శతశీర్షః స్థితః శ్రీమాన్శతశృంగ ఇవాచలః। కక్షే మహతి సంవృద్ధో నిదాఘ ఇవ పావకః
నూరు తలలతో, మహిమతో మెరిసిపోతూ, నూరు శిఖరాల పర్వతంలా నిలబడి, తన పరిధిలో విస్తరించి, ఎండలో అగ్నిలా దహించేవాడు.
ధూమ్రకేశో హరిశ్మశ్రుర్దంతురో వికటాననః। త్రైలోక్యాంతరవిస్తారం ధారయన్విపులం వపుః
అతని జుట్టు పొగ వలె, గడ్డం పసుపు రంగులో, పళ్ళు బయటకు పొడవుగా, ముఖం భయంకరంగా, అతని విస్తారమైన శరీరం మూడు లోకాలను వ్యాపించింది.
బాహుభిస్తులయన్వ్యోమ క్షిపన్పద్భ్యాం మహీధరాన్। ఈరయన్ముఖనిఃశ్వాసైర్వృష్టికారాన్బలాహకాన్
తన చేతులతో ఆకాశాన్ని కొలుస్తూ, కాళ్లతో పర్వతాలను విసిరేస్తూ, నోటి ఊపిరితో మేఘాలను కదిలించి వర్షాన్ని కురిపించాడు.
తిర్యగాయతరక్తాక్షం మందరోదగ్రవర్చసామ్। దిధక్షంతమివాయాంతం సర్వాన్దేవగణాన్మృధే
వంపు కళ్లతో, రక్తవర్ణపు చూపుతో, మందరపర్వతపు తేజస్సుతో, యుద్ధంలో దేవతలన్నింటినీ కాల్చివేయాలనే ఉద్దేశంతో ముందుకు వచ్చాడు.
తర్జయంతం సురగణాంశ్ఛాదయంతం దిశో దశ। సంవర్తకాలే హృషితం దృష్టం మృత్యుమివోత్థితమ్
దేవతలను బెదిరిస్తూ, పది దిశలను కప్పేస్తూ, ప్రళయ సమయంలో ఉత్సాహంగా, మృత్యువు లేచినట్లుగా కనిపించాడు.
సుతలేనోచ్ఛ్రయవతా విపులాంగులిపర్వణా। లంబాభరణపూర్ణేన కించిచ్చలితకర్మణా
సుతలలోని ఎత్తుల్లా ఉన్న శరీరంతో, పెద్ద పెద్ద వ్రేళ్లతో, వేలాడే ఆభరణాలతో, కొంత తడబాటు ఉన్న కదలికలతో,
ఉచ్ఛ్రితేనాగ్రహస్తేన దక్షిణేన వపుష్మతా। దానవాన్దేవనిహతాన్బ్రువన్తం తిష్ఠతేతి చ
తన కుడి చేతిని పైకి ఎత్తి మెరిసిపోతూ, 'దేవతలు చనిపోయారు, మీరు నిలబడి పోరాడండి!' అని దానవులకు ప్రకటించాడు.
తం కాలనేమిం సమరే ద్విషతాం కాలనేమినమ్। వీక్షంతే స్మ సురాః సర్వే భయవిహ్వలలోచనాః
ఆ సమరంలో కాలనేమిని చూసి, శత్రువులకు మృత్యువు వలె, దేవతలందరూ భయంతో, కలవరంతో కన్నులారా చూశారు.
తం వీక్షంతే స్మ భూతాని గ్రసంతం కాలనేమినమ్। త్రివిక్రమం విక్రమం తం నారాయణమివాపరమ్
కాళనేమి అన్న రాక్షసుడు అన్నిటినీ మింగుతూ ముందుకు సాగుతుంటే, అన్ని జీవులు అతన్ని త్రివిక్రముడైన నారాయణుడిలా ఆశ్చర్యంగా చూశారు.
సోభ్యుచ్ఛ్రయం పునః ప్రాప్తో మారుతాఘూర్ణితాంబరః। ప్రక్రామదసురో యోద్ధుం త్రాసయన్సర్వదేవతాః
ఆ రాక్షసుడు మళ్లీ గొప్ప వైభవంతో ముందుకు వచ్చాడు. గాలిలో అతని వస్త్రాలు ఊగిపోతుండగా, యుద్ధానికి బయలుదేరి, అన్ని దేవతలను భయపెట్టాడు.
