కాంచనోత్తుంగ శృంగావరోహక్షితౌ హైమరేణూత్కరాసంగపింగద్యుతిః। ఖేచరాణాం వనే చాపి రమ్యే బభౌ రూపసంపత్ప్రకారోగణో వాసితుమ్
కాంతివంతమైన మందర పర్వతపు బంగారు శిఖరాలపై, బంగారు ధూళితో మెరిసే భూమిపై, ఆకాశచారులు తిరిగే అందమైన అడవిలో, అతని రూపం అన్ని శోభలతో ప్రకాశిస్తూ, అక్కడ నివసించటానికి యోగ్యంగా కనిపించాడు.
మందరేకందరే చారువాపీతటే కున్దమందారపుష్పప్రవాలాంబుజే। సిద్ధనారీభిరాపీతరూపామృతం విస్తృతైర్నేత్రమాత్రైరనున్మేషిభిః1.43.
మందర పర్వతపు లోయలోని అందమైన చెరువులో, మల్లె, మందారపు పువ్వులు, ముదురు కాంచెపువ్వులు, కమలాలతో కూడి ఉండగా, సిద్ధనారులు తమ విస్తృతమైన, మెరుస్తున్న కళ్లతో అతని రూపసౌందర్యాన్ని తృప్తిగా చూశారు.
వీరకం శైలపుత్రీ నిమేషాంతరాదస్మరత్పుత్రగృధ్నుర్వినోదార్థినీ। సోపి తాదృక్క్షణావాప్తపుణ్యోదయో యో హి జన్మాంతరేఽస్యాత్మజత్వం తతః
పర్వత కుమార్తె తన కొడుకు కోసం తపించి, ఆనందాన్ని కోరుతూ, కళ్లపలకెంతలోనే వీరకుని స్మరించింది. ఆ సమయంలో అతనికి కలిగిన పుణ్యఫలంతో, ఈ జన్మలో ఆమెకు కుమారుడయ్యాడు.
క్రీడతస్తస్య తృప్తిః కథం జాయతే యోపి భావాజ్యగ? ద్వేధసా తేజసా। కలిపతఃప్రేక్షణం దివ్యగీతక్షణం నృత్యలోలైర్గణైశైః ప్రవృత్యక్షణం
ఆటలో మునిగిపోయిన అతనికి తృప్తి ఎలా కలుగుతుంది? ఎందుకంటే అతని స్వభావం ఎప్పుడూ కొత్తగా ఉంటుంది. ప్రతి క్షణం అతనికి చూడటంలో ఆనందం, దివ్యగీతాల మాధుర్యం, స్నేహితుల నృత్యంలో ఉల్లాసం నిండివుండేది.
సింహనాదాకులే గండశైలే జ్వలద్రత్నజాలే బృహత్సాలతాలేక్షణమ్। ఫుల్లనానా తమాలాలికాలేక్షణం వృక్షమూలే విలోలోమరాలేక్షణమ్
సింహాల గర్జనలతో మారుమూలల్లో, మెరుస్తున్న రత్నాలతో అలంకరించబడిన గండగిరిలో, పెద్ద సాలవృక్షాలు చూస్తుండగా, పుష్పించిన తమాలపువ్వుల గుచ్చులతో ఉన్న చెట్ల కింద, మృదువైన జింకలు సంచరిస్తున్న చోట ఆయన కనిపించాడు.
స్వల్పపంకే జలే పంకజాంకేక్షణం మాతురంకే శుభే నిష్కలంకేక్షణమ్। పరిక్రీడతే బాలలీలావిసారీ గణేశాధిపా దేవతానందకారీ
తక్కువ మట్టిలోని నీటిలో, కమలాన్ని చూస్తూ, తల్లిదెబ్బలపై కూర్చుని, మచ్చలేని పవిత్రతతో, బాల్యక్రీడల్లో మునిగి, గణేశుడు దేవతలకు ఆనందాన్ని పంచాడు.
నికుంజేషు విద్యాధరోద్గీతశీలః పినాకీవ లీలావిలాసైః సలీలః। ప్రకాశ్య భువనం గోభిస్తతో దినకరే గతే
నికుంజాలలో విద్యాధరులు ఆయన గొప్పతనాన్ని పాడుతుండగా, పినాకిని శివుడిలా లీలగా సంచరిస్తూ, ఆవులతో కలిసి లోకాన్ని ప్రకాశింపజేశాడు; ఆ తరువాత సూర్యుడు అస్తమించెను.
దేశాంతరం తదా పశ్చాద్దూరస్థో ధరణీధరః। మిత్రత్వమస్య సుదృఢం హృదయే ద్యోతయన్నివ
ఆ సమయంలో సూర్యుడు అస్తమించగా, ఆ పర్వతం దూరంగా ఉండగా, ఆయన హృదయంలో మిత్రత్వాన్ని బలంగా మెరిపిస్తూ కనిపించాడు.
