న రూపేణేదృశీ లోకే రమ్యేషు వనసానుషు। కౌతుకేన పరామృష్టస్తాం దృష్ట్వా రుదతీం గిరిః
ఈ లోకంలో అందమైన అడవుల కొండదారుల్లో ఎప్పుడూ ఇంత ఆశ్చర్యంతో గిరి మనసు కదలలేదు. ఆమె ఏడుస్తూ ఉండటాన్ని చూసి అతడు విస్తుపోయాడు.
ఉపసృప్య తతస్తస్యా నికటం సోప్యపృచ్ఛత। హిమవానువాచ-। కాసి కస్యాసి కల్యాణి కిమర్థం చాపి రోదిషి
ఆమె దగ్గరకు వచ్చి, హిమవంతుడు అడిగాడు — 'అమ్మా, నువ్వెవరు? ఎవరి కుమార్తె? ఏ కారణంతో ఇలా ఏడుస్తున్నావు?'
నైతదల్పమహం మన్యే కారణం లోకసుందరి। సా తస్య వచనం శ్రుత్వా ఉవాచ మధునా సహ
'ఇది చిన్న విషయం కాదని నేను అనుకోవడం లేదు, లోకసుందరి!' అని అతడు అన్నాడు. అతని మాటలు విని, ఆమె తన దుఃఖంతో కలిపి సమాధానం చెప్పింది.
రుదంతీ శోకవచనం శ్వసంతీ దైన్యవర్ధనం। రతిరువాచ-। కామస్య దయితాం భార్యాం రతిం మాం విద్ధి సువ్రత
ఆమె ఏడుస్తూ, శ్వాసలు తీసుకుంటూ, తన దుఃఖాన్ని చెప్పింది. రతి ఇలా అనింది — 'ధర్మాత్ముడా! నన్ను కామదేవుని ప్రియ భార్య రతిగా తెలుసుకో.'
గిరావస్మింశ్చ భగవాన్గిరిశస్తపసి స్థితః। తేన ప్రత్యూహరుష్టేన క్రోధాద్విస్ఫార్య లోచనం
'ఈ కొండపై భగవంతుడు శివుడు తపస్సు చేస్తూ ఉన్నాడు. కోపంతో తన కన్ను తెరిచి —'
విముచ్యాగ్నిశిఖాజ్వాలాం కామో భస్మావశేషితః। అహం తు శరణం యాతా తం దేవం భయవిహ్వలా
'ఆ కన్ను నుండి అగ్ని జ్వాలలు వెలువడి, కామదేవుడు బూడిదగా మారిపోయాడు. భయంతో నేను ఆ దేవుని ఆశ్రయించాను.'
స్తుతవత్యథ సంతుష్టస్తతో మాం గిరిశోఽబ్రవీత్। తుష్టోహం కామదయితే కామోత్పత్తిర్భవిష్యతి
'ఆయనను స్తుతించాక, శివుడు సంతోషించి ఇలా అన్నాడు — "కాముని ప్రియమైనవాడా! నేను సంతోషించాను. కాముడు మళ్లీ జన్మిస్తాడు."'
త్వత్స్తుతిం చాప్యధీయానో నరో భక్త్యా మదాశ్రయః। లప్స్యతే కాంక్షితం కామం నివర్తమరణాదపి
'నీ స్తోత్రాన్ని భక్తితో చదువుతూ నన్ను శరణు ఆశ్రయించే ఎవ్వరైనా తాము కోరినది, మరణం నుండి విముక్తి కూడా పొందగలరు.'
ప్రతీక్షమాణా తద్వాక్యమాశావేశవశాదహం। శరీరం పరిరక్షిష్యే కించిత్కాలం మహాద్యుతే
'ఆ మాట నెరవేరే వరకు ఆశతో నిండిన నేను, ఓ మహాతేజస్వీ! కొంతకాలం నా శరీరాన్ని కాపాడుకుంటాను.'
ఇత్యుక్తస్తు తయా రత్యా శైలః సంభ్రమభీషణః। పాణావాదాయ తనయాం గంతుమైచ్ఛత్స్వకం పురం
రతి ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ గిరి గంభీరంగా కలవరంతో తన కుమార్తెను చేతిపట్టి తన నగరానికి వెళ్లాలని కోరుకున్నాడు.
