అస్త్యత్ర హి మహత్కార్యం దేవానాం హిమభూధర। ఏవం శ్రుత్వా తు శైలేంద్రో నారదాత్సర్వమేవ హి
ఇక్కడ దేవతలకు గొప్ప పని ఉంది, ఓ హిమవంతా. ఇలా నారదుని మాటలు వినిన పర్వతాధిపతి—
స్వమాత్మానం పునర్జాతం మేనే మేనాపతిస్తదా। ఉవాచ చాపి సంహృష్టో నారదం తు హిమాచలః
ఆ సమయంలో మేనాదేవి భర్త తనను తాను మళ్లీ పుట్టినవాడిగా భావించాడు. ఆనందంతో హిమాచలుడు నారదునితో ఇలా అన్నాడు.
దుస్తరాన్నరకాద్ఘోరాదుద్ధృతోస్మి త్వయా విభో। పాతాలాదహముద్ధృత్య సప్తలోకాధిపః కృతః
ప్రభూ, నీవు నన్ను భయంకరమైన నరకం నుండి రక్షించావు. పాతాళం నుండి పైకి తీయగా, నన్ను ఏడు లోకాల అధిపతిని చేసావు.
హిమాచలోస్మి విఖ్యాతస్త్వయా మునివరాధునా। హిమాచలాచ్ఛతగుణాం ప్రాపితోస్మి సమున్నతిం
మహామునీ, నీవల్లనే ఇప్పుడు నేను హిమాచలుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాను. నీవల్లనే హిమాచలుడికంటే నూరు రెట్లు గొప్ప స్థాయికి చేరుకున్నాను.
ఆనందాదేవ చాహారి హృదయం మే మహామునే। నాధ్యవస్యతి కృత్యానాం విభాగప్రవిచారణమ్
మహామునీ, ఆనందంతో నా హృదయం ఉప్పొంగిపోయింది. ఇప్పుడు నేను ఏ పనిని ఎలా చేయాలో కూడా గుర్తించలేకపోతున్నాను.
భవద్విధానాం నియతమమోఘం దర్శనం మునే। భవద్భిరేవ హి ప్రోక్తం నివాసాయాత్మరూపిణామ్
మునీశ్వరా, మీలాంటి గొప్పవారిని చూడటం ఎప్పుడూ ఫలదాయకం. ఆత్మరూపులైన వారు మీతోనే నివసిస్తారని మీరు చెప్పారు.
మునీనాం దేవతానాం చ స్వయం కర్తాస్మి కల్మషమ్। తథాపి వస్తున్యేకస్మిన్నాజ్ఞా మే సంప్రదీయతామ్
మునులకైనా, దేవతలకైనా, పాపం చేసే వాడిని నేనే. అయినా, ఈ ఒక్క విషయమై మీ ఆజ్ఞను నాకు చెప్పండి.
ఇత్యుక్తవతి శైలేంద్రే స తదా హర్షనిర్భరః। ఉవాచ నారదో వాక్యం కృతం సర్వమితి ప్రభో
ఇలా పర్వతాధిపతి చెప్పినపుడు, ఆనందంతో నిండిన నారదుడు, 'ప్రభూ, అన్నీ పూర్తయ్యాయి,' అని సమాధానం ఇచ్చాడు.
సురకార్యే స ఏవార్థస్తవాపి సుమహత్తరః। ఇత్యుక్త్వా నారదః శీఘ్రం జగామ త్రిదివం తతః
దేవతల పనిలో, అదే ఉద్దేశ్యం నీకూ ఇంకా గొప్పదిగా ఉంది. ఇలా చెప్పి నారదుడు వెంటనే స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
స గత్వా దేవభవనం మహేంద్రం సందదర్శ హ। తతోనురూపే స మునిరుపవిష్టో మహాసనే
అతడు దేవతల గృహానికి వెళ్లి మహేంద్రుడిని దర్శించాడు. ఆ తర్వాత ఆ ముని తన స్థాయికి తగిన గొప్ప ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.
పృష్టః శక్రేణ ప్రోవాచ గిరిజాసంశ్రయాం కథామ్। నారద ఉవాచ-। యన్మహ్యముక్తం కర్తవ్యం తన్మయా కృతమేవ హి
ఇంద్రుడు అడిగినప్పుడు, గిరిజా సంబంధమైన కథను చెప్పాడు. నారదుడు ఇలా అన్నాడు— నాకు చేయమని చెప్పిన పని నేను పూర్తిగా చేసాను.
