నిహతాశ్చాపి దేవానాం బహూనామేకతాకృతాం। సస్ఫులింగార్చిషో వహ్నేర్ముంచమానః పినాకధృక్
అనేక దేవతలు ఒకటిగా మారి హతమయ్యారు. పినాకాన్ని ధరించిన వాడు, అగ్నిలా మిణుగురు, జ్వాలలు వెదజల్లుతూ—
శరైః సమావృతం చక్రే అంధకం రథగం తతః। దనునాథో రథస్థోథ శిథిలః శిథిలాయుధః
అప్పుడు రథంపై ఉన్న అంధకుడిని బాణాలతో పూర్తిగా కప్పేశాడు. దానవాధిపతి, తన రథంపై నిలబడి, ఆయుధాలు సడలిపోయి—
నిమంత్ర్య దానవాన్సర్వాన్స యోద్ధుముపచక్రమే। బహుధా తద్బలం భగ్నం వివిధాయుధయోధిభిః
అతడు అన్ని దానవులను పిలిచి యుద్ధం మొదలుపెట్టాడు. ఆ సైన్యం,色色 ఆయుధాలతో యుద్ధం చేసే వీరులచేత అనేక విధాలుగా చీలిపోయింది.
యుధి వీరైర్హతం దేవైః స్థాణునా సఖ్యమాశ్రితైః। దానవశ్చాంధకః సైన్యం భిన్నం దృష్ట్వా కృతం సురైః
యుద్ధంలో, స్థాణువు తోడుగా ఉన్న దేవతలు, వీర దానవులను సంహరించారు. అంధకుడు, తన సైన్యం దేవతల చేత ఛిన్నాభిన్నమైందని చూసి—
ఆత్మానం చ మహేశేన నిరుద్ధం బాణకోటిభిః। విహ్వలీభూతదేహోసౌ ధైర్యమాలంబ్య కేవలమ్
తానే మహేశ్వరుడు లక్షలాది బాణాలతో నిరోధించబడగా, శరీరం బలహీనమై, కేవలం ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించాడు.
పినాకం చైవ రుద్రస్య గృహ్య రుద్రమతాడయత్। పినాకస్యాభిఘాతేన రుద్రో భూమిమథాగమత్
అతడు రుద్రుని పినాకాన్ని పట్టుకుని, రుద్రునిపై దెబ్బ కొట్టాడు. ఆ పినాక దెబ్బతో రుద్రుడు భూమిపై పడిపోయాడు.
భూమౌ నిపాతితే దేవే చలితం భువనత్రయం। తత్యజుః సాగరా వేలాం పర్వతాః శిఖరాణి చ
దేవుడు భూమిపై పడినప్పుడు, మూడు లోకాలు కంపించాయి. సముద్రాలు తమ తీరాలను వదిలేశాయి, పర్వతాలు తమ శిఖరాలను కోల్పోయాయి.
నక్షత్రాణి వియోగీని జగ్ముర్ముక్తాన్యనేకశః। పతితే భువి దేవేశే అంధకో గదయా పునః
నక్షత్రాలు విడిపోయి, అనేకంగా నేలపై పడ్డాయి. దేవతాధిపతి భూమిపై పడివుండగా, అంధకుడు మళ్లీ గదతో దెబ్బ కొట్టాడు.
జఘాన రుషితో నాగం హత్వా తం పాతయద్భువి। శివం త్యక్త్వా నాగరాజః ప్రపలాయ్యాన్యతో గతః
కోపంతో, నాగాన్ని కొట్టి, దాన్ని నేలపై పడగొట్టాడు. శివుడిని వదిలేసి, నాగరాజు అక్కడి నుండి పారిపోయాడు.
ముహూర్త్తాచ్చేతనాం లబ్ధ్వా ఉత్థితః పరమేశ్వరః। గృహీత్వా పరశుం దివ్యం దానవం నైవ పశ్యతి
కొంతసేపటి తరువాత, పరమేశ్వరుడు చైతన్యం పొందాడు. దివ్యమైన పరశును తీసుకుని, దానవుడిని వెతికాడు కాని కనిపించలేదు.
కృత్వా తు తామసీం మాయాం మాయాశతవిశారదః। తయా విమోహితే దేవే క్వ ను వై దానవో గతః
వందల రకాల మాయలో నిపుణుడై, అంధకార మాయను సృష్టించాడు. ఆ మాయతో దేవతలు మోహితులై, దానవుడు ఎక్కడున్నాడో అని ఆలోచించాడు.
శంభోర్భయమథో ప్రాప్య కిం ను పాపః కరిష్యతి। తమసా ఛాదితా యావద్దేవా వ్యాకులతాం గతాః
శంభువునికి భయం కలిగించిన తరువాత, ఆ పాపి ఇంకేం చెయ్యబోతున్నాడో? ఆ సమయంలో దేవతలు చీకటిలో మునిగి, గందరగోళానికి లోనయ్యారు.
