నిష్ప్రయత్నం సురానీకం వర్జయిత్వా గదాధరం। స హి యుద్ధగతః శ్రీమానీశో న స్మ వ్యకంపత1.41.
గదా ధరించినవాడిని తప్పించి, దేవతల సైన్యం యుద్ధంలో శక్తి లేని వారిలా అయింది. ఎందుకంటే, ఆ మహిమ కలిగిన ప్రభువు యుద్ధంలో ఒడిదుడుకులు చూపలేదు.
సహిష్ణుత్వాజ్జగత్స్వామీ న చుక్రోధ గదాధరః। కాలజ్ఞః కాలమేఘాభః సమీక్షన్కాలమాహవే
ప్రపంచానికి అధిపతి అయిన గదాధారి సహనంతో కోపపడలేదు. సమయం తెలిసినవాడు, మేఘంలా ముదురు వర్ణంతో, యుద్ధంలో సమయాన్ని గమనించాడు.
దేవాసురవిమర్దం చ ద్రష్టుకామస్తదా హరిః। తతో భగవతాదిష్టౌ రణే పావకమారుతౌ
దేవతలు, దానవుల పోరును చూడాలని హరి కోరాడు. అందుకే, భగవంతుని ఆజ్ఞతో అగ్ని, వాయువులను యుద్ధంలో పంపించాడు.
చోదితౌ విష్ణువాక్యేన తతో మాయాం వ్యకర్షతాం। తాభ్యాముద్భ్రాంతవేగాభ్యాం ప్రబుద్ధాభ్యాం మహాహవే
విష్ణువు మాటతో ప్రేరేపించబడి, అగ్ని, వాయువు ఇద్దరూ గొప్ప ఉత్సాహంతో, ఆ మాయను యుద్ధంలో తొలగించారు.
దగ్ధా సా పార్వతీ మాయా భస్మీభూతా ననాశ హ। సోనిలోనలసంయుక్తస్సోనలశ్చానిలాకులః
ఆ పరవతీ మాయ అగ్నిలో కాలిపోయి, బూడిదై, అంతమైంది. అగ్ని వాయువుతో కలసి, వాయువు అగ్నితో నిండిపోయింది.
దైత్యసేనాం దదహతుర్యుగాంతేష్వివ మూర్చ్ఛితౌ। వాయుః ప్రజవితస్తత్ర పశ్చాదగ్నిశ్చ మారుతాత్
యుగాంతంలోలా, వారు మూర్చితులై దైత్య సైన్యాన్ని కాల్చేశారు. అక్కడ వాయువు ముందుగా పోయి, తరువాత అగ్ని వాయువును అనుసరించింది.
చేరతుర్దానవానీకే క్రీడంతావనలానిలౌ। భస్మీభూతేషు భూతేషు ప్రపతత్సూత్పతత్సు చ
అగ్ని, వాయువు దైత్య సైన్యంలో సంచరిస్తూ, ఆడుకుంటూ, పడిపోతున్నవారినీ, పైకి లేస్తున్నవారినీ బూడిదగా మార్చారు.
దానవానాం విమానేషు నిపతత్సు సమంతతః। వాతస్కంధాపవిద్ధేషు కృతకర్మణి పావకే
దైత్యుల విమానాలు గాలి బలంతో చెల్లాచెదురుగా పడిపోతుండగా, అగ్ని తన పని ముగించింది.
మాయావధే ప్రవృత్తే తు స్తూయమానే గదాధరే। నిష్ప్రయత్నేషు దైత్యేషు త్రైలోక్యే ముక్తబంధనే
మాయ నాశనం జరుగుతుండగా, గదాధారి స్తుతించబడుతూ, దైత్యులు శక్తి లేని వారై, మూడు లోకాలు బంధనాల నుంచి విముక్తమయ్యాయి.
ప్రహృష్టేషు చ దేవేషు సాధుసాధ్వితి జల్పిషు। జయే దశశతాక్షస్య దైత్యానాం చ పరాజయే
దేవతలు ఆనందంతో 'బాగుంది, బాగుంది' అని పలుకుతూ, వేయి కళ్లవాడి విజయాన్ని, దైత్యుల పరాజయాన్ని సంతోషంగా చూశారు.
