త్రింశన్మితాననేకాన్వా స్వశక్త్యా వా నిమంత్రయేత్ । వరాన్దత్త్వా యతో విష్ణుర్మత్స్యరూపీ అభూత్తదా
ముప్పైమంది లేదా తన శక్తికి అనుగుణంగా మరెంతో మందిని ఆహ్వానించాలి. అప్పుడే వరాలు ఇచ్చి, విష్ణువు మత్స్యరూపం ధరించాడు.
తస్యాం దత్తం హుతం జప్తం తదక్షయఫలం స్మృతమ్ । అతస్తాన్భోజయేద్విప్రాన్పాయసాన్నాదినా వ్రతీ
ఆ రోజున ఇచ్చిన దానం, హోమం, జపం—all అక్షయ ఫలితాన్ని ఇస్తాయని చెప్పబడింది. అందుకే, వ్రతధారి బ్రాహ్మణులను పాయసం, అన్నం మొదలైన భోజనాలతో తినిపించాలి.
అతో దేవా ఇతి ద్వాభ్యాం జుహుయాత్తిలపాయసమ్ । ప్రీత్యర్థం దేవదేవస్య దేవానాం చ పృథక్పృథక్
ఆ తరువాత, రెండు సార్లు తిలపాయసం హోమంలో సమర్పించాలి—ఒకటి దేవదేవుని సంతోషానికి, మరొకటి ఇతర దేవతలకు వేరుగా.
దక్షిణాం చ యథాశక్తి ప్రదద్యాత్ప్రణమేచ్చ తాన్ । పునర్దేవం సమభ్యర్చ్య దేవాంశ్చ తులసీం తథా
తన శక్తికి తగినట్లు దక్షిణా ఇవ్వాలి, వారికి నమస్కరించాలి. మళ్లీ దేవుణ్ణి, దేవతలను, తులసిని కూడా పూజించాలి.
తతో గాం కపిలాం తత్ర పూజయేద్విధివద్వ్రతీ । గురుం వ్రతోపదేష్టారం వస్త్రాలంకరణాదిభిః
ఆ తరువాత, వ్రతధారి అక్కడే కపిలా గోవును, వ్రతాన్ని బోధించిన గురువును, వస్త్రాలు, అలంకారాలు మొదలైన వాటితో యథావిధిగా పూజించాలి.
సపత్నీకం సమభ్యర్చ్య గాం చ తస్మై ప్రదాపయేత్ । యుష్మత్ప్రసాదాద్దేవేశః ప్రసన్నో మే భవేత్తదా
ఆ గురువును భార్యతో కలిసి పూజించి, ఆ గోవును ఆయనకు ఇవ్వాలి. 'మీ అనుగ్రహంతో దేవదేవుడు నాపై ప్రసన్నుడవాలని' కోరాలి.
వ్రతాదస్మాచ్చ యత్పాపం సప్తజన్మకృతం మయా । తత్సర్వం నాశమాయాతు స్థిరా మే చాస్తు సంతతిః
'ఈ వ్రతం వల్ల ఏడు జన్మల్లో నేను చేసిన పాపాలన్నీ నశించిపోవాలి. నా వంశం నిలకడగా ఉండాలి' అని ప్రార్థించాలి.
మనోరథాశ్చ సఫలాః సంతు నిత్యం మమార్చనాత్ । దేహాంతే వైష్ణవం స్థానం ప్రాప్నుయామతిదుర్లభమ్
'నా ఆరాధన వల్ల నా కోరికలు ఎప్పుడూ ఫలించాలి. శరీరం విడిచిన తరువాత, అత్యంత దుర్లభమైన వైష్ణవ స్థానం నాకు లభించాలి' అని కోరాలి.
ఇతి క్షమాప్యతాన్విప్రాన్ప్రసాద్య చ విసర్జయేత్ । తామర్చాం గురవే దద్యాద్రత్నయుక్తాం తదా వ్రతీ
ఇలా బ్రాహ్మణులను సత్కరించి, సంతృప్తిపరిచి, వీడ్కోలు చెప్పాలి. ఆ తరువాత, వ్రతధారి ఆ అలంకరించిన పూజను గురువుకు సమర్పించాలి.
తదా సుహృద్గురుయుతః స్వయం భుంజతి భక్తిమాన్ । కార్త్తికే వాథ తపసి విధిరేవంవిధః స్మృతః
ఆ తరువాత, స్నేహితులు, గురువు సమక్షంలో భక్తితో తాను భోజనం చేయాలి. కార్తీక మాసంలో లేదా తపస్సులో ఇదే విధానం పాటించాలి.
ఏవం యః కురుతే సమ్యక్కార్తికస్య వ్రతం నరః । విపాప్మా స వినిర్ముక్తో విష్ణుసాన్నిధ్యగో భవేత్
ఈ విధంగా ఎవరు కార్తిక మాస వ్రతాన్ని సరిగ్గా ఆచరిస్తారో, వారు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తులై, విష్ణువు సన్నిధిని పొందుతారు.