భావినోఽవశ్యభావిత్వాద్భవిత్రీ భూతభావినీ। లజ్జమానా సఖిముఖైరువాచ పితరం గిరిం
భవిష్యత్తులో జరగాల్సింది తప్పకుండా జరుగుతుందని తెలుసు. స్నేహితుల ప్రోత్సాహంతో సిగ్గుతో ఉన్న ఆ యువతి తన తండ్రి గిరిని అడిగింది.
శైలపుత్ర్యువాచ-। దుర్భగేన శరీరేణ కిం మమానేన కారణం। కథం చ తాం దశాం ప్రాప్తశ్శఙ్కరో మే పతిర్భవేత్
శైలపుత్రి ఇలా అనింది — 'ఈ దురదృష్టమైన శరీరం నాకు ఎందుకు? ఇలాంటి స్థితిలోకి వచ్చాక శంకరుడు నా భర్త ఎలా అవుతాడు?'
తపోభిః ప్రాప్యతేభీష్టం నాసాధ్యం తు తపస్యతః। దుర్భగత్వం వృథా లోకే విహితే సతి సాధనే
'తపస్సుతో కోరినది సాధించవచ్చు. తపస్సు చేసే వారికి అసాధ్యం ఏదీ లేదు. సాధనముంటే దురదృష్టం ఈ లోకంలో అర్థంలేనిది.'
తపసి భ్రష్టసందేహా తతః స్వార్థజిగీషయా। ఏవం తపః కరిష్యేహం యామీత్యుక్తవతీం సుతామ్
'తపస్సు ఫలితంపై ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, నా కోరిక నెరవేర్చుకోవాలనే ఆశతో ఇక్కడే తపస్సు చేస్తాను' అని ఆమె తన తండ్రితో చెప్పింది.
ఉవాచ వాచా శైలేంద్రో గద్గదస్వరవర్ణయా। హిమవానువాచ-। ఉమేతి చాపలం పుత్రి న క్షమం తావకం వపుః
ఆమె మాటలు విని, హిమవంతుడు భావోద్వేగంతో, 'ఉమా! నీకు ఇలాంటి తొందర అవసరం లేదు. నీ శరీరానికి అది తగదు' అని అన్నాడు.
సోఢుం క్లేశానురూపస్య తపసః సౌమ్యదర్శనే। భావీన్యపి చ కార్యాణి పదార్థాని సదైవ తు
'సౌమ్యవదనా! కఠిన తపస్సు బాధలు భరించడానికి నీ శరీరం తగదు. భవిష్యత్తులో జరగాల్సిన పనులు, వస్తువులు ఎప్పుడూ జరుగుతాయి.'
భావినోర్థా భవంత్యేవ బహవోఽనిచ్ఛతోపి హి। తస్మాన్న తపసా తేస్తి బాలే కించిత్ప్రయోజనమ్
'జరగాల్సినవి తప్పకుండా జరుగుతాయి, మనసులో లేకపోయినా కూడా. అందుకే బాలా! తపస్సు చేయడంలో ప్రయోజనం లేదు.'
భవనం చైవ గచ్ఛామి చింతయిష్యామి తత్ర వై। ఇత్యుక్తా తు యదా నైవ గృహమన్వేతి శైలజా
'నేను ఇంటికి వెళ్లి అక్కడ ఆలోచిస్తాను' అని అన్నాడు. కానీ ఇలా చెప్పినా, శైలజా ఇంటికి వెళ్ళలేదు.
తతోద్రిశ్చింతయావిష్టః స్వసుతాం ప్రశశంస చ। తతోంతరిక్షే దివ్యా చ వాగభూద్భువనత్రయే
ఆ ఆశ్చర్యంతో నిండిన ఆయన తన కుమార్తెను ప్రశంసించాడు. ఆ వెంటనే, మూడు లోకాల్లో వినిపించేలా ఆకాశంలో ఒక దివ్యమైన స్వరం ఉద్భవించింది.
ఉమేతి చాపలం పుత్రి త్వయోక్తా తనయా యతః। ఉమేతి నామ తేనాస్యా భువనేషు భవిష్యతి
నీవు, కుమార్తెగా, ఆప్యాయతతో ఆమెను 'ఉమా' అని పిలిచినందున, ఇకపై ఆమెకు అన్ని లోకాలలో 'ఉమా' అనే పేరు కలుగుతుంది.