దిక్షు సర్వాసు శుద్ధాసు ప్రవృత్తే ధర్మవిస్తరే। అపావృతే చంద్రపథే స్వస్థానస్థే దివాకరే
అన్ని దిశలు పవిత్రంగా ఉన్నప్పుడు, ధర్మం విస్తరించేటప్పుడు, చంద్రుని మార్గం తెరచి ఉండగా, సూర్యుడు తన స్థానంలో నిలిచినప్పుడు,
ప్రవృత్తిస్థేషు భూతేషు నృషు చారిత్రవత్సు చ। అభిన్నబంధనే మృత్యౌ హూయమానే హుతాశనే
ప్రాణులు తమ పనుల్లో నిమగ్నంగా ఉండగా, మనుషులు మంచి స్వభావంతో ఉండగా, మరణం బంధాలను విడదీయని సమయంలో, అగ్ని వద్ద హోమాలు జరుగుతున్నప్పుడు,
యజ్ఞశోభిషు దేవేషు స్వర్గమార్గం దిశత్సు చ। లోకపాలేషు సర్వేషు దిక్షు సంధానవర్తిషు
యజ్ఞాల్లో దేవతలు ప్రకాశిస్తూ, స్వర్గానికి మార్గాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తూ, లోకపాలకులు అందరూ తమ స్థానాల్లో ఉండగా, దిశలు సమంగా నిలిచినప్పుడు,
భావే తపసి సిద్ధానామభావే పాపకర్మణామ్। దేవపక్షే ప్రముదితే దైత్యపక్షే విషీదతి
సిద్ధులు తపస్సులో నిమగ్నంగా ఉండగా, పాపకార్యాలు లేనప్పుడు, దేవతల వైపు ఆనందంగా ఉండగా, దానవుల వైపు విషాదంగా ఉన్నప్పుడు,
త్రిపాదవిగ్రహే ధర్మేఽధర్మే పాదపరిగ్రహే। అపావృత్తే మహాద్వారే వర్తమానే చ సత్పథే
ధర్మం మూడు పాదాలతో నిలబడి ఉండగా, అధర్మం ఒక్క పాదాన్ని కలిగి ఉండగా, మహా ద్వారం తెరచి ఉండగా, సత్పథంలో నడుస్తున్నప్పుడు,
లోకేషు ధర్మవృత్తేషు ప్రవృత్తేష్వాశ్రమేషు చ। ప్రజారక్షణయుక్తేషు రాజమానేషు రాజసు
ప్రపంచాల్లో ధర్మం ప్రబలంగా ఉండగా, ఆశ్రమాలన్నీ సక్రమంగా నడుస్తూ, రాజులు ప్రజల రక్షణకు కట్టుబడి పాలిస్తూ ఉండగా,
ప్రశాంతేషు చ లోకేషు శాంతే తమసి దానవే। అగ్నిమారుతయోస్తస్మిన్వృత్తే సంగ్రామకర్మణి
ప్రపంచాలు ప్రశాంతంగా ఉండగా, దానవుల్లో అంధకారం నశించి, అగ్ని, వాయువు యుద్ధ కార్యాల్లో నిమగ్నంగా ఉన్నప్పుడు,
తన్మయా విమలా లోకాస్తాభ్యాం జయకృతక్రియాః। తీవ్రం దైత్యభయం శ్రుత్వా మారుతాగ్నికృతం మహత్
అప్పుడు ఆ ఇద్దరి వల్ల లోకాలు నిర్మలంగా మారాయి, వారి కార్యాలు విజయాన్ని తెచ్చాయి; అగ్ని, వాయువు చేసిన గొప్ప భయాన్ని విని, దానవులు తీవ్రమైన భయంతో వణికిపోయారు.
కాలనేమీతి విఖ్యాతో దానవః ప్రత్యదృశ్యత। భాస్కరాకారముకుటః శింజితాభరణాంగదః
ఆ సమయంలో కాలనేమి అనే ప్రసిద్ధ దానవుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు; అతని మస్తకంపై సూర్యుని వంటి కిరీటం మెరిసింది, ఆభరణాలు, కంకణాలు ఘనంగా మోగుతున్నాయి.
మందరాద్రిప్రతీకాశో మహారజతసంవృతః। శతప్రహరణోదగ్రః శతబాహుః శతాననః
అతడు మందరపర్వతాన్ని పోలి, వెండి వలయం ధరించి, నూరు ఆయుధాలతో, నూరు చేతులతో, నూరు ముఖాలతో వెలిగిపోయాడు.
