త్వామిందుమౌలిశరణం ప్రపన్నా ప్రియాప్తయేహం సహసా మహేశం। ప్రయచ్ఛ మే కామయశః సమృద్ధిం పతిం వినా తం భగవన్న జీవే
ఓ చంద్రకిరీటుడా, నా ప్రియుడి కోసం నీ శరణు పొందాను. నా కోరిక నెరవేర్చు, ఆయన్ని లేకుండా నేను బ్రతకలేను.
ప్రియః ప్రియాయాః పురుషేశ నిత్యస్తతో పరః కో భువనేష్విహాస్తి। ప్రభుః ప్రభావీ ప్రభవః ప్రియాణాం ప్రవీణపర్యాయ పరాపరం తపః
పురుషేశ్వరా! ప్రియుడికి కన్నా ప్రియమైనవాడు ఈ లోకంలో మరొకరు ఎవరున్నారు? ప్రభువివి, శక్తిమంతుడివి, ప్రియుల మూలమైనవాడివి, నిపుణుడివి, పరమతపస్సు కలవాడివి, నీకన్నా ఎవరూ లేరు.
త్వమేవ నాథో భువనస్య గోప్తాం దయాలురున్మూలితభక్తభీతిః। ఇత్థం స్తుతః శంకరఇంద్రమౌలిర్వృషాకపిర్మన్మథకాంతయా తు
ఈ జగత్తుకు నీవే రక్షకుడవు, దయామయుడవు, భక్తుల భయాన్ని తొలగించేవాడవు. ఇలా రతి, చంద్రుడిని కిరీటంగా ధరించిన వృషధ్వజుడైన శంకరుని స్తుతించింది.
తుతోష దోషాకరఖండధారీ ఉవాచ చైనాం మధురం నిరీక్ష్య। శంకర ఉవాచ। భవిష్యతి చ కామోయం కాలే కాంతే చిరాదథ
దోషాలను తొలగించే పరశుదారుడు సంతోషించి, ఆమెను మధురంగా చూచి ఇలా అన్నాడు: 'ఓ సుందరివి! కాలక్రమంలో కాముడు మళ్లీ వస్తాడు.'
అనంగ ఇతి లోకేషు స విఖ్యాతిం గమిష్యతి। ఇత్యుక్తా శిరసా వంద్య గిరీశం కామవల్లభా
అతడు లోకాల్లో 'అనంగుడు'గా ప్రసిద్ధి పొందుతాడు. ఇలా శంకరుడు చెప్పగానే, కాముని ప్రియురాలు గిరీశుడికి తలవంచి నమస్కరించింది.
జగామోపవనం చాన్యద్రతిస్తుహిన పర్వతే। రురోద చాపి బహుశో దీనా రమ్యే స్థలే స్థలే
రతి మరో ఉద్యానవనానికి, మంచు పర్వతంపైకి వెళ్లింది. ప్రతి అందమైన ప్రదేశంలో ఆమె బాధతో ఎన్నోసార్లు ఏడ్చింది.
మరణవ్యవసాయాపి నివృత్తా చ శివాజ్ఞయా। అథ నారదవాక్యేన చోదితో హిమభూధరః
ఆమె మరణించాలనే సంకల్పాన్ని శివుడు ఆపేశాడు. ఆ తర్వాత నారదుని మాటలతో, హిమపర్వతాధిపతి ప్రేరేపించబడ్డాడు.
కృతాభరణసంస్కారాం కృతకౌతుకమంగలాం। స్వర్గపుష్పకృతాపీడాం శుభ్రచీనాంశుకాంబరామ్
ఆమెకు ఆభరణాలు అలంకరించి, శుభకార్యాలు జరిపించి, స్వర్గపు పుష్పాలతో కిరీటం పెట్టి, తెల్లటి చైనా పట్టుచీర కప్పించాడు.
సఖీభ్యాం సంయుతాం శైలో గృహీత్వా స్వసుతాం తతః। జగామ సుభగే యోగే తదా సంపూర్ణమానసః
స్నేహితులతో కలిసి, శైలుడు తన కుమార్తెను తీసుకుని, శుభమైన సమయంలో, సంతోషంతో బయలుదేరాడు.
సకాననాన్యుపాక్రమ్య వనాన్యుపవనాని చ। దదర్శ రుదతీం నారీమప్రతర్క్యాం మహౌజసమ్
అటు ఇటు ఉద్యానవనాలు, అడవులు, తోటలు చుట్టి, అక్కడ గొప్ప తేజస్సుతో, ఎవ్వరూ ఊహించలేని ఒక మహిళ ఏడుస్తూ కనిపించింది.
