భీష్మ ఉవాచ-। యత్పుణ్యమధికం లోకే సర్వదా సర్వసంమతమ్। తద్వదస్వేచ్ఛయా విప్ర యత్కృతం పూర్వపూర్వకైః
భీష్ముడు ఇలా అడిగాడు: ఈ లోకంలో ఎప్పుడూ అందరికీ ప్రీతికరమైన, గొప్ప పుణ్యం ఏది? మన పూర్వీకులు తమ ఇష్టానుసారం ఏ పుణ్యకార్యాలు చేశారు? బ్రాహ్మణా, దయచేసి చెప్పు.
పులస్త్య ఉవాచ-। ఏకదా తు ద్విజాః సర్వే వ్యాసశిష్యాస్సహాదరాత్। వ్యాసం ప్రణమ్య పప్రచ్ఛు ధర్మం మాం చ యథా భవాన్
పులస్త్యుడు ఇలా చెప్పాడు: ఒకసారి, వ్యాసుని శిష్యులైన అందరు ద్విజులు, గౌరవంతో వ్యాసునికి నమస్కరించి, ధర్మం గురించి ఆయనను అడిగారు. అలాగే నన్ను కూడా ప్రశ్నించారు.
ద్విజా ఊచుః-। పుణ్యాత్పుణ్యతమం లోకే సర్వధర్మేషు చోత్తమమ్। కిం కృత్వా మానవా స్వర్గం భుంజతే చాక్షయం వద
ఆ ద్విజులు ఇలా అడిగారు: అన్ని ధర్మాల్లో అత్యుత్తమమైన, లోకంలో గొప్ప పుణ్యమైనది ఏది? దాన్ని చేయడం వల్ల మనుషులు స్వర్గంలో అనంతమైన ఫలితాలు పొందతారు, దయచేసి చెప్పండి.
లభ్యం చాకష్టకం శుద్ధం వర్ణానాం మర్త్యవాసినామ్। గురూణాం చ లఘూనాం చ సాధ్యమేకం క్రతుం వద
ఈ మానవ లోకంలో ఉన్న అన్ని వర్ణాలవారికీ, పెద్దవారికీ చిన్నవారికీ సులభంగా చేయదగిన, పవిత్రమైన ఒక యజ్ఞాన్ని చెప్పండి.
యద్యత్కృత్వా చ దేవానాం పూజ్యో నాకే భవేన్నరః। తత్తద్వద చ నో బ్రహ్మన్ప్రసాదీ భవ ధర్మతః
ఏ కార్యాన్ని చేయడం వల్ల మనిషి దేవతలకు కూడా పూజ్యుడవుతాడో, అటువంటి వాటిని ఒక్కొక్కటి చెప్పండి బ్రాహ్మణా, మాకు ధర్మాన్ని బోధించండి.
వ్యాస ఉవాచ-। పంచాఖ్యానం వదిష్యామి శృణుధ్వం తత్ర పూర్వతః। పంచానామేకకం కృత్వా విందేన్మోక్షం దివం యశః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: ఐదు కథలను నేను చెప్పబోతున్నాను, మొదటి నుంచే వినండి. ఈ ఐదింటిలో ఏదైనా ఒకటి చేసినవాడు ముక్తిని, స్వర్గాన్ని, కీర్తిని పొందుతాడు.
పిత్రోరర్చాఽథ పత్యుశ్చ సామ్యం సర్వజనేషు చ। మిత్రాద్రోహో విష్ణుభక్తిరేతే పంచ మహామఖాః
తల్లిదండ్రులకు పూజ చేయడం, భర్తకు పూజ చేయడం, అందరితో సమానంగా ఉండడం, స్నేహితులను మోసం చేయకపోవడం, విష్ణువు భక్తి — ఇవే ఐదు గొప్ప యజ్ఞాలు.
ప్రాక్పిత్రోరర్చయా విప్రా యద్ధర్మం సాధయేన్నరః। న తత్క్రతుశతైరేవ తీర్థయాత్రాదిభిర్భువి
తల్లిదండ్రులకు పూజ ద్వారా ధర్మాన్ని నెరవేర్చినవాడు, భూమిపై వందలాది యజ్ఞాలు చేసినా, తీర్థయాత్రలు చేసినా లభించని ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
పితా ధర్మః పితా స్వర్గః పితా హి పరమం తపః। పితరి ప్రీతిమాపన్నే ప్రీయంతే సర్వదేవతాః
తండ్రి ధర్మస్వరూపుడు, తండ్రే స్వర్గం, తండ్రే పరమమైన తపస్సు. తండ్రి సంతోషపడితే అన్ని దేవతలు సంతోషిస్తారు.