శతశీర్షః స్థితః శ్రీమాన్శతశృంగ ఇవాచలః। కక్షే మహతి సంవృద్ధో నిదాఘ ఇవ పావకః
నూరు తలలతో, మహిమతో మెరిసిపోతూ, నూరు శిఖరాల పర్వతంలా నిలబడి, తన పరిధిలో విస్తరించి, ఎండలో అగ్నిలా దహించేవాడు.
ధూమ్రకేశో హరిశ్మశ్రుర్దంతురో వికటాననః। త్రైలోక్యాంతరవిస్తారం ధారయన్విపులం వపుః
అతని జుట్టు పొగ వలె, గడ్డం పసుపు రంగులో, పళ్ళు బయటకు పొడవుగా, ముఖం భయంకరంగా, అతని విస్తారమైన శరీరం మూడు లోకాలను వ్యాపించింది.
బాహుభిస్తులయన్వ్యోమ క్షిపన్పద్భ్యాం మహీధరాన్। ఈరయన్ముఖనిఃశ్వాసైర్వృష్టికారాన్బలాహకాన్
తన చేతులతో ఆకాశాన్ని కొలుస్తూ, కాళ్లతో పర్వతాలను విసిరేస్తూ, నోటి ఊపిరితో మేఘాలను కదిలించి వర్షాన్ని కురిపించాడు.
తిర్యగాయతరక్తాక్షం మందరోదగ్రవర్చసామ్। దిధక్షంతమివాయాంతం సర్వాన్దేవగణాన్మృధే
వంపు కళ్లతో, రక్తవర్ణపు చూపుతో, మందరపర్వతపు తేజస్సుతో, యుద్ధంలో దేవతలన్నింటినీ కాల్చివేయాలనే ఉద్దేశంతో ముందుకు వచ్చాడు.
తర్జయంతం సురగణాంశ్ఛాదయంతం దిశో దశ। సంవర్తకాలే హృషితం దృష్టం మృత్యుమివోత్థితమ్
దేవతలను బెదిరిస్తూ, పది దిశలను కప్పేస్తూ, ప్రళయ సమయంలో ఉత్సాహంగా, మృత్యువు లేచినట్లుగా కనిపించాడు.
సుతలేనోచ్ఛ్రయవతా విపులాంగులిపర్వణా। లంబాభరణపూర్ణేన కించిచ్చలితకర్మణా
సుతలలోని ఎత్తుల్లా ఉన్న శరీరంతో, పెద్ద పెద్ద వ్రేళ్లతో, వేలాడే ఆభరణాలతో, కొంత తడబాటు ఉన్న కదలికలతో,
ఉచ్ఛ్రితేనాగ్రహస్తేన దక్షిణేన వపుష్మతా। దానవాన్దేవనిహతాన్బ్రువన్తం తిష్ఠతేతి చ
తన కుడి చేతిని పైకి ఎత్తి మెరిసిపోతూ, 'దేవతలు చనిపోయారు, మీరు నిలబడి పోరాడండి!' అని దానవులకు ప్రకటించాడు.
తం కాలనేమిం సమరే ద్విషతాం కాలనేమినమ్। వీక్షంతే స్మ సురాః సర్వే భయవిహ్వలలోచనాః
ఆ సమరంలో కాలనేమిని చూసి, శత్రువులకు మృత్యువు వలె, దేవతలందరూ భయంతో, కలవరంతో కన్నులారా చూశారు.
తం వీక్షంతే స్మ భూతాని గ్రసంతం కాలనేమినమ్। త్రివిక్రమం విక్రమం తం నారాయణమివాపరమ్
కాళనేమి అన్న రాక్షసుడు అన్నిటినీ మింగుతూ ముందుకు సాగుతుంటే, అన్ని జీవులు అతన్ని త్రివిక్రముడైన నారాయణుడిలా ఆశ్చర్యంగా చూశారు.
సోభ్యుచ్ఛ్రయం పునః ప్రాప్తో మారుతాఘూర్ణితాంబరః। ప్రక్రామదసురో యోద్ధుం త్రాసయన్సర్వదేవతాః
ఆ రాక్షసుడు మళ్లీ గొప్ప వైభవంతో ముందుకు వచ్చాడు. గాలిలో అతని వస్త్రాలు ఊగిపోతుండగా, యుద్ధానికి బయలుదేరి, అన్ని దేవతలను భయపెట్టాడు.