న రూపేణేదృశీ లోకే రమ్యేషు వనసానుషు। కౌతుకేన పరామృష్టస్తాం దృష్ట్వా రుదతీం గిరిః
ఈ లోకంలో అందమైన అడవుల కొండదారుల్లో ఎప్పుడూ ఇంత ఆశ్చర్యంతో గిరి మనసు కదలలేదు. ఆమె ఏడుస్తూ ఉండటాన్ని చూసి అతడు విస్తుపోయాడు.
ఉపసృప్య తతస్తస్యా నికటం సోప్యపృచ్ఛత। హిమవానువాచ-। కాసి కస్యాసి కల్యాణి కిమర్థం చాపి రోదిషి
ఆమె దగ్గరకు వచ్చి, హిమవంతుడు అడిగాడు — 'అమ్మా, నువ్వెవరు? ఎవరి కుమార్తె? ఏ కారణంతో ఇలా ఏడుస్తున్నావు?'
నైతదల్పమహం మన్యే కారణం లోకసుందరి। సా తస్య వచనం శ్రుత్వా ఉవాచ మధునా సహ
'ఇది చిన్న విషయం కాదని నేను అనుకోవడం లేదు, లోకసుందరి!' అని అతడు అన్నాడు. అతని మాటలు విని, ఆమె తన దుఃఖంతో కలిపి సమాధానం చెప్పింది.
రుదంతీ శోకవచనం శ్వసంతీ దైన్యవర్ధనం। రతిరువాచ-। కామస్య దయితాం భార్యాం రతిం మాం విద్ధి సువ్రత
ఆమె ఏడుస్తూ, శ్వాసలు తీసుకుంటూ, తన దుఃఖాన్ని చెప్పింది. రతి ఇలా అనింది — 'ధర్మాత్ముడా! నన్ను కామదేవుని ప్రియ భార్య రతిగా తెలుసుకో.'
గిరావస్మింశ్చ భగవాన్గిరిశస్తపసి స్థితః। తేన ప్రత్యూహరుష్టేన క్రోధాద్విస్ఫార్య లోచనం
'ఈ కొండపై భగవంతుడు శివుడు తపస్సు చేస్తూ ఉన్నాడు. కోపంతో తన కన్ను తెరిచి —'
విముచ్యాగ్నిశిఖాజ్వాలాం కామో భస్మావశేషితః। అహం తు శరణం యాతా తం దేవం భయవిహ్వలా
'ఆ కన్ను నుండి అగ్ని జ్వాలలు వెలువడి, కామదేవుడు బూడిదగా మారిపోయాడు. భయంతో నేను ఆ దేవుని ఆశ్రయించాను.'
స్తుతవత్యథ సంతుష్టస్తతో మాం గిరిశోఽబ్రవీత్। తుష్టోహం కామదయితే కామోత్పత్తిర్భవిష్యతి
'ఆయనను స్తుతించాక, శివుడు సంతోషించి ఇలా అన్నాడు — "కాముని ప్రియమైనవాడా! నేను సంతోషించాను. కాముడు మళ్లీ జన్మిస్తాడు."'
త్వత్స్తుతిం చాప్యధీయానో నరో భక్త్యా మదాశ్రయః। లప్స్యతే కాంక్షితం కామం నివర్తమరణాదపి
'నీ స్తోత్రాన్ని భక్తితో చదువుతూ నన్ను శరణు ఆశ్రయించే ఎవ్వరైనా తాము కోరినది, మరణం నుండి విముక్తి కూడా పొందగలరు.'
ప్రతీక్షమాణా తద్వాక్యమాశావేశవశాదహం। శరీరం పరిరక్షిష్యే కించిత్కాలం మహాద్యుతే
'ఆ మాట నెరవేరే వరకు ఆశతో నిండిన నేను, ఓ మహాతేజస్వీ! కొంతకాలం నా శరీరాన్ని కాపాడుకుంటాను.'
ఇత్యుక్తస్తు తయా రత్యా శైలః సంభ్రమభీషణః। పాణావాదాయ తనయాం గంతుమైచ్ఛత్స్వకం పురం
రతి ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ గిరి గంభీరంగా కలవరంతో తన కుమార్తెను చేతిపట్టి తన నగరానికి వెళ్లాలని కోరుకున్నాడు.
