దానవా దైవతైః సార్ద్ధం నానాప్రహరణోద్యమాః। సమీయుర్యుధ్యమానా వై పర్వతా ఇవ పర్వతైః1.41.
దానవులు, దేవతలతో కలిసి, అనేక ఆయుధాలతో సిద్ధమై, పర్వతాలు పర్వతాలతో ఢీకొన్నట్లుగా యుద్ధానికి వచ్చారు.
తత్సురాసురసంయుక్తం యుద్ధమత్యద్భుతం బభౌ। ధర్మాధర్మసమాయుక్తం దర్పేణ వినయేన చ
దేవతలు, అసురులు కలసి చేసిన ఆ అద్భుతమైన యుద్ధం, ధర్మాధర్మాలు, గర్వ వినయాలు కలిసి ప్రకాశించింది.
తతో హయైః ప్రజవితైర్వారణైశ్చ ప్రచోదితైః। ఉత్పతద్భిశ్చ గగనే సాసిహస్తైః సమంతతః
ఆ సమయంలో వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలు, ప్రేరేపించిన ఏనుగులు, చేతుల్లో కత్తులతో ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోతూ చుట్టూ చుట్టూ నడిచారు.
క్షిప్యమాణైశ్చ ముసలైః సంపతద్భిశ్చ సాయకైః। చాపైర్విస్ఫార్యమాణైశ్చ పాత్యమానైః సుదారుణైః
అప్పుడు గదలు విసిరారు, బాణాలు ఎగిరిపోతున్నాయి, విల్లు లాగుతూ భయంకరమైన ఆయుధాలు జారిపడుతున్నాయి.
తద్యుద్ధమభవద్ఘోరం దేవదానవసంకులమ్। జగతస్త్రాసజననం యుగసంవర్తకోపమమ్
ఆ యుద్ధం దేవతలు, దానవులతో నిండిపోయి, భూమి మీద భయాన్ని కలిగిస్తూ, యుగాంత కాలంలో సంహారం జరిగేలా భయంకరంగా మారింది.
స్వహస్తముక్తైః పరిఘైర్ముద్గరైశ్చైవ పర్వతైః। దానవాస్సమరే జఘ్నుర్దేవానింద్రపురోగమాన్
దానవులు తమ చేతుల నుంచి ఇనుప గదలు, ముద్గరాలు, కొండలు విసిరి, ఇంద్రుడు ముందుండే దేవతలను యుద్ధంలో గాయపరిచారు.
తే వధ్యమానా బలిభిర్దానవైర్జితకాశిభిః। విషణ్ణవదనా దేవా జగ్మురార్తిం పరాం మృధే
బలవంతమైన దానవులు వారిని కొట్టి పడగొట్టగా, దేవతలు ముఖాలు వాడిపోయి, యుద్ధంలో తీవ్రమైన బాధకు లోనయ్యారు.
తే చాస్త్రశూలమథితాః పరిఘైర్భిన్నమస్తకాః। భిన్నోరస్కా దితిసుతైః స్రవద్రక్తా రణే బహు
ఆయుధాలు, శూలాలు చేతిలో పడి, గదలతో తలలు పగిలి, దితి కుమారులు వారి ఛాతీలు పగలగొట్టి, దేవతలు యుద్ధభూమిలో విరివిగా రక్తం కార్చారు.
సూదితాః శరజాలైశ్చ నిర్యత్నాశ్చ శరైః కృతాః। ప్రవిష్టా దానవీం మాయాం న శేకుస్తే విచేష్టితమ్
బాణవర్షాలతో చంపబడి, ఆయుధాలతో అశక్తులై, దానవుల మాయలో చిక్కుకుని, వారు కదలలేక, ఏమీ చేయలేకపోయారు.
ఉత్తంభితమివాభాతి నిష్ప్రాణ సదృశాకృతి। బలం సురాణామసురైర్నిష్ప్రయత్నాయుధం కృతమ్
దానవులు దేవతల సైన్యాన్ని ప్రాణం లేని, ఆయుధాలు లేని స్థితిలోకి మార్చేసి, అది ప్రాణం లేని రూపాల్లా నిలబడినట్లు కనిపించింది.