పితరో యస్య తృప్యంతి సేవయా చ గుణేన చ। తస్య భాగీరథీ స్నానమహన్యహని వర్తతే
తల్లిదండ్రులు సేవతో, మంచి స్వభావంతో సంతృప్తి చెందితే, అలాంటి వాడికి ప్రతిరోజూ గంగానదిలో స్నానం చేసిన ఫలితం లభిస్తుంది.
సర్వతీర్థమయీ మాతా సర్వదేవమయః పితా। మాతరం పితరం చైవ యస్తు కుర్యాత్ప్రదక్షిణమ్
తల్లి అన్ని తీర్థాల రూపం, తండ్రి అన్ని దేవతల స్వరూపం. తల్లి, తండ్రిని ప్రదక్షిణగా చేసే వాడెవడైనా...
ప్రదక్షిణీకృతా తేన సప్తద్వీపా వసుంధరా। జానునీ చ కరౌ యస్య పిత్రోః ప్రణమతః శిరః
అతడు ప్రదక్షిణ చేసినవాడిగా ఈ భూమి ఏడు ద్వీపాలతో కూడినదిగా పరిగణించబడుతుంది. తల్లిదండ్రులకు మోకాళ్లతో, చేతులతో నమస్కరించే వాడి తల నేలని తాకుతుంది.
నిపతంతి పృథివ్యాం చ సోక్షయం లభతే దివం। తయోశ్చరణయోర్యావద్రజశ్చిహ్నాని మస్తకే
అతడు భూమిపై నమస్కరిస్తూ, స్వర్గాన్ని క్షయములేని విధంగా పొందుతాడు. తల్లిదండ్రుల పాదధూళి తలపై ఉన్నంతకాలం...
ప్రతీకే చ విలగ్నాని తావత్పూతః సుతస్తయోః। పాదారవిందసలిలం యః పిత్రోః పిబతే సుతః
ఆ పాదధూళి శరీరానికి అంటి ఉన్నంతవరకు, ఆ కుమారుడు పవిత్రుడవుతాడు. తల్లిదండ్రుల పాదారవిందాల నీళ్లు త్రాగిన కుమారుడు...
తస్య పాపక్షయం యాతి జన్మకోటిశతార్జితం। ధన్యోసౌ మానవో లోకే పూతోసౌ సర్వకల్మషాత్
అతని వంద కోట్ల జన్మల్లో కూడిన పాపాలు నశించిపోతాయి. అలాంటి మనిషి లోకంలో ధన్యుడు, అన్ని దోషాల నుంచి శుద్ధుడవుతాడు.
వినాయకత్వమాప్నోతి జన్మనైకేన మానవః। పితరౌ లంఘయేద్యస్తు వచోభిః పురుషాధమః
ఒక మనిషి ఒక్క జన్మలో వినాయకత్వాన్ని పొందగలడు. కాని తల్లిదండ్రులను మాటలతో అవమానించే వాడు అత్యంత నీచుడు.
నిరయే చ వసేత్తావద్యావదాభూతసంప్లవం। పిత్రోరనర్చనం కృత్వా భుంక్తే యస్తు సుతాధమః
తల్లిదండ్రులను గౌరవించని చెడ్డ కుమారుడు, ఈ లోకం అంతమయ్యే వరకు నరకంలో నివసించాల్సి వస్తుంది.
క్రిమికూపేథ నరకే కల్పాంతముపతిష్ఠతి। రోగిణం చాపి వృద్ధం చ పితరం వృత్తికర్శితమ్
తండ్రిని రోగంతో, వృద్ధాప్యంతో లేదా దారిద్య్రంతో బాధపెట్టినవాడు, నరకంలోని పురుగుల గుట్టలో ఒక కల్పం పాటు ఉండాల్సి వస్తుంది.
వికలం నేత్రకర్ణాభ్యాం త్యక్త్వా గచ్ఛేచ్చ రౌరవమ్। అంత్యజాతిషు మ్లేచ్ఛేషు చాండాలేష్వపి జాయతే
తండ్రి కన్ను లేదా చెవి బలహీనంగా ఉన్నప్పుడు వదిలిపెట్టినవాడు, రౌరవ నరకానికి పోయి, చివరికి అతి తక్కువ జాతుల్లో, మ్లేచ్ఛులలో, చండాలులలో పుడతాడు.
పిత్రోరపోషణం కృత్వా సర్వపుణ్యక్షయో భవేత్। నారాధ్య పితరౌ పుత్రస్తీర్థదేవాన్భజన్నపి
తల్లిదండ్రులను పోషించకుండా నిర్లక్ష్యం చేసినవాడికి చేసిన అన్ని పుణ్యాలు నశించిపోతాయి. తల్లిదండ్రులను ఆరాధించకుండా, కేవలం తీర్థాలు లేదా దేవతలను పూజించినా ఫలితం ఉండదు.