సర్వవ్రతైః సర్వతీర్థైఃస ర్వదానైశ్చ యత్ఫలమ్ । తత్కోటిగుణితం జ్ఞేయం సమ్యగస్య విధానతః
అన్ని వ్రతాలు, అన్ని పవిత్ర స్నానాలు, అన్నివిధాల దానాలు కలిపి వచ్చే ఫలితానికి పదిలక్షల రెట్టింపు ఫలితం, ఈ వ్రతాన్ని సరిగ్గా ఆచరించిన వారికి లభిస్తుంది.
తే ధన్యాస్తే మహాపుణ్యాస్తేషాం సర్వఫలోదయః । విష్ణుభక్తిరతా యే స్యుః కార్తికే వ్రతకారిణః
విష్ణుభక్తి కలిగి, కార్తిక మాస వ్రతాన్ని ఆచరించే వారు నిజంగా ధన్యులు, మహాపుణ్యులు. వారి అన్ని కోరికలు నెరవేరతాయి.
దేహస్థితాని పాపాని వితర్కం యాంతి తద్భయాత్ । క్వ యాస్యామో వదంత్యేవం యద్యయం వ్రతకృన్నరః
ఈ వ్రతాన్ని ఎవరు ఆచరిస్తారో, వారి శరీరంలో ఉన్న పాపాలు భయంతో 'ఇప్పుడు మనం ఎక్కడికి పోవాలి?' అని ఆలోచించసాగుతాయి.
ఇత్యూర్జవ్రతనియమాన్శృణోతి భక్తా యే చైతత్కథయంతి చైవ వైష్ణవాగ్రే । తే సమ్యగ్వ్రతకరణాత్ఫలం లభేరన్తత్సర్వం కలుషవినాశనం లభంతే
ఈ ఊర్జ వ్రత నియమాలను భక్తులు వినినా, ఇతర వైష్ణవుల సమక్షంలో చెప్పినా, వారు వ్రతాన్ని సరిగ్గా ఆచరిస్తే అన్ని ఫలితాలు పొందుతారు. అంతేకాక, వారి పాపాలు నశిస్తాయి.
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే పంచపంచాశత్సహస్రసంహితాయాముత్తరఖండే కార్తికమాహాత్మ్యే శ్రీకృష్ణసత్యభామాసంవాదే ఉద్యాపనవర్ణనోనామ పంచనవతితమోఽధ్యాయః
ఈ విధంగా పద్మ మహాపురాణంలో ఉత్తరకాండలోని కార్తిక మాస మహిమను వివరించే శ్రీకృష్ణుడు, సత్యభామ మధ్య సంభాషణలో 'ఉద్యాపన వర్ణన' అనే తొంభై ఐదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
పృథురువాచ- యత్త్వయా కథితం బ్రహ్మన్వ్రతమూర్జస్య విస్తరాత్ । తత్ర యా తులసీమూలే విష్ణోః పూజా త్వయోదితా
పృథువు ఇలా అడిగాడు: బ్రాహ్మణా! మీరు ఊర్జ వ్రతాన్ని విస్తృతంగా వివరించారు. అందులో ముఖ్యంగా తులసి మొక్క వద్ద విష్ణువుని పూజించాలన్న విషయాన్ని చెప్పారు.
తేనాహం ప్రష్టుమిచ్ఛామి మాహాత్మ్యం తులసీభవమ్ । కథం సాతిప్రియా విష్ణోర్దేవదేవస్య శార్ఙ్గిణః
అందుకే నేను తులసి మహిమను, ఆమె జన్మను తెలుసుకోవాలని కోరుకుంటున్నాను. దేవదేవుడైన శారంగధారి విష్ణువుకి ఆమె ఎందుకు అంత ప్రియమయినదో చెప్పండి.
కథమేషా సముత్పన్నా కస్మింస్థానే చ నారద । ఏతద్బ్రూహి సమాసేన సర్వజ్ఞోఽసి మతో హి మే
ఈ తులసి ఎలా పుట్టింది? ఎక్కడ పుట్టింది? నారదా! మీరు అన్నీ తెలిసినవారు, దయచేసి సంక్షిప్తంగా చెప్పండి.
నారదఉవాచ- పురా రుద్రేణ దైత్యేంద్రే సింధుసూనౌ నిపాతితే । ప్రణమ్య శిరసా రుద్రం దేవా బ్రహ్మాదయోఽబ్రువన్ । శృణు రాజన్ప్రవక్ష్యామి మాహాత్మ్యం తులసీభవమ్
నారదుడు ఇలా చెప్పాడు: రాజా! ఒకప్పుడు రుద్రుడు, రాక్షసాధిపతిని, సముద్రుని కుమారుడిని సంహరించినప్పుడు, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు రుద్రుని నమస్కరించి ఇలా అన్నారు. ఇప్పుడు నేను తులసి మహిమను, ఆమె జన్మకథను చెబుతాను, వినండి.
