అకర్తవ్యం శతం కృత్వా పితృశ్రాద్ధం కరోతి యః। సర్వపాపక్షయస్తస్య స్వర్గం యాతి చ మానవః
వంద తప్పులు చేసినవాడు అయినా, పితృశ్రాద్ధం చేస్తే అతని పాపాలన్నీ పోయి, ఆ మనిషి స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
సర్వాభావే పితృతిథౌ గోభ్యో ఘాసం దదాతి యః। ఫలం చ పిండదానస్య సంప్రాప్నోత్యధికం నరః
ఏదీ లేకపోయినా, పితృతిథి రోజున ఎవరైనా ఆవులకు గడ్డి పెడితే, అతడికి పిండదానం చేసినదానికన్నా ఎక్కువ ఫలం లభిస్తుంది.
పురా వైరాటవిషయే రురోదాతీవ దీనకః। పితృతిథౌ స్వయం ప్రాప్తే సర్వాభావాచ్చ రోదితి
పూర్వం వైరాట దేశంలో ఒకడు చాలా బీదగా ఉండి ఏడ్చాడు. పితృతిథి వచ్చినప్పుడు, తన దగ్గర ఏమీ లేక ఏడ్చాడు.
రుదిత్వా సుచిరం సోపి పప్రచ్ఛ కోవిదం ద్విజం। బ్రహ్మన్పితృతిథావద్య కింస్విత్కృత్వా హితం భవేత్
చాలా సేపు ఏడ్చిన తరువాత, ఆ మనిషి ఒక పండిత బ్రాహ్మణుడిని అడిగాడు: 'బ్రాహ్మణా, ఇప్పుడు పితృతిథి వచ్చింది. నేను ఏం చేయాలి? ఏది మేలు?'
వరాటకశ్చ మే నాస్తి ధనం బ్రహ్మవిదాంవర। ఉపదేశం చ మే దేహి యేన ధర్మే స్థితో హ్యహమ్
ఓ బ్రహ్మజ్ఞానంలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, నా దగ్గర ఒక్క నాణెం కూడా లేదు. నేను ధర్మంలో నిలబడేందుకు నాకొక ఉపదేశం చెప్పు.
ద్విజ ఉవాచ-। గచ్ఛ శీఘ్రం వనే తాత ముహూర్తే కుతపేఽధునా। ఘాసం పితరముద్దిశ్య గవే దేహీతి సత్వరమ్
ద్విజుడు ఇలా అన్నాడు— బిడ్డా, ఇప్పుడే అంత్యక్రియ సమయం వచ్చింది. వెంటనే అడవికి వెళ్లి, నీ తండ్రి కోసం ఆవుకు గడ్డి ఇచ్చి రా.
తతస్తస్యోపదేశేన గృహీత్వా ఘాసపూలకమ్। గవే దత్వా యథాహృష్టః పుష్ట్యర్థం పితురేవ చ
ఆ ఉపదేశం ప్రకారం, అతడు గడ్డి ముట్టెను తీసుకుని, తండ్రి పోషణ కోసం ఆనందంగా ఆవుకు ఇచ్చాడు.
ఏతత్పుణ్యప్రసాదేన గతోసౌ సురమందిరమ్। స్వర్గం చ సుచిరం భుక్త్వా ఉత్పన్నో ధనినాం కులే
ఆ పుణ్యఫలంతో అతడు దేవతల లోకానికి వెళ్లాడు. అక్కడ చాలా కాలం స్వర్గసుఖాలు అనుభవించి, ధనికుల కుటుంబంలో పుట్టాడు.
ధనవాన్స పురా పుణ్యాత్పితృయజ్ఞస్య కారణాత్। స దదాతి పితుః పిండం సర్వస్వేన ధనేన చ
అతడు పితృయజ్ఞం వల్ల ధనవంతుడయ్యాడు. తన తండ్రికి పిండం సమర్పించి, తన సంపదంతా అర్పించాడు.
తత్రైకజన్మనోభ్యాసాద్గతోసౌ విష్ణుమందిరమ్। భుక్త్వానన్తసుఖం తత్ర సార్వభౌమోభవన్నృపః
ఒక జన్మలో సాధన వల్ల అతడు విష్ణు లోకానికి చేరాడు. అక్కడ అనంతమైన ఆనందాన్ని అనుభవించి, భూమిపై సామ్రాట్గా జన్మించాడు.
పితృయజ్ఞాత్పరో యస్మాద్ధర్మో నాస్తి కథంచన। తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన శక్త్యా కుర్యాదమత్సరః
పితృయజ్ఞం కన్నా గొప్ప ధర్మం లేదు. అందుకే, ఎవ్వరినీ అసూయపడకుండా, తన శక్తికి తోడుగా, అన్ని ప్రయత్నాలతో దాన్ని చేయాలి.
