తైశ్చ శృంఖలయోగైశ్చ బద్ధో నైవోద్ధృతిం వ్రజేత్। ఏతద్విమృశ్య శూద్రోఽసౌ పరిత్యజ్య గృహం గతః
ఈ బంధనాలతో కట్టుబడి ఉన్నవాడు విముక్తిని పొందలేడు. ఇది తెలుసుకుని ఆ శూద్రుడు తన ఇంటిని విడిచిపెట్టి వెళ్ళిపోయాడు.
స్వస్థా దేవా ముదా తత్ర సాధుసాధ్వితి చాబ్రువన్। నిర్గ్రంథిరూపమాదాయ తస్యాంతిక గృహం తథా
అక్కడ దేవతలు సంతోషంతో 'బాగుంది, బాగుంది' అని అన్నారు. వారు కూడా మునివేశం ధరించి అతని ఇంటికి వెళ్లారు.
గత్వాహం దైవసంవాదమవదం భూతవర్తనమ్। తతోభ్యాసప్రసంగాచ్చ జనానాం చ పరిప్లవాత్
నేను అక్కడికి వెళ్లి దైవ సంభాషణను, జీవుల ప్రవర్తనను వివరించాను. ఆ తరువాత అభ్యాస ప్రభావం వల్ల, ప్రజల గందరగోళం వల్ల—
తస్య యోషా తదాగత్య పప్రచ్ఛ దైవకారణమ్। తతోహమవదం తస్య యద్వా చేతోగతం ద్రుతమ్
అప్పుడు అతని భార్య వచ్చి ఆ దైవ విషయానికి కారణం అడిగింది. నేను వెంటనే మనసులో వచ్చినదాన్ని ఆమెకు చెప్పాను.
నిభృతోథ నినాదస్య కారణం కథితం మయా। హృద్గతం పతినా తేద్య విధినా దత్తమజ్ఞవత్
నిర్జనంలో నేను ఆ కలహానికి కారణాన్ని వివరించాను. నీ భర్త మనసులో ఉంచుకున్నది ఈ రోజు విధి వశాత్తు తెలియజేయబడింది.
పరిత్యక్తం మహాభాగే పునర్నాస్తీహ తే వసు। యావజ్జీవతి దౌర్విధ్యం తస్య భోక్తా న సంశయః
మహాభాగే! నీవు విడిచిపెట్టబడినవాడవు, ఇక నీకు ఇక్కడ ధనం లేదు. అతను బ్రతికున్నంత కాలం దురదృష్టమే అనుభవించాల్సి వస్తుంది, సందేహం లేదు.
గచ్ఛ మాతర్గృహం శూన్యమలబ్ధం తత్ప్రపృచ్ఛతమ్। శ్రుత్వా తద్వై శివం సా చ వచనం పత్యురంతికే
తల్లి! నీవు నీ ఖాళీ ఇంటికి వెళ్లి, దొరకని విషయాన్ని అడుగు. ఆ శుభవాక్యాన్ని భర్త సమక్షంలో విని—
గత్వా ప్రోవాచ దుర్వృత్తం తచ్ఛ్రుత్వా విస్మయం గతః। స విచింత్య తయా సార్ధమాగతోసౌ మమాంతికమ్
ఆమె వెళ్లి ఆ దురాచారిని అడిగింది. అతను వినగానే ఆశ్చర్యపోయాడు. ఆ విషయాన్ని ఆలోచించి, ఆమెతో కలిసి నా దగ్గరకు వచ్చాడు.
నిభృతం మామువాచేదం క్షపణత్వం చ కీర్తయ। క్షపణక ఉవాచ- చాక్షుషం చిరసంశుద్ధం హేలయా తృణవత్కథమ్
నిర్జనంలో అతను నన్ను అడిగాడు: 'క్షపణత్వం గురించి చెప్పు.' క్షపణకుడు ఇలా అన్నాడు: 'చిరకాలంగా శుద్ధి చేసిన దృష్టిని నీవు తేలికగా గడ్డి లాగా విసిరేస్తావా?'
త్వయా త్యక్తం యతస్తాత నాస్తి భాగ్యమకంటకమ్। ఐశ్వర్యమతులం శౌర్యం శీర్యతే భావుకం పునః
నీవు దాన్ని వదిలేసినందువల్ల, మిత్రమా! ముల్లు లేని అదృష్టం ఉండదు. అపూర్వమైన ఐశ్వర్యం, పరాక్రమం నశించిన తర్వాత మళ్లీ భావనకు లోనవుతాయి.