కింతు పంచశరస్యేషు గోచరత్వమపేక్షితమ్। ఇత్యుక్తో దేవరాజస్తు మునినా కార్యదర్శినా1.43.
కానీ, ఐదు బాణాలవాడి పరిధి అవసరం. ఇలా పని తత్వాన్ని తెలిసిన ముని చెప్పగా, దేవేంద్రుడు స్పందించాడు.
చూతాంకురాస్త్రం సస్మార భగవాన్పాకశాసనః। సస్మృతస్తు తదా క్షిప్రం సహస్రాక్షేణ ధీమతా
భగవాన్ పాకశాసనుడు మామిడి మొగ్గల ఆయుధాన్ని స్మరించాడు. సహస్రాక్షుడు ఆ ఆయుధాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకున్న వెంటనే అది ప్రత్యక్షమైంది.
ఉపతస్థే రతియుతః సవిలాసో ఝషధ్వజః। ప్రాదుర్భూతం చ తం దృష్ట్వా శక్రః ప్రోవాచ మన్మథమ్
రతితో కలిసి, ఆటపాటలతో కూడిన చేప జెండా ఉన్నవాడు సమీపించాడు. అతడిని ప్రత్యక్షంగా చూసి, శక్రుడు మన్మథుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
శక్ర ఉవాచ-। ఉపదేశేన బహునా కిం త్వాం ప్రతి రతిప్రియ। మనోభవోసి తేన త్వం వేత్సి భూతమనోగతమ్
శక్రుడు ఇలా అన్నాడు— రతిప్రియుడా, నీకు ఎక్కువ ఉపదేశం అవసరమా? నీవు మనోభవుడవు కాబట్టి, గతంలో జరిగినదీ, ముందుగా జరిగేదీ నీకు తెలుసు.
తద్యథానుక్రమం తు త్వం కురు నాకసదాం ప్రియమ్। శంకరం యోజయ క్షిప్రం గిరిపుత్ర్యా మనోభవ
అందుచేత, క్రమంగా, స్వర్గవాసులకు ఇష్టమైనదాన్ని చేయు. మనోభవా, శంకరుడిని పర్వత కుమార్తెతో త్వరగా కలిపించు.
సంయుక్తో మధునానేన గచ్ఛ రత్యా సహాయవాన్। ఇత్యుక్తో మదనస్తేన శక్రేణ స్వార్థసిద్ధయే
మధుతో కలిసి, రతిని తోడుగా తీసుకుని వెళ్లు. ఇలా తన స్వార్థసిద్ధికై శక్రుడు చెప్పగా, మదనుడు—
ప్రోవాచ పంచబాణోథ వాక్యం భీతః శతక్రతుమ్। కామ ఉవాచ-। అనయా దేవ సామగ్ర్యా మునిదానవభీమయా
అప్పుడు ఐదు బాణాలవాడు భయంతో శతక్రతువుతో ఇలా అన్నాడు— కాముడు ఇలా అన్నాడు— ముని, దానవుడు ఇచ్చిన ఈ సమాగ్రితో, దేవా—
దుఃసాధ్యశ్శంకరో దేవః కిం న వేత్సి జగత్ప్రభో। తస్య దేవస్య వేత్థ త్వం కారణం పదమవ్యయమ్
శంకరుడు జయించలేనివాడు, లోకాధిపతీ, నీకు తెలియదా? ఆ దేవుని కారణమూ, శాశ్వత స్థానమూ నీకే తెలుసు.
ప్రాయః ప్రసాదే కోపేపి సర్వం హి మహతాం మహత్। సర్వోపభోగసారం హి సౌదర్యం స్వర్గసంభవమ్
పెద్దవాళ్లకు కోపమా, అనుగ్రహమా వచ్చినా, వారి పనులన్నీ గొప్పవే. అన్ని ఆనందాలు, అందాలు స్వర్గంలో నుంచే పుట్టుతాయి.
విశేషం కాంక్షతాం శక్ర సామాన్యాద్భ్రంశనం ఫలాత్। శ్రుత్వైతద్వచనం శక్రస్తమువాచామరైర్యుతః
ప్రత్యేకత కోరేవారికి, శక్రా, సాధారణ ఫలితాన్ని కోల్పోవడం జరుగుతుంది. ఈ మాటలు విని, అమరులతో కూడిన శక్రుడు అతడితో మాట్లాడాడు.
