అకృత్వా పాదయోః పూజాం నాచామేద్దక్షిణాముఖః। ఉపవీతవిహీనశ్చ నగ్నకో ముక్తకచ్ఛకః
పాదాలకు పూజ చేయకుండా, దక్షిణదిశను చూస్తూ నీరు పుచ్చుకోవద్దు. ఉపవీతం లేకుండా, నగ్నంగా, లేదా కట్టుబట్టలు విప్పి ఉండి కూడా అలా చేయకూడదు.
ఏకవస్త్రపిధానశ్చ ఆచాంతో నైవ శుధ్యతి। మధ్యమాభిర్ముఖం పూర్వం తిసృభిః సముపస్పృశేత్
ఒకే వస్త్రం ధరించి, అపవిత్రంగా ఉన్నవాడు శుద్ధి పొందడు. ముందుగా మధ్యమ మూడు వేళ్లతో నోటిని తాకాలి.
అంగుష్ఠదేశినీభ్యాం చ నాసాం చ తదనంతరమ్। అంగుష్ఠానామికాభ్యాం చ చక్షుషీ సముపస్పృశేత్
తరువాత, బొటనవేలు, చూపువేలు కలిపి ముక్కును తాకాలి. ఆ తరువాత బొటనవేలు, ఉంగరవేలు కలిపి కన్నులను తాకాలి.
కనిష్ఠాంగుష్ఠతశ్శ్రోత్రే నాభిమంగుష్ఠకేన తు। తలేన హృదయం న్యస్య సర్వాభిర్మస్తకోపరి
చిటికవేలు, బొటనవేలు కలిపి చెవులను తాకాలి. బొటనవేళుతో నాభిని తాకాలి. చేతితట్టుతో హృదయాన్ని తాకి, అన్ని వేళ్లతో తలపై తాకాలి.
బాహూచాగ్రేణ సంస్పృశ్య తతః శుద్ధో భవేన్నరః। అనేనాచమనం కృత్వా మానవః ప్రయతో భవేత్
బాహువుల చివరలను తాకిన తరువాత, మనిషి శుద్ధి పొందుతాడు. ఇలా ఆచమనం చేసి, మానవుడు సిద్ధంగా అవుతాడు.
సర్వపాపైర్వినిర్ముక్తః స్వర్గం చాక్షయమశ్నుతే। ప్రాణస్త్రిపుటశృంగ్యా చ వ్యానోపానశ్చ ముద్రయా
అన్ని పాపాలనుండి విముక్తి పొందినవాడు, అక్షయమైన స్వర్గాన్ని పొందుతాడు. ప్రాణ, వ్యాన, అపాన ముద్రలతో కూడిన ఆచరణను చేయాలి.
సమానస్తు సమస్తాభిరుదానస్తర్జనీం వినా। నాగః కూర్మశ్చ కృకరో దేవదత్తో ధనంజయః
సమాన ప్రాణాన్ని చూపువేలు తప్ప అన్ని వేళ్లతో చేయాలి. నాగ, కూర్మ, కృకర, దేవదత్త, ధనంజయ అని పిలుస్తారు.
ఉపప్రీణంతు తే ప్రీతా యేభ్యో భూమౌ ప్రదీయతే। శయనం చార్ద్రపాదేన శుష్కపాదేన భోజనమ్
భూమిపై ఎవరికైతే నైవేద్యం సమర్పిస్తారో, వారు సంతోషంగా తృప్తి చెందాలి. తడి కాళ్లతో పడుకోవడం, పొడి కాళ్లతో భోజనం చేయడం మంచిది కాదు.
నాంధకారే చ శయనం భోజనం నైవ కారయేత్। పశ్చిమే దక్షిణే చైవ న కుర్యాద్దంతధావనమ్
అంధకారంలో నిద్రించకూడదు, భోజనం చేయకూడదు. పడమర, దక్షిణ దిశల్లో పళ్లను తోమకూడదు.
ఉత్తరే పశ్చిమే చైవ న స్వపేద్ధి కదాచన। స్వప్నాదాయుః క్షయం యాతి బ్రహ్మహా పురుషో భవేత్
ఉత్తర, పడమర దిశల్లో ఎప్పుడూ నిద్రించకూడదు. అలా నిద్రిస్తే ఆయుష్షు తగ్గిపోతుంది, బ్రహ్మహత్య పాపం కలుగుతుంది.
న కుర్వీత తతః స్వప్నం శస్తం చ పూర్వదక్షిణమ్। ఆయుష్యం ప్రాఙ్ముఖో భుంక్తేఽయశస్యం దక్షిణాముఖః
కాబట్టి అలా నిద్రించకూడదు. తూర్పు, దక్షిణ దిశల్లో నిద్రించడం శ్రేయస్కరం. తూర్పు ముఖంగా భోజనం చేస్తే దీర్ఘాయుష్షు లభిస్తుంది, దక్షిణ ముఖంగా చేస్తే అపకీర్తి వస్తుంది.