సిద్ధిర్మూర్తిమతీ త్వేషా సాధయిష్యతి చింతితమ్। ఇతి శ్రుత్వా తు వచనం స తదాకాశమండలే
ఈమె సిద్ధిని మూర్తిరూపంగా ధరించి, మనసులో ఉంచిన సంకల్పాన్ని నెరవేర్చుతుంది. ఈ మాటలు వినగానే, ఆకాశంలో ఆయన—
అనుజ్ఞాయ సుతాం శైలో జగామాశు స్వమందిరమ్। పులస్త్య ఉవాచ-। శైలజాపి యయౌ శైలమగమ్యమపి దైవతైః
తన కుమార్తెకు అనుమతి ఇచ్చి, శైలరాజు త్వరగా తన ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు. పులస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు— శైలజ కూడా దేవతలు చేరలేని శిఖరానికి వెళ్లింది.
సఖీభ్యామనుయాతా తు నియతా నగరాజజా। శృంగం హిమవతః పుణ్యం నానాధాతువిభూషితమ్
స్నేహితులతో కలిసి, నియమంగా ఉండే శైలరాజు కుమార్తె, హిమవంతుని పవిత్రమైన శిఖరానికి వెళ్లింది. అది色色 ధాతువులతో అలంకరించబడింది.
దివ్యపుష్పలతాకీర్ణం భ్రమరోద్ఘుష్టపాదపమ్। దివ్యప్రస్రవణోపేతం మనోరథశతోజ్జ్వలమ్
అది దివ్యమైన పుష్పలతలతో కప్పబడి, తేనెటీగల గానంతో నిండిన వృక్షాలతో, దివ్యస్రోతస్సులతో, వందలాది కోరికలు నెరవేరిన వెలుగుతో మెరిసిపోతుంది.
నానాపక్షిసమాయుక్తం చక్రవాకోపశోభితమ్। జలజస్థలజైః పుణ్యైః ప్రఫుల్లైరుపశోభితమ్
అక్కడ ఎన్నో రకాల పక్షులు, చక్రవాక పక్షులతో అలంకరించబడి, నీటిలోనూ, భూమిలోనూ పుష్పించిన పవిత్రమైన పువ్వులతో అందంగా కనిపించింది.
చిత్రకందరసంగుహ్యం దివ్యగేహసమన్వితమ్। విహంగసంఘసంఘుష్టం కల్పపాదపసంకటమ్
విశేషమైన గుహలు, రహస్య ప్రదేశాలు, దివ్య నివాసాలు అక్కడ ఉన్నాయి. పక్షుల గుంపులు గానంతో నిండగా, కల్పవృక్షాలు అక్కడ సముదాయంగా ఉన్నాయి.
తత్రాపశ్యన్మహాశాఖం శాఖినం హరితచ్ఛదమ్। సర్వర్తుకుసుమోపేతం చక్రవాకోపశోభితమ్
అక్కడ ఆమె విస్తారమైన కొమ్మలతో, ఆకుపచ్చ ఆకులతో, అన్ని ఋతువుల పువ్వులతో, చక్రవాక పక్షులతో అలంకరించబడిన గొప్ప వృక్షాన్ని చూసింది.
నానాపుష్పశతాకీర్ణం నానావిధఫలాన్వితమ్। త్యక్తం సూర్యస్య రుచిభిర్భిన్నసంహతపల్లవమ్
అది వందలు వందల రకాల పువ్వులతో, అనేక రకాల ఫలాలతో అలంకరించబడి, సూర్యకిరణాలతో మెరిసే, విడివిడిగా ఉన్న ఆకులతో కనిపించింది.
తత్రాంబరాణి సంత్యజ్య భూషణాని చ శైలజా। సంవీతా వల్కలైర్దివ్యైర్దర్భనిర్మితమేఖలా
అక్కడ శైలజ తన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు వదిలేసి, దివ్యమైన వల్కలాలతో, దర్భతో చేసిన మెడలతో తలచేసింది.
త్రిఃస్నాతా పాటలాహారా బభూవ శరదాం శతమ్। శతమేకేన జీర్ణేన పర్ణేనావర్త్తయత్తదా
రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేసి, పసుపు రంగు ఆహారం తీసుకుంటూ, వంద శరదృతువులు గడిపింది. ఒక్క పాత ఆకు మాత్రమే ధరించి, వంద సంవత్సరాలు ఉండింది.