యః పఠేద్ధర్మసంతానం జనానామగ్రతో నరః। విష్ణుపద్యా జలే స్నానం ప్రతి లోకే చ లభ్యతే
ఎవడు ధర్మ పరంపరను జనాల ముందు చదువుతాడో, వాడు విష్ణుపద జలంలో స్నానం చేసిన ఫలితాన్ని ఈ లోకంలో పొందుతాడు.
జన్మజన్మకృతో యేన మహాపాతకసంచయః। తత్సర్వం ప్రలయం యాతి సకృదుచ్చరితే శ్రుతే
ఎన్ని జన్మల్లో చేసిన పెద్ద పాపాలున్నా, ఈ కథను ఒక్కసారి వినడం, చెప్పడం వల్ల అవన్నీ నశించిపోతాయి.
నరోత్తమ ఉవాచ- త్రిదశానాం చ దేవానామన్యేషాం జగదీశ్వరః। ప్రభుః కర్తా చ హర్త్తా చ గోప్తా భర్త్తా పితా ప్రసూః
నరోత్తముడు ఇలా అన్నాడు— దేవతలలో, ఇతర దైవాలలో, జగత్తుకు ఈయనే ప్రభువు; సృష్టికర్త, సంహారకుడు, రక్షకుడు, పోషకుడు, తండ్రి, మూలకారణం కూడా ఇతడే.
అస్మాకం వాక్శ్రమో విష్ణోః కథనేనైవ యుజ్యతే। కింతు కౌతూహలం మేఽస్తి పిపాసా వా క్షుధాపి వా
విష్ణువు మహిమను చెప్పడంలో మన మాటలు అలసిపోతాయి. అయినా నాకు ఆసక్తి, దాహం, లేదా ఆకలి ఉంది.
కృతం పృచ్ఛతి యేనైవ వక్తవ్యం తత్ప్రియేణ హి। అతీతం చైవ జానాతి కథం నాథ పతివ్రతా
ప్రియమైనవాడు అడిగినదాన్ని చెప్పాలి. ఓ నాథా, పతివ్రతకు గత విషయాలు ఎలా తెలుసు?
కిం వా తస్యాం ప్రభావం చ వక్తుమర్హస్యశేషతః। భగవానువాచ- కథితం మే పురా వత్స పునః కౌతూహలం ద్విజ
లేదా, ఆమె శక్తి గురించి పూర్తిగా చెప్పాలి. భగవంతుడు ఇలా అన్నాడు— బిడ్డా, నేను ఇది ముందే చెప్పాను. అయినా నీవు మళ్లీ ఆసక్తిగా అడుగుతున్నావు.
కథయిష్యామి తత్సర్వం యత్తే మనసి వర్తతే। పతివ్రతా పతిప్రాణా సదా పత్యుర్హితే రతా
నీ మనసులో ఉన్నదంతా నేను చెబుతాను. పతివ్రత తన భర్తనే జీవంగా భావించి, ఎల్లప్పుడూ భర్తకు మేలు జరగాలని తపనపడుతుంది.
దేవానామపి సాఽఽరాధ్యా మునీనాం బ్రహ్మవాదినాం। ధవస్యైకస్య యా నారీ లోకే పూజ్యతమా స్మృతా
ఆమెను దేవతలు, మునులు, బ్రహ్మజ్ఞానులు కూడా పూజించాలి. ఒక్క భర్తకే అంకితమైన ఆడది లోకంలో అత్యంత పూజ్యురాలిగా గుర్తించబడింది.
తస్యా సంమాననే గుర్వీ నిభృతా న భవిష్యతి। మధ్యదేశే పురా తాత నగరీ చాతిశోభనా
ఆమెను గౌరవించడంలో ఎలాంటి అతిశయమూ ఉండదు. మధ్యదేశంలో ఒకప్పుడు అద్భుతమైన నగరం ఉండేది.
తస్యాం చ బ్రహ్మజాతీయా సేవ్యా నామ్నీ పతివ్రతా। తస్యా ధవోఽభవత్కుష్ఠీ పూర్వకర్మవిరోధతః
ఆ నగరంలో బ్రాహ్మణ వంశానికి చెందిన సేవ్య అనే పతివ్రత ఉండేది. పూర్వకర్మ ఫలితంగా ఆమె భర్తకు కుష్టురోగం వచ్చింది.