భావినోఽవశ్యభావిత్వాద్భవిత్రీ భూతభావినీ। లజ్జమానా సఖిముఖైరువాచ పితరం గిరిం
భవిష్యత్తులో జరగాల్సింది తప్పకుండా జరుగుతుందని తెలుసు. స్నేహితుల ప్రోత్సాహంతో సిగ్గుతో ఉన్న ఆ యువతి తన తండ్రి గిరిని అడిగింది.
శైలపుత్ర్యువాచ-। దుర్భగేన శరీరేణ కిం మమానేన కారణం। కథం చ తాం దశాం ప్రాప్తశ్శఙ్కరో మే పతిర్భవేత్
శైలపుత్రి ఇలా అనింది — 'ఈ దురదృష్టమైన శరీరం నాకు ఎందుకు? ఇలాంటి స్థితిలోకి వచ్చాక శంకరుడు నా భర్త ఎలా అవుతాడు?'
తపోభిః ప్రాప్యతేభీష్టం నాసాధ్యం తు తపస్యతః। దుర్భగత్వం వృథా లోకే విహితే సతి సాధనే
'తపస్సుతో కోరినది సాధించవచ్చు. తపస్సు చేసే వారికి అసాధ్యం ఏదీ లేదు. సాధనముంటే దురదృష్టం ఈ లోకంలో అర్థంలేనిది.'
తపసి భ్రష్టసందేహా తతః స్వార్థజిగీషయా। ఏవం తపః కరిష్యేహం యామీత్యుక్తవతీం సుతామ్
'తపస్సు ఫలితంపై ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, నా కోరిక నెరవేర్చుకోవాలనే ఆశతో ఇక్కడే తపస్సు చేస్తాను' అని ఆమె తన తండ్రితో చెప్పింది.
ఉవాచ వాచా శైలేంద్రో గద్గదస్వరవర్ణయా। హిమవానువాచ-। ఉమేతి చాపలం పుత్రి న క్షమం తావకం వపుః
ఆమె మాటలు విని, హిమవంతుడు భావోద్వేగంతో, 'ఉమా! నీకు ఇలాంటి తొందర అవసరం లేదు. నీ శరీరానికి అది తగదు' అని అన్నాడు.
సోఢుం క్లేశానురూపస్య తపసః సౌమ్యదర్శనే। భావీన్యపి చ కార్యాణి పదార్థాని సదైవ తు
'సౌమ్యవదనా! కఠిన తపస్సు బాధలు భరించడానికి నీ శరీరం తగదు. భవిష్యత్తులో జరగాల్సిన పనులు, వస్తువులు ఎప్పుడూ జరుగుతాయి.'
భావినోర్థా భవంత్యేవ బహవోఽనిచ్ఛతోపి హి। తస్మాన్న తపసా తేస్తి బాలే కించిత్ప్రయోజనమ్
'జరగాల్సినవి తప్పకుండా జరుగుతాయి, మనసులో లేకపోయినా కూడా. అందుకే బాలా! తపస్సు చేయడంలో ప్రయోజనం లేదు.'
భవనం చైవ గచ్ఛామి చింతయిష్యామి తత్ర వై। ఇత్యుక్తా తు యదా నైవ గృహమన్వేతి శైలజా
'నేను ఇంటికి వెళ్లి అక్కడ ఆలోచిస్తాను' అని అన్నాడు. కానీ ఇలా చెప్పినా, శైలజా ఇంటికి వెళ్ళలేదు.
తతోద్రిశ్చింతయావిష్టః స్వసుతాం ప్రశశంస చ। తతోంతరిక్షే దివ్యా చ వాగభూద్భువనత్రయే
ఆ ఆశ్చర్యంతో నిండిన ఆయన తన కుమార్తెను ప్రశంసించాడు. ఆ వెంటనే, మూడు లోకాల్లో వినిపించేలా ఆకాశంలో ఒక దివ్యమైన స్వరం ఉద్భవించింది.
ఉమేతి చాపలం పుత్రి త్వయోక్తా తనయా యతః। ఉమేతి నామ తేనాస్యా భువనేషు భవిష్యతి
నీవు, కుమార్తెగా, ఆప్యాయతతో ఆమెను 'ఉమా' అని పిలిచినందున, ఇకపై ఆమెకు అన్ని లోకాలలో 'ఉమా' అనే పేరు కలుగుతుంది.