తయోర్న ఫలమాప్నోతి కీటవద్రమతే మహీమ్। కథయామి పురావృత్తం విప్రాః శృణుత యత్నతః
అలాంటి పనులకు ఫలం దక్కదు, పురుగు లా భూమిపై తిరుగుతాడు. బ్రాహ్మణులారా! నేను పూర్వకాలంలో జరిగిన ఒక కథను చెబుతున్నాను, శ్రద్ధగా వినండి.
యం శ్రుత్వా న పునర్మోహం ప్రయాస్యథ పునర్భువి। పురాసీచ్చ ద్విజః కశ్చిన్నరోత్తమ ఇతి స్మృతః
ఇది విని, మీరు మళ్ళీ జన్మల్లో మాయలో పడరు. పూర్వం ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు, అతడు మానవుల్లో ఉత్తముడిగా గుర్తించబడేవాడు.
స్వపితరావనాదృత్య గతోసౌ తీర్థసేవయా। తతః సర్వాణి తీర్థాని గచ్ఛతో బ్రాహ్మణస్య చ
ఆ బ్రాహ్మణుడు తల్లిదండ్రులను పట్టించుకోకుండా, తీర్థయాత్రలకు వెళ్లిపోయాడు. అన్ని పవిత్ర స్థలాలను సందర్శిస్తూ ఉండగా,
ఆకాశే స్నానచేలాని ప్రశుష్యంతి దినే దినే। అహంకారోఽవిశత్తస్య మానసే బ్రాహ్మణస్య చ
ఆయన స్నానం చేసిన వస్త్రాలు ప్రతిరోజూ ఆకాశంలో ఎండిపోతుండేవి. ఆ బ్రాహ్మణుని మనసులో అహంకారం పెరిగింది.
మత్సమో నాస్తి వై కశ్చిత్పుణ్యకర్మా మహాయశాః। ఇత్యుక్తే చాననే తస్య అహదచ్చ బకస్తదా
"నాకు సమానంగా పుణ్యకర్మలు చేసి, గొప్ప పేరుగాంచినవాడు ఎవరూ లేరు" అని అతడు చెప్పగా, ఒక కొంగ అతనితో మాట్లాడింది.
క్రోధాచ్చైవేరితస్తస్య స శశాప ద్విజో బకమ్। పపాత చ బకః పృథ్వ్యాం స భస్మీభూతవిగ్రహః
ఆ కొంగ మాటలకు కోపం వచ్చిన బ్రాహ్మణుడు దాన్ని శపించాడు. వెంటనే ఆ కొంగ భూమిపై పడిపోయి, బూడిదైపోయింది.
భీర్ద్విజేంద్రం మహామోహః ప్రావిశచ్చాంతకర్మణి। తతః పాపాచ్చ విప్రస్య చేలం ఖం చ న గచ్ఛతి
మరణ సమయానికి బ్రాహ్మణుడికి భయం, గొప్ప మాయ వచ్చాయి. తన పాపం వల్ల అతని వస్త్రం కూడా, అతడూ ఆకాశానికి ఎక్కలేకపోయారు.
విషాదమగమత్సద్యస్తతః ఖం తమువాచ హ। గచ్ఛ బాడవ చాండాలం మూకం పరమధార్మికమ్
వెంటనే అతడు నిరాశలో పడిపోయాడు. అప్పుడు ఆకాశం అతనితో ఇలా చెప్పింది: "బ్రాహ్మణా! నీవు ముకుడైన చండాలుని వద్దకు వెళ్లి, అతని మాటలు విను."
తత్ర ధర్మం చ జానీషే క్షేమం తే తద్వచో భవేత్। ఖాచ్చ తద్వచనం శ్రుత్వా గతోసౌ మూకమందిరమ్
"అక్కడ నీకు ధర్మం తెలుసుకొనవచ్చు; అతని మాటల వల్ల నీకు మేలు కలుగుతుంది." అని ఆకాశం చెప్పగా, బ్రాహ్మణుడు ముకుడైనవాడి ఇంటికి వెళ్లాడు.
శుశ్రూషంతం చ పితరౌ సర్వారంభాన్దదర్శ సః। దదతం శీతకాలే చ సమ్యగుష్ణం జలం తయోః
అతడు ముకుడు తన తల్లిదండ్రులకు ప్రతీ పనిలో సేవ చేస్తూ, చలికాలంలో వారికి బాగా వేడి నీళ్లు ఇస్తున్నాడని చూశాడు.