టిన తర్వాత, తాంబూలం, రెండు వస్త్రాలు, భోజనం, కప్పు వస్త్రాలు ఇవ్వాలి.
యోగపట్టాని సూత్రాణి బ్రహ్మసూత్రాణి చైవ హి । దద్యాచ్చైవ ద్విజాగ్ర్యేభ్యః పూజయిత్వా ప్రణమ్య చ
తర్వాత, ముఖ్యమైన ద్విజులకు యోగపట్టాలు, పవిత్ర సూత్రాలు, బ్రహ్మసూత్రాలు పూజించి, నమస్కరించి ఇవ్వాలి.
తతోనుపూజయేచ్ఛక్త్యా శయ్యాం స్తరణసంస్కృతామ్ । సాచ్ఛాదనాం శుభాం శ్రేష్ఠాం సోపధానామలంకృతామ్
తర్వాత, తన శక్తికి తగినట్లు మంచాన్ని, మంచంపై మంచపు వస్త్రాలు, శుభ్రమైనది, ఉత్తమమైనది, దిండు, అలంకరణలతో కూడినదిగా సమర్పించాలి.
కారయిత్వాత్మనోమూర్తిం కాంచనీం తు స్వశక్తితః । న్యసేత్తస్యాం తు శయ్యాయామర్చయిత్వా స్రగాదిభిః
తన శక్తికి తగినట్లు బంగారు రూపాన్ని తయారు చేయించి, ఆ మంచంపై పెట్టి, పుష్పమాలలతో పూజించాలి.
ఆసనం పాదుకాం ఛత్రం వస్త్రయుగ్మముపానహౌ । పవిత్రాణి చ పుష్పాణి శయాయ్యాముపకల్పయేత్ 6.119.
ఆ మంచంపై ఆసనం, పాదుకలు, గొడుగు, రెండు వస్త్రాలు, చెప్పులు, పవిత్ర సూత్రాలు, పువ్వులు మొదలైనవి ఏర్పాటుచేయాలి.
ఏవం శయ్యాం తు సంకల్ప్య ప్రణిపత్య చ తాన్ద్విజాన్ । ప్రార్థయేచ్చానుమోదార్థం విష్ణులోకం వ్రజామ్యహమ్
అలా మంచాన్ని నిర్ణయించి, ఆ బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి, వారి అనుమతి కోరుతూ, 'నేను విష్ణు లోకానికి వెళ్తున్నాను' అని చెప్పాలి.
తతో వ్రజేన్నరశ్రేష్ఠో విష్ణోః స్థానమనామయమ్ । మండపస్థాం స్తుతాన్విప్రానితి వాచ్యం ముహుర్ముహుః
తర్వాత, ఆ ఉత్తముడు విష్ణువు నిర్దోషమైన స్థలాన్ని పొందుతాడు. మండపంలో ఉన్న బ్రాహ్మణులు సత్కరించబడ్డారని పదే పదే ప్రకటించాలి.
మంత్రహీనం క్రియాహీనం సర్వహీనం ద్విజోత్తమాః । సర్వంసంపూర్ణతాం యాతు భవద్వాక్యప్రసాదతః । విధిర్మాసోపవాసస్య యథావత్పరికీర్తితః
ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా! మంత్రాలు లేకపోయినా, కర్మలు లేకపోయినా, ఏ లోపం ఉన్నా, మీ వాక్కుల అనుగ్రహంతో అన్నీ సంపూర్ణమవుతాయని భావించాలి. మాస ఉపవాస విధానం యథావిధిగా వివరించబడింది.
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే పంచపంచాశత్సహస్రసంహితాయా। ముత్తరఖండే కార్తికమాహాత్మ్యే శ్రీకృష్ణసత్యభామాసంవాదే మాసో। పవాసకథనంనామైకోనవింశత్యధికశతతమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మ మహాపురాణంలో, ఉత్తరకండలో, కార్తికమాస మహిమలో, శ్రీకృష్ణుడు సత్యభామతో చేసిన సంభాషణలో, మాసోపవాస కథనం అనే నూరియొనిమిదవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
సూత ఉవాచ। ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య పునః పప్రచ్ఛ పావకిః । శాలగ్రామార్చనం భూయస్తచ్ఛృణుధ్వం తపోధనాః
సూతుడు చెప్పాడు: ఈ మాటలు విని, పావకుడు మళ్లీ అడిగాడు. శాలగ్రామ ఆర్చన గురించి మీరు వినండి, ఓ తపోధనులారా!
కార్తికేయ ఉవాచ। భగవన్యోగినాం శ్రేష్ఠ సర్వేధర్మాః శ్రుతా మయా । శాలగ్రామార్చనం బ్రూహి విస్తరేణ మమ ప్రభో
కార్తికేయుడు చెప్పాడు: భగవన్, యోగులలో శ్రేష్ఠుడవు, అన్ని ధర్మాలు నేను విన్నాను. ప్రభూ! శాలగ్రామ ఆర్చనను నాకు విస్తృతంగా వివరించండి.
ఈశ్వర ఉవాచ। సాధుసాధు మహాప్రాజ్ఞ యన్మాం హి పరిపృచ్ఛసి । తదహం సంప్రవక్ష్యామి శ్రూయతాం మమ వత్సల
ఈశ్వరుడు చెప్పాడు: మహాప్రజ్ఞుడా! నన్ను అడిగినది చాలా మంచిది. అందుకే నేను వివరంగా చెబుతాను. నా మాటలు విను, ప్రియమైనవాడా!
శాలగ్రామశిలాయాం తు త్రైలోక్యం సచరాచరమ్ । మహాశయ మహాసేన నిత్యం తిష్ఠతి సంహితమ్
ఓ మహాశయ మహాసేనా! శాలగ్రామ శిలలో, ఈ మూడు లోకాల్లోని చలించేవి, అచలమైనవి అన్నీ ఎప్పుడూ కలిసి ఉంటాయి.