శ్రియం ప్రత్యఙ్ముఖో భుంక్తే యశో భుఙ్క్త ఉదఙ్ముఖః। ప్రాచ్యాం నరో లభేదాయుర్యామ్యాం ప్రేతత్వమశ్నుతే
పడమర ముఖంగా భోజనం చేస్తే శ్రీమంతత్వం, ఉత్తర ముఖంగా చేస్తే యశస్సు లభిస్తుంది. తూర్పు వైపు భోజనం చేస్తే ఆయుష్షు పెరుగుతుంది, దక్షిణ వైపు చేస్తే ప్రేతత్వం వస్తుంది.
వారుణే చ భవేద్రోగీ ఆయుర్విత్తం తథోత్తరే। దేవానామేకభుక్తం తు ద్విభుక్తం స్యాన్నరస్య చ
పడమర వైపు భోజనం చేస్తే వ్యాధులు వస్తాయి, ఉత్తర వైపు చేస్తే ఆయుష్షు, ధనం లభిస్తాయి. దేవతలకు ఒకసారి భోజనం, మానవులకు రెండుసార్లు భోజనం చేయాలి.
త్రిభుక్తం ప్రేతదైత్యస్య చతుర్థం కౌణపస్య తు। నిరామిషం హవిర్దేవా మత్స్యమాంసాది మానుషాః
ప్రేత, దైత్యులకు మూడుసార్లు, కుణపులకు నాలుగుసార్లు భోజనం. దేవతలు మాంసం లేని హవిస్సు తీసుకుంటారు, మానవులు చేప, మాంసం తింటారు.
పూతిపర్యుషితం దుష్టమన్యే భుంజంత్యనావృతాః। స్వర్గస్థితానామిహ జీవలోకే చత్వారి తేషాం హృదయే చ సంతి
ఇంకొందరు పాడైన, పాత, చెడ్డ ఆహారం మూత లేకుండా తింటారు. స్వర్గంలో నివసించే వారు, ఈ మానవ లోకంలో, వారి హృదయంలో నలుగురు ఉంటారు.
దానం ప్రశస్తం మధురా చ వాణీ దేవార్చనం బ్రాహ్మణతర్పణం చ। కార్పణ్యవృత్తిస్వజనేషు నిందా కుచేలతా నీచజనేషు భక్తిః
ఉత్తమమైన దానం, మధురమైన మాట, దేవతార్చన, బ్రాహ్మణులను తృప్తిపరచడం; స్వజనులలో కంజుసత్వం, నింద, దారిద్ర్యం, నీచులలో భక్తి.
అతీవ రోషః కటుకా చ వాణీ నరస్య చిహ్నం నరకాగతస్య। నవనీతోపమా వాణీ కరుణా కోమలం మనః
తీవ్రమైన కోపం, కఠినమైన మాటలు నరకానికి గురైనవారి లక్షణాలు. వెన్నలా మృదువైన మాటలు, కరుణ, మృదువైన మనసు మంచిదని చెప్పబడింది.
ధర్మబీజప్రసూతానామేతత్ప్రత్యక్ష లక్షణమ్। దయాదరిద్రహృదయం వచః క్రకచ కర్కశమ్
ధర్మబీజం నుండి పుట్టినవారికి ఇది స్పష్టమైన లక్షణం. కరుణ లేని హృదయం, రంపపు లాంటి కఠినమైన మాటలు.
పాపబీజప్రసూతానామేతత్ప్రత్యక్ష లక్షణమ్। శ్రావయేచ్ఛృణుయాద్వాపి సదాచారాదికం నరః
పాపపు విత్తనంతో పుట్టినవారికి ఇది స్పష్టమైన లక్షణం: ధర్మమైన ప్రవర్తన గురించి ఎవరు చదివినా, వినినా, వారు దాన్ని పాటించరు.
ఆచారాదేః ఫలం లబ్ధ్వా పాపాత్పూతోఽచ్యుతో దివి
ధర్మమైన ప్రవర్తన వల్ల లభించే ఫలితాన్ని పొందినవాడు పాపాల నుంచి శుద్ధుడై, పరమమైన స్వర్గాన్ని చేరుతాడు.
భీష్మ ఉవాచ-। యత్పుణ్యమధికం లోకే సర్వదా సర్వసంమతమ్। తద్వదస్వేచ్ఛయా విప్ర యత్కృతం పూర్వపూర్వకైః
భీష్ముడు ఇలా అడిగాడు: ఈ లోకంలో ఎప్పుడూ అందరికీ ప్రీతికరమైన, గొప్ప పుణ్యం ఏది? మన పూర్వీకులు తమ ఇష్టానుసారం ఏ పుణ్యకార్యాలు చేశారు? బ్రాహ్మణా, దయచేసి చెప్పు.