నిత్యమారాధితో విప్రైః శ్రీమాన్విఘనసః సుతః। నాకరోత్సవితుర్మేరురుపకారం పతిష్యతః
బ్రాహ్మణులు ఎప్పుడూ ఆరాధించే విఘనసుని కుమారుడు అయినా, సూర్యుడు మేరు పర్వతం వెనుక అస్తమించబోతున్నప్పుడు అతనికి సహాయం చేయలేదు.
జనేష్వేషా వ్యవస్థేతి శ్రూయతే స్రవలితో హ్యధః। దినేనానుగతో భానుః స్వజనం పరిపూరయన్
ప్రజల్లో ఇదే నిబంధన: సూర్యుడు దినాన్ని అనుసరిస్తూ, కిందికి వెళ్ళేటప్పుడు తనవారిని తృప్తిపరిచాడని వినిపిస్తుంది.
సంధ్యాబద్ధాంజలిపుటా మునయోభిముఖా రవిమ్। యావదద్యాసతే శీఘ్రం నివార్యోష్ణాభిభావితామ్
సంధ్యాకాలంలో ఋషులు చేతులు జోడించి సూర్యుని ఎదురుగా నిలబడి, వేడి అధికమవుతున్నప్పుడు త్వరగా ఆగిపోవాల్సి వస్తుంది.
వ్యజృంభతాథ లోకేస్మిన్క్రమాద్వైభావరం తమః। కుటిలస్యేవ హృదయే కాలుష్యం దూషయన్మనః
ఆ తరువాత, లోకంలో క్రమంగా రాత్రి చీకటి వ్యాపించింది; అది వంకర మనసులో కలుషితాన్ని కలిగించినట్లుగా మనసును ముదురు చేసింది.
జ్వలత్ఫణిఫణారత్నదీపోద్యోతిత భిత్తికే। శయనే శశసంఘాత రత్నవస్త్రోత్తరచ్ఛదే
ప్రజ్వలించే పాముల ఫణాలలోని రత్నాల వెలుగుతో గదులు మెరిసిపోతుండగా, చంద్రకాంతి రత్నాలు, విలువైన వస్త్రాలతో పైకప్పు అలంకరించబడిన మంచంపై ఆయన విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.
నానారత్నద్యుతిలసచ్ఛక్రచాపవిడంబకే। రత్నైః కింకిణిజాలేన లసన్ముక్తాకలాపకే
వివిధ రత్నాల కాంతితో ఇంద్రధనుస్సు పోలికగా మెరిసిపోతూ, రత్నాల కింకిణి దండలతో, ముత్యాల హారాలతో అలంకరించబడింది.
కమనీయచలల్లీలా వితానాచ్ఛాదితాంబరే। మందరే మంన్దసంచారం గతే గిరిసుతాయుతః
ఆకర్షణీయంగా ఊగిపోతున్న లీలావితానం ఆకాశాన్ని కప్పివేస్తూ, మందరపర్వతం మెల్లగా కదులుతూ, పర్వతకన్యతో కలిసి ఉన్నాడు.
తస్థౌ గిరిసుతా బాహులతా మిలితకంధరః। శశిమౌలిః సితజ్యోత్స్నాస్ఫారపూరితగోచరః
పర్వతకన్య తన భుజాలను ఆయన మెడ చుట్టూ వేసి నిలబడి ఉండగా, చంద్రకిరీటి, తెల్ల జ్యోత్స్నతో నిండిన దృశ్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ నిలిచాడు.
గిరిజాప్యసితాపాంగీ నీలోత్పలదలచ్ఛవిః। విభావర్యా చ సంపృక్తా బభూవాతీవ గోమయీ
గిరిజా నల్లని కళ్లతో, నీలోత్పలదళపు వర్ణంతో, రాత్రితో కలిసిపోయి, అత్యంత ప్రకాశవంతంగా కనిపించింది.
తామువాచ తతో దేవః క్రీడాకేలికలాయుతామ్
ఆ తరువాత దేవుడు, క్రీడాకళలతో నిండిన ఆమెతో మాట్లాడాడు.
శర్వ ఉవాచ। శరీరే మమ తన్వంగి సితే భాస్యసితద్యుతిః। భుజంగీ వా సితా శుభ్రే సంశ్లిష్టా చందనేతరౌ
శర్వుడు ఇలా అన్నాడు: సన్నగా ఉన్నవాడా! నా శరీరంపై తెల్ల వెలుగు మెరిసిపోతుంది; అది తెల్ల పాము నా గంధపు చేతులకు చుట్టుకుని ఉందా, లేక తెల్లదనంతో ప్రకాశిస్తున్నదా?