సంభ్రాంతమానసానీకాస్తదోచుః కార్యగౌరవాత్। ఏతస్మిన్నంతరే సూర్యస్తేజోరూపో వ్యవస్థితః
ఆ సభలోని అందరి మనసులు కలవరంగా ఉండగా, ఆ పరిస్థితి యొక్క గంభీరత వల్ల వారు మాట్లాడారు. అదే సమయంలో, తేజస్సుతో ప్రకాశించే సూర్యుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
ఉత్తస్థౌ నరరూపేణ కుర్వన్వితిమిరా దిశః। నష్టే తమసి హృష్టాఙ్గే ఖద్యోతే ప్రకటే స్థితే
ఆయన మనుష్యరూపంలో పైకి లేచి, అన్ని దిక్కులలోని చీకటిని తొలగించాడు. చీకటి పోయి, జ్యోతి స్పష్టంగా కనిపించగా, అందరి శరీరాల్లో ఆనందం వెల్లివిరిసింది.
దేవా ముదమవాపుస్తే స్పష్టాననవిలోచనాః। ఉద్దీప్తాస్తు సురాః సర్వే గణాః స్కందపురోగమాః
దేవతలు తమ ముఖాలు, కళ్లతో స్పష్టంగా చూసి, పరమానందాన్ని పొందారు. స్కందుడు ముందుండగా, అందరు ప్రకాశించే దేవతా గణాలు ఆనందంతో మెరిసిపోయారు.
స్తువంతి వివిధైస్తోత్రైః నరరూపం దివాకరమ్। అనౌపమ్యం జగద్వ్యాపి బ్రహ్మవిష్ణుశివాత్పరమ్
వారు అనేక రకాల స్తోత్రాలతో, జగత్తునంతా వ్యాపించి, బ్రహ్మ, విష్ణు, శివులను కూడా మించిపోయిన, మనుష్యరూపంలో ఉన్న సూర్యుని స్తుతించారు.
స్నిగ్ధవిద్రుమసచ్ఛాయం సిందూరారుణసప్రభమ్। ప్రభాసంతం తదా దృష్ట్వా పంచాంగాలింగితావనిః
తాజా పద్మరాగపు మృదువైన వర్ణంతో, సింధూరం వలె ఎర్రటి కాంతితో ప్రకాశిస్తున్న ఆయనను, ఐదు భూతాలతో కూడిన భూమి దర్శించింది.
పునః ప్రణామప్రవణం ప్రణిధానపురఃసరమ్। ఆలోక్య స్నిగ్ధయా దృష్ట్యా దేవదేవం త్రిలోచనః
మళ్లీ, భక్తితో, లోతైన ధ్యానంతో, తలవంచి, త్రినేత్రుడు అయిన శివుడు, దేవదేవుడైన ఆయనను మృదువైన చూపుతో దర్శించాడు.
ఉవాచ స్నిగ్ధగంభీర వాచా దేవం శనైర్హరః। పూరయన్నివ తేజోభిర్భగవాన్భువనత్రయమ్
హరుడు మృదువుగా, గంభీరమైన స్వరంతో, నెమ్మదిగా దేవునితో మాట్లాడాడు. ఆయన తేజస్సుతో మూడు లోకాలను నింపుతున్నట్టు అనిపించింది.
దైత్యమాయాభిపన్నానాం దర్శనాకులచేతసామ్। ప్రాణినామిదమేవైకమవిసంవాది దైవతమ్
దానవ మాయ వల్ల బాధపడుతూ, అనేక దృశ్యాల వల్ల మనసు కలవరపడే ప్రాణులకు, ఈ దేవుడు మాత్రమే తప్పక సహాయపడే దైవం.
అయమేవ చ సంసారసాగరాత్సకలాదపి। సత్త్వానుత్తారయన్దేవః కర్ణధారాయ తే ప్రభుః
ఈ ప్రభువు, నావికుడిలా, సమస్త ప్రాణులను సంసారసముద్రం నుంచి దాటి, అవతారింపజేస్తాడు.
యజంతో జంతవో భక్త్యా యం దేవం వివిధాః సదా। నిఃశ్రేయసాయ కల్పంతే తం నతో భాస్కరం విభుమ్
ఎవరైతే ఈ దేవుని భక్తితో, ఎన్నో విధాలుగా ఎప్పుడూ ఆరాధిస్తారో, వారు పరమ శ్రేయస్సును పొందుతారు. ఆ ప్రకాశించే భాస్కరునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
యస్తూదయాద్రిశిఖరే మకుటాయమానలీలాగభస్తిభిరలం కుసుమప్రకాశైః। వ్యాప్య స్వదీధితిగణైః ప్రదిశో దిశశ్చ దేదీప్యతే స సవితా విభవాయ లోకే1.46.
ఉదయగిరి శిఖరంపై, పుష్పాల వలె ప్రకాశించే కిరణాలతో, తన కాంతితో అన్ని దిక్కులను నింపే సవితా దేవుడు, లోకానికి శుభాన్ని కలిగించాలి.