పులస్త్య ఉవాచ-। ఏకదా తు ద్విజాః సర్వే వ్యాసశిష్యాస్సహాదరాత్। వ్యాసం ప్రణమ్య పప్రచ్ఛు ధర్మం మాం చ యథా భవాన్
పులస్త్యుడు ఇలా చెప్పాడు: ఒకసారి, వ్యాసుని శిష్యులైన అందరు ద్విజులు, గౌరవంతో వ్యాసునికి నమస్కరించి, ధర్మం గురించి ఆయనను అడిగారు. అలాగే నన్ను కూడా ప్రశ్నించారు.
ద్విజా ఊచుః-। పుణ్యాత్పుణ్యతమం లోకే సర్వధర్మేషు చోత్తమమ్। కిం కృత్వా మానవా స్వర్గం భుంజతే చాక్షయం వద
ఆ ద్విజులు ఇలా అడిగారు: అన్ని ధర్మాల్లో అత్యుత్తమమైన, లోకంలో గొప్ప పుణ్యమైనది ఏది? దాన్ని చేయడం వల్ల మనుషులు స్వర్గంలో అనంతమైన ఫలితాలు పొందతారు, దయచేసి చెప్పండి.
లభ్యం చాకష్టకం శుద్ధం వర్ణానాం మర్త్యవాసినామ్। గురూణాం చ లఘూనాం చ సాధ్యమేకం క్రతుం వద
ఈ మానవ లోకంలో ఉన్న అన్ని వర్ణాలవారికీ, పెద్దవారికీ చిన్నవారికీ సులభంగా చేయదగిన, పవిత్రమైన ఒక యజ్ఞాన్ని చెప్పండి.
యద్యత్కృత్వా చ దేవానాం పూజ్యో నాకే భవేన్నరః। తత్తద్వద చ నో బ్రహ్మన్ప్రసాదీ భవ ధర్మతః
ఏ కార్యాన్ని చేయడం వల్ల మనిషి దేవతలకు కూడా పూజ్యుడవుతాడో, అటువంటి వాటిని ఒక్కొక్కటి చెప్పండి బ్రాహ్మణా, మాకు ధర్మాన్ని బోధించండి.
వ్యాస ఉవాచ-। పంచాఖ్యానం వదిష్యామి శృణుధ్వం తత్ర పూర్వతః। పంచానామేకకం కృత్వా విందేన్మోక్షం దివం యశః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: ఐదు కథలను నేను చెప్పబోతున్నాను, మొదటి నుంచే వినండి. ఈ ఐదింటిలో ఏదైనా ఒకటి చేసినవాడు ముక్తిని, స్వర్గాన్ని, కీర్తిని పొందుతాడు.
పిత్రోరర్చాఽథ పత్యుశ్చ సామ్యం సర్వజనేషు చ। మిత్రాద్రోహో విష్ణుభక్తిరేతే పంచ మహామఖాః
తల్లిదండ్రులకు పూజ చేయడం, భర్తకు పూజ చేయడం, అందరితో సమానంగా ఉండడం, స్నేహితులను మోసం చేయకపోవడం, విష్ణువు భక్తి — ఇవే ఐదు గొప్ప యజ్ఞాలు.
ప్రాక్పిత్రోరర్చయా విప్రా యద్ధర్మం సాధయేన్నరః। న తత్క్రతుశతైరేవ తీర్థయాత్రాదిభిర్భువి
తల్లిదండ్రులకు పూజ ద్వారా ధర్మాన్ని నెరవేర్చినవాడు, భూమిపై వందలాది యజ్ఞాలు చేసినా, తీర్థయాత్రలు చేసినా లభించని ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
పితా ధర్మః పితా స్వర్గః పితా హి పరమం తపః। పితరి ప్రీతిమాపన్నే ప్రీయంతే సర్వదేవతాః
తండ్రి ధర్మస్వరూపుడు, తండ్రే స్వర్గం, తండ్రే పరమమైన తపస్సు. తండ్రి సంతోషపడితే అన్ని దేవతలు సంతోషిస్తారు.
పితరో యస్య తృప్యంతి సేవయా చ గుణేన చ। తస్య భాగీరథీ స్నానమహన్యహని వర్తతే
తల్లిదండ్రులు సేవతో, మంచి స్వభావంతో సంతృప్తి చెందితే, అలాంటి వాడికి ప్రతిరోజూ గంగానదిలో స్నానం చేసిన ఫలితం లభిస్తుంది.