సమేయివాన్సురేంద్రేణ పరిష్వక్తో భ్రమన్రణే। కాలనేమిర్బభౌ దైత్యః సవిష్ణురివ మందరః
కాళనేమి అనే దైత్యుడు యుద్ధభూమిలో ఇంద్రుడిని కలిసాడు. యుద్ధంలో తిరుగుతూ అతన్ని ఆలింగనం చేశాడు. ఆ దైత్యుడు విష్ణువు మందరపర్వతాన్ని పట్టుకున్నట్టు ప్రకాశించాడు.
అథ వివ్యథిరే దేవాః సర్వే శక్రపురోగమాః। కాలనేమినమాయాంతం దృష్ట్వా కాలమివాపరమ్
అప్పుడు శక్రుడు ముందుండి అన్ని దేవతలు కాళనేమి వస్తున్నాడని చూసి, మరొక కాలమూర్తి వస్తున్నట్టు భయంతో వణికిపోయారు.
దానవాననుపిప్రీషుః కాలనేమిర్మహాసురః। వ్యవర్ధత మహాతేజాస్తపాంతే జలదో యథా
అతిపెద్ద రాక్షసుడైన కాళనేమి, మిగతా దానవులను ఆనందపరిచాడు. అతని మహాశక్తి వేసవికాలం చివరలో పెరిగే మేఘంలా పెరిగింది.
తం త్రైలోక్యాంతరగతం దృష్ట్వా తే దానవేశ్వరాః। ఉత్తస్థురపరిశ్రాంతాః పీత్వేవామృతముత్తమమ్
అతడు మూడు లోకాలలో ప్రవేశిస్తున్నాడని చూసి, దానవాధిపతులు ఉత్తమ అమృతాన్ని తాగినట్టు అలసట లేకుండా లేచి నిలబడ్డారు.
తే వీతభయసంత్రాసా మయతారపురోగమాః। తారకామయసంగ్రామే సతతం జితకాశినః
మయుడు, తారుడు మొదలైనవారు ముందుండగా, వారు భయం లేకుండా, దేవతలపై యుద్ధంలో ఎప్పుడూ విజయం సాధిస్తూ ఉన్నారు.
రేజురాయోధనగతా దానవా యుద్ధకాంక్షిణః। మంత్రమభ్యసతాం తేషాం వ్యూహం చ పరిధావతామ్
యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న దానవులు యుద్ధరంగంలోకి ప్రవేశించి, మంత్రాలు జపిస్తూ, తమ సైన్యాలను వేగంగా అమర్చారు.
ప్రేక్షతాం చాభవత్ప్రీతిర్దానవం కాలనేమినమ్। యే తు తత్ర మయస్యాసన్ముఖ్యా యుద్ధపురస్సరాః
అక్కడ మయునికి ప్రధానులు, యుద్ధంలో ముందు ఉండేవారు, కాళనేమిని చూస్తూ ఆనందంతో నిండిపోయారు.
తే తు సర్వే భయం త్యక్త్వా హృష్టా యోద్ధుముపస్థితాః। మయస్తారో వరాహశ్చ హయగ్రీవశ్చ దానవః
వారు అందరూ భయాన్ని వదిలేసి, ఆనందంగా యుద్ధానికి వచ్చారు. మయుడు, తారుడు, వరాహుడు, హయగ్రీవుడు అనే దానవుడు కూడా వచ్చాడు.
విప్రచిత్తిసుతః శ్వేతః ఖరలంబావుభావపి। అరిష్టో బలిపుత్రశ్చ కిశోరాఖ్యస్తథైవ చ
విప్రచిత్తి కుమారుడు శ్వేతుడు, ఖరలుడు, లంబా, బలి కుమారుడు అరిష్టుడు, అలాగే కిశోరుడు కూడా ఉన్నారు.
సుర్భానుశ్చామరప్రఖ్యశ్చక్రయోధీ మహాసురః। ఏతేఽస్త్రవేదినః సర్వే సర్వే తపసి సుస్థితాః
సుర్భాను, రాజదండంలా కీర్తిగాంచినవాడు, మహాసురుడైన చక్రయోధుడు— వీరందరూ ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు, తపస్సులో స్థిరంగా ఉన్నవారు.