చంద్రాతపేన సంపృక్తా రుధిరామ్బరసంవృతా। రజనీ వా సితే పక్షే దృష్టిదోషం దదాసి మే
చంద్రకాంతిలో తడిసి, ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి, లేక తెల్ల పక్షంలో రాత్రి నా చూపుకు మాయ కలిగించిందా?
ఇత్యుక్తా గిరిజా తేన ముక్తకంఠా పినాకినమ్। ఉవాచ కోపరక్తాక్షీ భ్రుకుటీ వికృతాననా
అలా అన్న తరువాత, గిరిజా గొంతెత్తి, కోపంతో కళ్లెర్రగా, కనుబొమ్మలు ముడుచుకుని, పినాకిని దేవునితో ఇలా చెప్పింది.
దేవ్యువాచ-। స్వకృతేన జనః సర్వో జాడ్యేన పరిభూయతే। అవశ్యమర్థీ ప్రాప్నోతి ఖండనం శశిమండన
దేవి ఇలా అన్నది: ప్రతి మనిషి తన చర్యల వల్ల మాంద్యానికి లోనవుతాడు; కోరుకునేవాడు తప్పకుండా నిందను ఎదుర్కొంటాడు, ఓ చంద్రకిరీటుడా!
తపోభిర్దీర్ఘచరితైర్యా త్వాం ప్రార్థితవత్యహం। తస్యా మేని యతస్త్వేష హ్యవమానః పదే పదే
నేను ఎన్నో సంవత్సరాలు తపస్సు చేసి నిన్ను కోరుకున్నాను. కానీ ప్రతి అడుగులోనూ నీవు నాకు అవమానం తప్ప మరొకటి చూపలేదు.
నైవాస్మి కుటిలా శర్వ విషమా న చ ధూర్జటే। సవిషస్త్వం జగత్ఖ్యాతో వ్యక్తదోషాకరాశ్రయః
శర్వా, నేను వంకరగా కూడా లేను, మోసపూరితురాలిని కూడా కాదు. కానీ ఈ లోకంలో విషంతో ఉన్నవాడిగా, స్పష్టమైన దోషాలకు నిలయమైనవాడిగా నిన్నే అందరూ అంటారు.
త్వం హి ముష్ణాసి దశనాన్నేత్రహంతా భగస్య చ। ఆదిత్యస్త్వాం విజానాతి భగవాన్ద్వాదశాత్మకః
భగుడి కళ్ళూ, పళ్ళూ నీవే దొంగిలించావు. ద్వాదశాత్మకుడైన ఆదిత్యుడు కూడా నీవే అలా చేశావని తెలుసు.
మూర్ధ్ని శూలం జనయసి స్వైర్దోషైర్మామధిక్షిపన్। యస్త్వం మామాత్థకృష్ణేతి మహాకాలోసి విశ్రుతః
నీ తలపై త్రిశూలం పెట్టుకొని, నీ తప్పులతో నన్ను నిందిస్తున్నావు. నన్ను నల్లగా అంటావు, కానీ నీవే మహాకాలుడిగా ప్రసిద్ధి పొందినవాడివి.
యాస్యామ్యహం పరిత్యక్తుమాత్మానం తపసా గిరిమ్। జీవంత్యా న మయా కృత్యం ధూర్తేన పరిభూతయా
ఇప్పుడు నేను నా ప్రాణాన్ని వదిలేసి, తపస్సు కోసం కొండపైకి వెళ్తాను. మోసగాడి చేత అవమానించబడిన తర్వాత, బ్రతికుండగా నాకు చేయాల్సింది ఏమీ లేదు.
కాపాలికేన క్షుద్రేణ శ్మశానే నిత్యవాసినా। భూత్యా విలిప్త స్వాంగేన మాతృమధ్యస్థ చారిణా
కపాలాన్ని ధరించి, ఎప్పుడూ శ్మశానంలో ఉండే, తన శరీరాన్ని బస్మంతో పూసుకున్న, మాతృదేవతల మధ్య తిరిగే నీలాంటి నీచుని చేత.
నిశమ్య తస్యా వచనం కోపతీక్ష్ణాక్షరం హరః। ఉవాచానిష్టసంభ్రాంతః ప్రచలేనేందుమౌలినా
ఆమె కోపంతో పదాలను విన్న హరుడు, దుస్థితి వల్ల కలవరపడి, అతని శిరస్సున ఉన్న చంద్రుడు కంపించగా మాట్లాడాడు.
శర్వ ఉవాచ। అగాత్మజాసి గిరిజే నాహం నిందాపరస్తవ। చాటూక్తిబుధ్యా తు మయా కృత ఉన్మాదసంశ్రయః
శర్వుడు ఇలా అన్నాడు: 'పర్వత కుమార్తె, నేను నిన్ను నిందించేవాడిని కాదు. సరదాగా మాట్లాడినప్పుడు పిచ్చివాడిలా నటించాను.'