సేతిహాసం పురావృత్తం తత్సర్వం కథయామి తే । పురా శక్రః శివం ద్రష్టుమగాత్కైలాసపర్వతమ్ । సర్వదేవైః పరివృతస్త్వప్సరోగణసేవితః
పురాతన కాలంలో జరిగిన ఈ కథను పూర్తిగా చెబుతాను. ఒకసారి ఇంద్రుడు, అన్ని దేవతలు, అప్సరసలతో కలిసి శివుణ్ని దర్శించేందుకు కైలాస పర్వతానికి వెళ్లాడు.
యావద్గతః శివగృహం తావత్తత్రాశు దృష్టవాన్ । పురుషం భీమకర్మాణం దంష్ట్రానయనభీషణమ్
అతడు శివుని గృహానికి చేరుకున్న వెంటనే అక్కడ భయంకరమైన పనులు చేసే, పెద్ద దంతాలు, భయానకమైన కళ్ళతో ఉన్న వ్యక్తిని చూశాడు.
స పృష్టస్తేన కస్త్వం భో క్వ గతో జగదీశ్వరః । ఏవం పునః పునః పృష్టః స యదా నోచివాన్నృప
ఇంద్రుడు అతడిని అడిగాడు: 'నీవెవరు? జగదీశ్వరుడు ఎక్కడికి వెళ్లాడు?' అని మళ్లీ మళ్లీ అడిగినా, ఆ వ్యక్తి ఏమీ చెప్పలేదు, రాజా!
తతః క్రుద్ధో వజ్రపాణిస్తన్నిర్భర్త్స్య వచోఽబ్రవీత్ । రే మయా పృచ్ఛమానోఽపి నోత్తరం దత్తవానసి
అప్పుడు వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన ఇంద్రుడు కోపంతో అతడిని దుర్భాషించి ఇలా అన్నాడు: 'నేను అడుగుతున్నా, నువ్వు సమాధానం ఇవ్వడం లేదు.'
అతస్త్వాం హన్మి వజ్రేణ కస్తే త్రాతాస్తి దుర్మతే । ఇత్యుదీర్య తతో వజ్రీ వజ్రేణ చాహనద్దృఢమ్
'కాబట్టి, నేను నిన్ను వజ్రాయుధంతో కొడతాను. నిన్ను ఎవరు రక్షిస్తారు, దుర్మతి!' అని చెప్పి, వజ్రాయుధంతో గట్టిగా కొట్టాడు.
తేనాస్య కంఠే నీలత్వమగాద్వజ్రం చ భస్మతాం । తతో రుద్ర ప్రజజ్వాల తేజసా ప్రదహన్నివ
దాంతో అతని మెడ నీలంగా మారింది, వజ్రాయుధం బూడిద అయింది. వెంటనే రుద్రుడు తన తేజంతో మండుతున్నట్లుగా ప్రకాశించాడు.
దృష్ట్వా బృహస్పతిస్తూర్ణం కృతాంజలిపుటోఽభవత్ । ఇంద్రశ్చదండవద్భూమౌ కృత్వా స్తోతుం ప్రచక్రమే
అది చూసి బృహస్పతి వెంటనే చేతులు జోడించి నమస్కరించాడు. ఇంద్రుడు భూమిపై దండవత్ప్రణామం చేసి స్తోత్రాలు చేయడం ప్రారంభించాడు.
బృహస్పతిరువాచ- నమో దేవాధిదేవాయ త్ర్యంబకాయ కపర్దినే । త్రిపురఘ్నాయ శర్వాయ నమోంధకనిషూదినే
బృహస్పతి ఇలా ప్రార్థించాడు: దేవతలకు అధిపతైన దేవా! త్ర్యంబకా! జటాధరా! త్రిపురాసురుని సంహరించినవాడా! శర్వా! అంధకాసురుని నాశనం చేసినవాడా! నీకు నమస్కారం.
విరూపాయాతిరూపాయ బహురూపాయ శంభవే । యజ్ఞవిధ్వంసకర్త్రే చ యజ్ఞానాం ఫలదాయినే
ఆకారములేని వాడైన శంభువుకు, అనేక రూపాలు ధరించేవాడైనవాడికి, యజ్ఞాలను నాశనం చేసే వాడికి, యజ్ఞాలకు ఫలితాలు ఇచ్చే వాడికి నమస్కారం.
కాలాంతకాయ కాలాయ కాలభోగధరాయ చ । నమో బ్రహ్మశిరోహంత్రే బ్రాహ్మణాయ నమో నమః
కాలాన్ని కూడా అంతం చేసే వాడైనవాడికి, కాలమే అయినవాడికి, కాలసుఖాలను అనుభవించే వాడికి, బ్రహ్మను సంహరించినవాడికి, బ్రాహ్మణుడైనవాడికి పునఃపునః నమస్కారం.