దైత్యచాపచ్యుతాన్ఘోరాంశ్ఛిత్వా వజ్రేణ తాన్శరాన్। శక్రో దైత్యబలం ఘోరం వివేశ బహులోచనః
దైత్యుల విల్లుల నుంచి వచ్చిన భయంకరమైన బాణాలను వజ్రాయుధంతో కోసి, అనేక కన్నులతో ఉన్న శక్రుడు ఆ దైత్యుల ఘోర సైన్యంలోకి ప్రవేశించాడు.
స దైత్యప్రముఖాన్సర్వాన్హత్వా దైత్యబలం మహత్। తామసేనాస్త్రజాలేన తమోభూతమథాకరోత్
అతడు దైత్యుల నాయకులతో సహా వారిని సంహరించి, ఆ మహా దైత్య సైన్యాన్ని తామసాస్త్రాల వలతో చుట్టిపట్టి చీకటిగా మార్చేశాడు.
తేఽన్యోన్యం నాన్వబుధ్యంత దైత్యానాం వాహనాని చ। ఘోరేణ తమసావిష్టాః పురుహూతస్య తేజసా
పురుహూతుని తేజంతో ఏర్పడిన భయంకరమైన చీకటిలో చిక్కుకుని, వారు ఒకరినొకరు, దైత్యుల వాహనాలను కూడా గుర్తించలేకపోయారు.
మాయాపాశైర్విముక్తాస్తు యత్నవంతః సురోత్తమాః। శిరాంసి దైత్యసంఘానాం తమోభూతాన్యపాతయన్
మాయా బంధాల నుంచి విముక్తులై, ఉత్తమ దేవతలు శ్రమపడి, చీకటిలో మునిగిపోయిన దైత్య గుంపుల తలలను పడగొట్టారు.
అపధ్వస్తా విసంజ్ఞాశ్చ తమసా నీలవర్చసా। పేతుస్తే దానవాస్సద్యశ్ఛిన్నపక్షా ఇవాద్రయః
ఆ నీలవర్ణమైన చీకటిలో తలకిందులై, స్మృతి కోల్పోయిన దానవులు, రెక్కలు కోసిన పర్వతాల్లా ఒక్కసారిగా కూలిపోయారు.
తత్రాభిభూతదైత్యైంద్రమంధకారమివాంతరం। దానవం దేహసదనం తమోభూతమివాభవత్
అక్కడ దైత్యులు ఓడిపోయిన తర్వాత, దానవుల నివాసం లోపలి చీకటిలా మారి, వారి శరీరాలే చీకటిగా కనిపించాయి.
తథాఽసృజన్మహామాయాం మయస్తాం తామసీం దహన్। యుగాంతోద్యోతజననీం సృష్టా మౌర్వేణ వహ్నినా
అప్పుడు మాయుడు మహా మాయను సృష్టించాడు. ఆ మాయ తామస స్వభావంతో, మౌర్వి అగ్నితో ఏర్పడి, యుగాంతంలో వెలుగు తెచ్చేలా ఉంది.
స దదాహ చ తాం శాక్రీం మాయా మయవికల్పితా। దైత్యాశ్చాదిత్యవపుషా సద్య ఉత్తస్థురాహవే
అతడు శక్రుడు సృష్టించిన మాయను, మాయుడు రూపొందించినదాన్ని కాల్చేశాడు. దానవులు సూర్యుని రూపాన్ని ధరించి యుద్ధంలో వెంటనే పైకి వచ్చారు.
మాయాం మౌర్వీం సమాసాద్య దహ్యమానా దివౌకసః। భేజిరే చంద్రవిషయం శీతాంశుసలిలహ్రదమ్
మౌర్వి మాయ తగిలి, కాలిపోతున్న దేవతలు, చంద్రమండలానికి పారిపోయి, చల్లని చంద్రుని నీటి సరస్సులోకి చేరారు.
తే దహ్యమానా ఔర్వేణ వహ్నినా నష్టచేతసః। శశంసుర్వజ్రిణం దేవాః సంతప్తాః శరణైషిణః
ఔర్వ అగ్నిలో కాలిపోతూ, మనస్సు కోల్పోయిన దేవతలు, వేగంగా శరణు కోరుతూ, వజ్రాయుధాన్ని ధరించినవాడిని ఆశ్రయించామని తెలియజేశారు.