శక్ర ఉవాచ-। వయం ప్రమాణం తే తత్ర రతికాంత న సంశయః। సందంశేన వినా శక్తిరయస్కారస్య నేష్యతే
శక్రుడు ఇలా అన్నాడు— రతికాంతా, అక్కడ మేమే నీకు ఆధారం, సందేహం లేదు. కటకటాలవాడికి కరవడం లేకపోతే, అతని శక్తి బయటపడదు.
కస్యచిచ్చ క్వచిద్దృష్టం సామర్థ్యం న తు సర్వతః। ఇత్యుక్తః ప్రయయౌ కామః సఖాయం మధుమాశ్రితః
కొంతమందికి, కొన్ని చోట్లే సామర్థ్యం కనిపిస్తుంది, కానీ ప్రతిచోటా కాదు. ఇలా చెప్పబడిన కాముడు, మధువును స్నేహితుడిగా తీసుకుని వెళ్లిపోయాడు.
రతియుక్తో జగామాశు ప్రస్థం తుహినభూభృతః। స తు ప్రాప్యాకరోచ్చింతాం కార్యస్యోపాయపూర్వికామ్
రతితో కలిసి, అతడు వెంటనే హిమవంతుని నివాసానికి వెళ్లాడు. అక్కడికి చేరుకుని, పని సాధించేందుకు ముందుగా ఆలోచించి ఒక యుక్తిని రచించాడు.
మహాత్మానో హి నిష్కంపా మనస్తేషాం సుదుర్జయమ్। తదాదావేవ సంక్షోభ్య నేత్థం తస్య జయో భవేత్
మహాత్ములు స్థిరమైనవారు; వారి మనస్సు జయించడం చాలా కష్టం. అందుకే, ముందుగా వారి మనస్సును కలవరపెట్టి, విజయం సాధించవచ్చు.
సంసిద్ధిః ప్రాయశశ్చైవ పూర్వం సంశోధ్య మానసమ్। కథమేవంవిధైర్భావైర్ద్వేషానుగమనం వినా
సాధారణంగా, ముందుగా మనస్సును శుద్ధి చేసిన తర్వాతే విజయాన్ని పొందుతారు. ఇలాంటి మార్గాలతో, ద్వేషాన్ని అనుసరించకుండా ఎలా ముందుకు పోవచ్చు?
క్రోధః క్రూరతరాత్సంగాద్భీషణేర్ష్యా మహాసఖీ। చాపల్యాన్మూర్ధ్ని విధ్వస్త ధైర్యాధారమహాబలా
కోపం అనేది దుర్మార్గులతో కలిసినదానికంటే ఇంకా భయంకరమైనది, అసూయ అనే మహా మిత్రితో కలిసినప్పుడు, అవివేకంతో ధైర్యానికి పునాది తలపై పడి విరిగిపోతుంది.
తామస్య వినియోక్ష్యామి మనసో వికృతిం పురః। పిధాయ ధైర్యద్వారాణి సంతోషమపకృష్య చ
ఇప్పుడు నేను మనసు తామసికత వైపు తిప్పుతాను, ధైర్యానికి తలుపులు మూసి, సంతృప్తిని దూరం చేస్తాను.
అవగంతుం హి మాం తత్ర న కశ్చిదిహ పండితః। వికల్పమాత్రసంస్థానం విరూపాక్షమనోభవమ్
ఇక్కడ ఎవ్వరూ కూడా నన్ను అక్కడ గుర్తించలేరు; నేను కేవలం ఊహలోనే ఉండే, వక్రంగా కనిపించే కళ్లతో ఉన్న మనోభవుడిని.
ప్రవిశ్యాథ క్రియారంభీ గంభీరావర్తదుస్తరః। భవిష్యామి హరస్యాహం తపఃస్థస్య స్థిరాత్మనః
తర్వాత, నేను కార్యంలోకి ప్రవేశించి, లోతుగా, దాటి వెళ్లలేని విధంగా మారిపోతాను; అప్పుడు హరిదేవుడైన స్థిరమైన మనస్సున్న తపస్వికి అడ్డంకిగా ఉంటాను.