స్వబంధూనాం మహద్దుఃఖమాజన్మమరణాంతికమ్। ద్రక్ష్యసే చాత్మనా నిత్యం మృతానాం యా గతిర్ధ్రువమ్
నీ బంధువుల గొప్ప బాధను జననం మరణం వరకు చూస్తావు. మరణించినవారి నిశ్చితమైన గమ్యాన్ని నీవు ఎప్పుడూ నీతోనే చూస్తుంటావు.
తస్మాత్తద్గృహ్యతాం తూర్ణం భుంక్ష్వ భోగ్యమకంటకమ్। ఐశ్వర్యమతులం శౌర్యం లోకానాం విస్మయం వరమ్
కాబట్టి, వెంటనే దాన్ని స్వీకరించి ముల్లు లేని సౌఖ్యాన్ని అనుభవించు. అపూర్వమైన ఐశ్వర్యం, పరాక్రమం లోకాలకు ఆశ్చర్యంగా, ఉత్తమ వరంగా ఉంటాయి.
శూద్ర ఉవాచ- న మే విత్తే స్పృహా చాస్తి ధనం సంసార వాగురా। తద్విధౌ పతితో మర్త్యో న పునర్మోక్షకం వ్రజేత్
శూద్రుడు అన్నాడు: 'నాకు ధనంపై ఆశ లేదు; ధనం సంసారపు ఉచ్చు. అందులో పడిపోతే మానవుడు మళ్లీ మోక్షాన్ని పొందలేడు.'
శృణు విత్తస్య యద్దోషమిహలోకే పరత్ర చ। భయం చోరాచ్చ జ్ఞాతిభ్యో రాజభ్యస్తత్కరాదపి౫౦ 1.53.
'ఈ లోకంలోనూ పరలోకంలోనూ ధనానికి ఉన్న దోషాలను విను: దొంగల నుంచి, బంధువుల నుంచి, రాజుల నుంచి, పన్ను వసూలుదారుల నుంచి భయం.'
సర్వే జిఘాంసవో మర్త్యాః పశుమత్స్యవివిష్కిరాః। తథా ధనవతాం నిత్యం కథమర్థాస్సుఖావహాః
ప్రతి మనిషి, జంతువులు, చేపలు, పక్షులు లాగే, హింసకు తహతహలాడుతారు. అటువంటి ధనం దాని యజమానులకు ఎప్పుడు సుఖాన్ని ఇస్తుంది?
ప్రాణస్యాంతకరో హ్యర్థస్సాధకో దురితస్య చ। కాలాదీనాం ప్రియం గేహం నిదానం దుర్గతేః పరమ్
ప్రాణానికి అంతం తెచ్చేది ధనమే; అది దుర్మార్గానికి కారణం. కాలాది దేవతలకు ఇష్టమైన ఇల్లు, దురదృష్టానికి ప్రధాన కారణం కూడా ఇదే.
క్షపణక ఉవాచ- యస్యార్థాస్తస్య మిత్రాణి యస్యార్థాస్తస్య బాంధవాః। కులం శీలం చ పాండిత్యం రూపం భోగ్యం యశః సుఖమ్
క్షపణకుడు ఇలా అన్నాడు— ధనం ఉన్నవాడికి స్నేహితులు ఉంటారు; ధనం ఉన్నవాడికి బంధువులు కూడా ఉంటారు. కుటుంబం, మంచితనం, విద్య, అందం, అనుభవాలు, పేరు, సుఖం— ఇవన్నీ ధనంతోనే వస్తాయి.
ధనేన తు విహీనస్య పుత్రదారోజ్ఝితస్య చ। కథం మిత్రం కథం ధర్మం దీనానాం జన్మనః కథం
కాని ధనం లేని వాడికి, పిల్లలు భార్య లేని వాడికి, స్నేహితులు ఎలా ఉంటారు? ధర్మం ఎలా ఉంటుంది? దరిద్రుడైనవాడి జన్మానికి అర్థమేంటి?
సత్వాదిక్రతుకార్యం చ పుష్కరిణ్యుపకారకం। దానం నాకస్య సోపానం నిఃస్వస్య చ న సిద్ధ్యతి
ధనం లేని వాడికి దానం చేయడం, యజ్ఞాలు చేయడం, పుష్కరిణి వంటి నీటి కొలను సంరక్షించడం, స్వర్గానికి దారి చూపే దానాలు— ఇవేవీ సాధ్యం కావు.
వ్రతకార్యస్య రక్షా చ ధర్మాదిశ్రవణం భృశమ్। పితృయజ్ఞాదితీర్థం చ నిర్విత్తస్య న సిద్ధ్యతి
ఏమీ లేని వాడికి వ్రతాలు పాటించడం, ధర్మాన్ని రక్షించడం, ధర్మ శ్రవణం చేయడం, పితృయజ్ఞాలు, తీర్థయాత్రలు— ఇవన్నీ సాధ్యం కావు.