దానవాః కృతినో జగ్ముః కాలనేమినముద్ధతమ్। తే గదాభిస్సుగుర్వీభిశ్చక్రైరథపరశ్వధైః
అంతా యుద్ధ నైపుణ్యం కలిగిన దానవులు, ఉగ్రుడైన కాళనేమివైపు బరువైన గదలు, చక్రాలు, పరశువులు, ముష్టిప్రహారాలు పట్టుకుని ముందుకు వెళ్లారు.
కాలకల్పైశ్చ ముసలైః క్షేపణీయైశ్చ ముద్గరైః। అశ్మభిశ్చాస్త్రసదృశైస్తథా శైలైశ్చ దారుణైః
కాలదండంలా ఉన్న మొసళ్ళు, విసిరే ముద్గరాలు, రాళ్లను ఆయుధాల్లా, భయంకరమైన కొండలను కూడా తీసుకుని వచ్చారు.
పట్టిశైర్భిండిపాలైశ్చ పరిఘైశ్చోత్తమాయసైః। ఘాతినీభిశ్చ గుర్వీభిః శతఘ్నీభిస్తథైవ చ
పట్టిశాలు, బిండి పాళ్లు, ఉత్తమ ఇనుప దండాలు, ఘాతకమైన బరువైన ఆయుధాలు, అలాగే శతఘ్నులు కూడా ఉన్నాయి.
యుగైర్యంత్రైశ్చ నిర్ముక్తైర్లాంగలైరుగ్రతాడితైః। దోర్భిరాయతమానైశ్చ పాశైశ్చ పరిఘాదిభిః
యుక్తులు, యంత్రాలు విసిరే ఆయుధాలు, ఉగ్రంగా కొట్టే లాంగళాలు, పొడవైన చేతులు, పాశాలు, ఇనుప దండాలు కూడా ఉన్నాయి.
భుజంగవక్త్రైర్లేలిహానైర్విసర్పద్భిశ్చ సాయకైః। వజ్రైః ప్రహరణీయైశ్చ దీప్యమానైశ్చ తోమరైః
పాముల నోళ్ళలా లాలించుతూ పరిగెత్తే బాణాలు, వజ్రాయుధాలు, జ్వలించే తోమరాలు ఆయుధాలుగా ఉన్నాయి.
వికోశైరసిభిస్తీక్ష్ణైః శూలైశ్చ శితనిర్మలైః। దైత్యైః సందీప్యమానైశ్చ ప్రగృహీతశరాసనైః
తీవ్రమైన, పదునైన ఖడ్గాలు, నిర్మలమైన శూలాలు, బాణాలు పట్టుకుని దైత్యులు అగ్నిలా ప్రకాశించారు.
తతః పురస్కృత్య తదా కాలనేమినమాహవే। సా దీప్తశస్త్రప్రవరా దైత్యానాం రురుచే చమూః
ఆ సమయంలో కాలనేమి ముందుండగా, అగ్నిలా మెరుస్తున్న ఆయుధాలతో అలంకరించబడిన దైత్య సైన్యం యుద్ధరంగంలో ప్రకాశంగా కనిపించింది.
యైర్నిమీలితసర్వాంగా వనాలీవాంబుదాగమే। దేవతానామపి చమూర్ముముదే శక్రపాలితా
వర్షకాలంలో అడవి ఎలా ఆనందిస్తుందో, అలాగే శక్రుడు రక్షిస్తున్న దేవతల సైన్యమూ, శత్రువుల చేతులన్నీ మూసుకున్నప్పుడు, హర్షంతో ఉల్లాసించింది.
ఉపేతా శిశిరోష్ణాభ్యాం తేజోభ్యాం చంద్రసూర్యయోః। వాయువేగవతీ సౌమ్యా తారాగణపతాకినీ
ఆ సైన్యం చంద్రుని చల్లదనమూ, సూర్యుని వేడిమీ కలిగి, గాలివేగంతో పరుగెత్తుతూ, మృదువుగా, నక్షత్రాల జెండాలు ఎగురవేస్తూ ముందుకు సాగింది.
తోయదా బద్ధవసనా గ్రహనక్షత్రహాసినీ। యమేంద్రధనదైర్గుప్తా వరుణేన చ ధీమతా
ఆ సైన్యం మేఘాలను వస్త్రాలుగా ధరించి, గ్రహ నక్షత్రాల వెలుగుతో మెరిసిపోతూ, యముడు, ఇంద్రుడు, కుబేరుడు, చతురుడైన వరుణుడు వీరిచే రక్షించబడింది.