బ్రహ్మేంద్రరుద్రమరుదచ్యుతవహ్నిపాథో నాథ ప్రయోగనిపుణైశ్చ ఋషీంద్రసంఘైః। శ్రేయోర్థిభిః ప్రతిదినం దివసాంగరాగైర్దివ్యాంగరాగపరిలిప్త సమస్తదైహైః
బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు, మరుత్గణాలు, అచ్యుతుడు, అగ్ని, జలాలు, యజ్ఞంలో నిపుణులైన ఋషులు, శ్రేయస్సు కోరే వారు — వీరందరూ ప్రతిరోజూ దివ్య సుగంధాలతో, తమ శరీరాలను అలంకరించి, నిన్ను పూజిస్తారు.
పూజ్యం వపుస్తవ సదా ప్రలయే హి వేదైర్గీర్భిర్విచిత్రపదమండలమండితాభిః। యే త్వాం స్తువంతి పరసద్మని సద్మహీనా నిత్యం ప్రసారితకరా భువి తే భవంతి
నీ రూపాన్ని వేదాలు సర్వదా, ప్రళయ సమయంలో కూడా, వివిధ ఛందస్సులతో అలంకరించిన పదాలతో పూజిస్తాయి. పరలోకంలో నిన్ను ఎప్పుడూ స్తుతించే వారు, భూమిపై గొప్పవారవుతారు.
యే దద్రుకుష్ఠపిటికాదిభిరర్దితాంగాః శీర్ణత్వచః కునఖినశ్చ్యుతకేశనాశాః। దేవేశ తేపి తవపాదనతా భవంతి సద్యో ద్విరష్టశరదాకృతయో మనుష్యాః
కుష్టు, పిటిక, ఇతర వ్యాధులతో బాధపడే, చర్మం వాడిపోయిన, ముడతలు వచ్చిన, జుట్టు రాలిపోయిన మనుష్యులు కూడా, దేవతాధిపతీ! నీ పాదాలకు నమస్కరిస్తే, వెంటనే పదహారు ఏళ్ల యువకుల్లా ఆరోగ్యవంతులవుతారు.
సామేతి సామగగణా హి మఖార్థకం త్వామధ్వర్యవస్త్వృగితి బహ్వృచముఖ్యపూగాః। త్వామేవమార్యమితి కార్యవిదోధిగంతుం నాగాశ్చ వేతి పితరోప్యథ సర్వగంధమ్
సామవేద గాయకులు, యజ్ఞకార్యానికి అధ్వర్యువులు, ముఖ్యమైన ఋగ్వేద పండితులు — వీరందరూ నిన్ను యజ్ఞార్థంగా ఆశ్రయిస్తారు. అలాగే, ఆర్యమన్, నాగులు, పితృదేవతలు, గంధర్వులు కూడా నిన్ను గౌరవిస్తారు.
మాయేతి చోపనిషదర్కషడేవ దేవా మర్త్యాస్తథా వయమివేహ ఉపాసతేఽమీ। గంధర్వకిన్నరగణాః సహచారణైస్తు రూపం తథా చ భగవన్ప్రతిపద్యసే త్వమ్
మాయగా, ఉపనిషత్తులు చెప్పిన ఆరు కాంతుల రూపంగా, దేవతలు, మానవులు, మేము కూడా నిన్ను పూజిస్తాము. గంధర్వులు, కిన్నరులు, చారణులు కూడా, ప్రభూ! నీ రూపాన్ని పొందుతారు.
యేనార్చయంతి సతతం భవతోర్చ్యమర్చిస్తేర్చిష్ప్రతాపితదిగంబరవిత్తహీనాః। క్షుత్క్షామకంఠజఠరాఘటఖర్పరేణ భిక్షామటంతి పరవేశ్మసుతేర్థహీనాః
నీకు ఎప్పుడూ పూజ చేసే వారు, నీ కిరణాల వేడిమితో, ధనం, వస్త్రాలు లేక, ఆకలితో గొంతు, కడుపు ఎండిపోయి, మట్టి పాత్రతో భిక్షాటన చేస్తూ, ఇతరుల ఇళ్లలో కూడా ఆశ్రయంలేక తిరుగుతారు.
ఉత్ఫుల్లకోకనదకోశవిశాలనేత్రమీషద్విలాసలులితాఞ్చితపింగతారమ్। కామం ప్రశస్తతరసుందరహారరమ్యముత్తుంగపీవరపయోధరభారఖిన్నం
పూర్తిగా వికసించిన కమలపు కళ్లతో, స్వల్పంగా నవ్వుతూ వంగిన పింగళ వ్రేళ్లతో, అద్భుతమైన అందమైన హారంతో అలంకరించబడి, ఎత్తైన, ఘనమైన వక్షోజాల భారంతో అలసిపోయిన ఆమె...