తథా రోగప్రతీకారః పథ్యమౌషధసంచయం। రక్షణం విగ్రహశ్చైవ శత్రూణాం విజయో ధ్రువమ్
అలాగే, వ్యాధికి మందు పెట్టడం, ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం మందులు సేకరించడం, తనను తాను కాపాడుకోవడం, శత్రువులను ఓడించడం— ఇవన్నీ కూడా ధనంపై ఆధారపడి ఉంటాయి.
స్త్రీణాం చ జన్మనా వార్తా వసుయోగేన లభ్యతే। భూతభవ్యప్రవృత్తానాం సుకృతం దుష్కృతం చ యత్
స్త్రీలకు కూడా జీవనోపాధి ధనంతోనే లభిస్తుంది. గత, వర్తమాన, భవిష్యత్తులోని ప్రాణులకు మంచి చెడు ఫలితాలు కూడా ధనంతోనే ఏర్పడతాయి.
తస్మాద్బహుధనం యస్య తస్య భోగ్యం యదృచ్ఛయా। స్వర్గం వితరణాదేవ లప్స్యసే హ్యచిరాదితః
కాబట్టి, ఎక్కువ ధనం ఉన్నవాడు ఏదైనా అనుభవిస్తే అది సహజంగానే వస్తుంది. దానం చేస్తే త్వరలోనే స్వర్గాన్ని పొందుతావు.
శూద్ర ఉవాచ- అకామాచ్చ వ్రతం సర్వమక్రోధాత్తీర్థసేవనమ్। దయా జప్యసమా శుద్ధం సంతోషో ధనమేవ చ
శూద్రుడు ఇలా అన్నాడు— కోరికలు లేకుండా వ్రతాలు పాటించడమే నిజమైన వ్రతం; కోపం లేకుండా తీర్థయాత్ర చేయడమే యాత్ర; దయ జపానికి సమానం; పవిత్రత, సంతృప్తి ఇవే నిజమైన ధనం.
అహింసా పరమా సిద్ధిః శిలోంఛవృత్తిరుత్తమా। శాకాహారః సుధాతుల్య ఉపవాసః పరంతప
హింస చేయకపోవడమే గొప్ప సాధన; చేతితో సంపాదించడమే ఉత్తమ జీవనం; కూరగాయలు తినడమే అమృతం వంటిది; ఉపవాసమే అత్యుత్తమమైనది, ఓ శత్రువులను దహించే వాడా!
సంతోషో మే మహాభోగ్యం మహాదానం వరాటకమ్। మాతృవత్పరదారాశ్చ పరద్రవ్యాణి లోష్ఠవత్
సంతృప్తే నాకు గొప్ప ఆనందం, గొప్ప దానం, బంగారు నాణెం. పరస్త్రీలు తల్లిలా; ఇతరుల ధనం మట్టిలా కనిపిస్తుంది.
పరదారా భుజంగాభాః సర్వయజ్ఞ ఇదం మమ। తస్మాదేనం న గృహ్ణామి సత్యం సత్యం గుణాకర
ఇతరుల భార్యలు పాముల్లా; ఇదే నా సమస్త యజ్ఞం. అందుకే, నేను ఆమెను అంగీకరించను— ఇది సత్యం, సత్యమే, ఓ గుణాల నిలయం!
ప్రక్షాలనాద్ధి పంకస్య దూరాదస్పర్శనం వరం। ఇత్యుక్తే తు నరశ్రేష్ఠ పుష్పవర్షం పపాత హ
చెత్తను దూరంగా ఉండడం, కడగడం కన్నా మెరుగైనది. ఇలా అన్న వెంటనే, ఓ మానవశ్రేష్ఠా, పుష్పవృష్టి కురిసింది.
మూర్ధ్రిదేశే తనౌ తస్య సర్వదేవేరితం ద్విజ। దేవదుందుభయో నేదుర్నృత్యంత్యప్సరసాం గణాః
అతని తలపై, శరీరంపై అన్ని దేవతలు పువ్వులు వర్షించారు, ఓ ద్విజా! దేవతల డప్పులు మోగాయి, అప్సరసల గుంపులు నాట్యం చేశాయి.
జగుర్గంధర్వపతయో విమానం చాపతద్దివః। ఊచుర్దేవగణాస్తత్ర విమానమిదమారుహ
గంధర్వాధిపతులు పాటలు పాడారు, ఆకాశం నుంచి విమానం దిగింది. అక్కడ ఉన్న దేవతలు, 'ఈ విమానంలో ఎక్కు' అని అన్నారు.