గలద్వ్రణాస్య పత్యుశ్చ నిత్యం చర్యాపరాయణా। యద్యన్మనోరథం తస్య శక్త్యా సా కురుతే భృశమ్
భర్త నోరులో ఎప్పుడూ గాయాల నుంచి ముదురు వస్తుండేది. అయినా ఆమె నిత్యం సేవలో నిమగ్నమై ఉండేది. భర్త ఏదైనా కోరితే, తన శక్తికి మించి తీరుస్తుండేది.
అర్చయేద్దేవవన్నిత్యం స్నేహం కుర్యాదమత్సరా। కదాచిత్పథి గచ్ఛంతీం వేశ్యాం పరమసుందరీమ్
ఆయన ప్రతిరోజూ దేవతలను భక్తితో పూజించేవాడు, ఎవరిపట్లా అసూయ లేకుండా, ప్రేమతో ప్రవర్తించేవాడు. ఒకసారి, మార్గంలో నడుస్తూ, అతను అపూర్వ సౌందర్యంతో కూడిన ఓ వేశ్యను చూశాడు.
దృష్ట్వాఽతీవాభవన్మోహాన్మన్మథావిష్టచేతనః। నిశ్శ్వస్య సుతరాం దీర్ఘం తతస్తు విమనాఽభవత్
ఆమెను చూసిన వెంటనే అతని మనసు మోహంతో మునిగిపోయింది, కామ భావనలో చిక్కుకున్నాడు. అతను లోతుగా ఊపిరి వదిలి, మనసు దిగులుతో నిండిపోయింది.
శ్రుత్వా గృహాద్వినిఃసృత్య సాధ్వీ పప్రచ్ఛ తం పతిం। ఉన్మనాస్త్వం కథం నాథ నిఃశ్వాసస్తే కథం విభో
ఇది విని, అతని సతీమంతృడు ఇంటి నుండి బయటకు వచ్చి భర్తను అడిగింది: "ప్రభూ! నీ మనసు ఎందుకు ఇలా కలవరంగా ఉంది? ఎందుకు ఇంతగా ఊపిరి పీలుస్తున్నావు?"
బ్రూహి మే యచ్చ కర్తవ్యమకర్తవ్యం చ యత్ప్రియమ్। దయితం తే కరిష్యామి త్వమేకో మే గురుః ప్రియః
"ఏం చేయాలో, ఏం చేయకూడదో, నీకు ఏది ఇష్టమో నాకు చెప్పు. నీవు చెప్పినదాన్ని నేను చేస్తాను. నీవే నాకు గురువు, ప్రియమైనవాడవు."
అభీష్టం వద మే నాథ యథాశక్తి కరోమ్యహమ్। ఇత్యుక్తే తామువాచేదం వృథా కిం భాషసే ప్రియే
"నీ కోరికను చెప్పు ప్రభూ, నా శక్తికి తగినంత నేను చేస్తాను" అని ఆమె అన్నది. అప్పుడు అతను ఇలా అన్నాడు: "ప్రియమైనవాడా, వృథాగా మాటలు ఎందుకు చెబుతున్నావు?"
న శక్తా త్వం న చైవాహం మోఘం వక్తుం న యుజ్యతే। ప్రష్టుం నాధికరోషీతి యథా దీర్ఘతరోః ఫలమ్
"నువ్వు చేయలేవు, నేనూ చేయలేను. వృథాగా మాట్లాడటం సరికాదు. అడిగే హక్కు నీకు లేదు. నేలపై నిలబడి, ఎత్తైన చెట్టు ఫలాన్ని కోరికపడినట్టు ఇది."
భూమౌ స్థిత్వా తు ఖర్వాత్మా సముద్ధర్తుం ప్రవాంఛతి। తథా మే రమణీ లోభాన్మోహాద్యదభివాంఛితమ్
"చిన్నవాడైనవాడు నేలపై నిలబడి, ఎత్తైన చెట్టు ఫలాన్ని తీయాలని ఆశపడతాడు. అలాగే, మోహంతో, లోభంతో నేను సాధ్యంకాని దానిని కోరుతున్నాను."
దంపత్యోరపి దుఃసాధ్యమపయానం వదామ్యహమ్। పతివ్రతోవాచ- జ్ఞాత్వా తు త్వన్మనోవృత్తం శక్తాహం కార్యసాధనే
"భర్తా భార్యలకు కూడా సాధ్యం కాని ఒకటి — విడిపోవడం — గురించి చెబుతున్నాను." అప్పుడు పతివ్రత ఇలా అన్నది: "నీ మనసులోని కోరికను తెలుసుకొని, నేను ఆ పని చేయగలను."