సంతప్తే మాయయా సైన్యే హన్యమానే చ దానవైః। చోదితో దేవరాజేన వరుణో వాక్యమబ్రవీత్
మాయతో బాధపడుతున్న ఆ సైన్యం, దానవులు చంపుతున్నప్పుడు, దేవేంద్రుని ఆజ్ఞతో వరుణుడు ఇలా అన్నాడు:
పురా బ్రహ్మర్షిజః శక్ర తపస్తేపే సుదారుణమ్। ఉర్వః స పూర్వం తేజస్వీ సదృశో బ్రహ్మణో గుణైః
ఇంద్రా! ఒకప్పుడు ఒక బ్రహ్మర్షిపుత్రుడు భయంకరమైన తపస్సు చేసాడు. అతడు ప్రకాశవంతుడై, బ్రహ్మదేవునికి సమానమైన గుణాలు కలవాడు.
తం తపంతమివాదిత్యం తపసా జగదవ్యయం। ఉపతస్థుర్మునిగణా దేవా దేవర్షిభిః సహ
ఆ తపస్సు చేసే మహర్షి, ఎండుతున్న సూర్యుడిలా తేజస్సుతో, తన తపస్సుతో జగత్తును నిలబెట్టాడు. అప్పుడు మునులు, దేవతలు, దేవర్షులతో కలిసి అతని దగ్గరకు వచ్చారు.
హిరణ్యకశిపుశ్చైవ దానవో దానవేశ్వరః। ౠషిం విజ్ఞాపయామాస పురా పరమతేజసమ్
దానవుల అధిపతి హిరణ్యకశిపుడు, ఆ పరమ తేజోవంతుడైన ఋషిని ఒకసారి దర్శించడానికి వచ్చాడు.
ఊచుర్బ్రహ్మర్షయస్తే తు వచనం ధర్మసంహితమ్। ౠషివంశేషు భగవంశ్ఛిన్నమూలమిదం కులం
అప్పుడు ఆ బ్రహ్మర్షులు ధర్మబద్ధమైన మాటలు చెప్పారు: 'ప్రభూ! ఋషుల వంశంలో ఈ కుటుంబానికి వేరే వారసులు లేరు.'
ఏకస్త్వమనపత్యశ్చ గోత్రా యాఽన్యో న విద్యతే। కౌమారం వ్రతమాస్థాయ క్లేశమేవానువర్తసే
'నీవొక్కడివే మిగిలిపోయావు, సంతానం లేదు, నీ వంశంలో ఇంకొకరు లేరు. బాల్యంలోనే బ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని ఆచరించి, కష్టమే అనుభవిస్తున్నావు.'
బహూని విప్రగోత్రాణి మునీనాం భావితాత్మనామ్। ఏకదేహాని తిష్ఠంతి వివిక్తాని వినా ప్రజాః
'అనేక మంది మహర్షుల వంశాలు, తపస్సులో నిమగ్నమైన వారు, ఒక్కొక్కరే ఉండి, సంతానం లేకుండా వేరుగా జీవిస్తున్నారు.'
ఏవంభూతేషు సర్వేషు పుత్రైర్మే నాస్తి కారణమ్। భవాంశ్చ తాపసశ్రేష్ఠః ప్రజాపతి సమద్యుతిః
'ఇలా అందరూ ఉన్నప్పుడు, నా కుమారుల విషయమై నాకు కారణం లేదు. నీవు తపస్సులో శ్రేష్ఠుడవు, ప్రజాపతికి సమానమైన తేజస్సు కలవాడవు.'
తత్ప్రవర్తస్వ వంశాయ వర్ధయాత్మానమాత్మనా। సమాధత్స్వోర్జితం తేజో ద్వితీయాం కురు వై తనుం
'అందువల్ల, నీ వంశాన్ని కొనసాగించడానికి ప్రయత్నించు. నీ తపస్సుతో సంపాదించిన శక్తిని ఉపయోగించి, నీలోనే ఇంకొక శరీరాన్ని సృష్టించు.'
స ఏవముక్తో మునిభిర్మునిర్మనసి తాడితః। జగర్హ తానృషిగణాన్వచనం చేదమబ్రవీత్
అలా మునులు చెప్పినప్పుడు, ఆ మహర్షి మనసులో బాధపడి, ఆ ఋషులను మందలించి ఇలా అన్నాడు: