శ్రుతస్తే దైత్యసైన్యస్య విస్తారః కురునందన। సురాణామపి సైన్యస్య విస్తరం వైష్ణవం శృణు॥౧.౪౦.
ఓ కురువంశజా! దైత్యుల సైన్యం ఎంత విస్తారంగా ఉందో నీవు విన్నావు. ఇప్పుడు దేవతల వైష్ణవ సైన్యం గురించి విను.
పులస్త్య ఉవాచ। ఆదిత్యా వసవో రుద్రా అశ్వినౌ చ మహాబలౌ। సబలాః సానుగాశ్చైవ సంనహ్యన్త యథాక్రమమ్
పులస్త్యుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, మహాబలశాలులు అయిన అశ్వినులు, తమ అనుచరులతో, తమ తమ బలాలతో, క్రమంగా యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు.
పురుహూతశ్చ పురతో లోకపాలః సహస్రదృక్। గ్రామణీః సర్వదేవానామారురోహ వరద్విపమ్
అందులో ముందుగా, సహస్ర నేత్రుడు, లోకపాలుడు, అందరి దేవతల నాయకుడు అయిన పురుహూతుడు, తన గొప్ప ఏనుగుపై ఎక్కాడు.
సవ్యే చాస్య రథః పార్శ్వే పక్షిప్రవరకేతనః। సురారుచక్రచరణో హైమచ్ఛత్రపరిష్కృతః
అతని ఎడమవైపు, పక్షిరాజు జండాతో, సూర్యుని వంటి చక్రాలతో, బంగారు గొడుగులతో అలంకరించబడిన రథం మెరిసింది.
దేవగంధర్వయక్షౌఘైరనుయాతః సహస్రశః। దీప్తిమద్భిశ్చ స్వర్గస్థైర్బ్రహ్మర్షిభిరభిష్టుతః
వెయ్యల సంఖ్యలో దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షుల సమూహాలు అతని వెంట వచ్చాయి. స్వర్గంలో వెలుగొందే వారు, బ్రహ్మర్షులు అతన్ని స్తుతించారు.
వజ్రవిస్ఫారితోద్భూతైర్విద్యుదింద్రాయుధప్రభైః। యుక్తం బలాహకగణైః పర్వతైరివ కామగైః
వజ్రాయుధంతో ఏర్పడిన మేఘాలు, మెరుపులు, ఇంద్రాయుధాల కాంతితో ప్రకాశిస్తూ, కోరిక తీరే కొండల వలె మేఘాల సమూహాలతో ఆ రథం జత చేయబడింది.
యమారూఢః స భగవాన్పర్యేతి సకలం జగత్। హవిర్దానేషు గాయంతి విప్రా మఖముఖేస్థితాః
ఆ భగవంతుడు ఆ రథంపై ఎక్కి, మొత్తం లోకాన్ని చుట్టాడు. యజ్ఞాలలో, బ్రాహ్మణులు ముందున నిలబడి, ఆయనను గానం చేస్తారు.
స్వర్గసంగ్రామయాతేషు దేవతూర్యనినాదిషు। సేంద్రం తముపనృత్యంతి శతశో హ్యప్సరోగణాః
స్వర్గ యుద్ధంలో దేవతూర్యాలు మోగుతుండగా, వందలాది అప్సరసలు, ఇంద్రుని ముందు నాట్యం చేస్తారు.
కేతునా నాగరాజేన రాజమానో యథా రవిః। యుక్తో హయసహస్రేణ మనోమారుతరంహసా
నాగరాజు జండాతో, సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, మనస్సు, గాలిలా వేగంగా పరుగెత్తే వెయ్యి గుర్రాలతో ఆ రథం కట్టబడింది.
సమ్యగ్రథవరో భాతి యుక్తో మాతలినా తదా। కృత్స్నః పరివృతో మేరుర్భాస్కరస్యేవ తేజసా
మాతలి ఆ రథాన్ని సరిగ్గా కట్టగా, అది మెరుపుగా మెరిసింది. అది చుట్టూ సూర్యుని తేజస్సుతో మెరిసే మెరుపు మేరు పర్వతంలా కనిపించింది.
యమస్తు దండముద్యమ్య కాలయుక్తం చ ముద్గరం। తస్థౌ సురగణానీకే దైత్యానాం చైవ దర్శయన్
యముడు తన దండాన్ని, కాలానికి తగిన ముసలిని ఎత్తిపట్టి, దేవతల సైన్యంలో నిలబడి, దైత్యులకు వాటిని చూపించాడు.
చతుర్భిః సాగరైర్యుక్తో లేలిహానైశ్చ పన్నగైః। శంఖముక్తాంగదధరో బిభ్రత్తోయమయం వపుః
నాలుగు సముద్రాలు, నాలుకలు చాపుతున్న పాములు, శంఖాలు, కంకణాలతో అలంకరించబడిన, నీటి వలె రూపాన్ని ధరించిన యముని వెంట వచ్చారు.
కాలపాశాన్సమావిధ్య హయైః శశికరోపమైః। వాయ్వీరితజలాకారైః కుర్వన్లీలాః సహస్రశః
కాలపాశాలను ఊపుతూ, చంద్రకిరణాల వలె గుర్రాలతో, వాయువు, అగ్ని, నీటి రూపాలతో వేలాది లీలలు చేశాడు.
పాండురోద్ధూతవసనః ప్రవాలరుచిరాంగదః। మణిశ్యామోత్తమవపుర్హారకేణార్చితోదరః
తెల్లని వస్త్రాలు ధరించి, పగడాల వలె మెరిసే కంకణాలతో అలంకరించబడి, నీలవర్ణమైన శరీరం, రత్నాల హారంతో మెరిసే నడుముతో ప్రకాశించాడు.
వరుణః పాశధృఙ్మధ్యే దేవానీకస్య తస్థివాన్। యుద్ధవేలామభిలషన్భిన్నవేల ఇవార్ణవః
వరుణుడు పాశాన్ని పట్టుకుని, దేవతల సైన్యంలో మధ్యలో నిలబడి, యుద్ధ సమయం కోసం తపిస్తూ, తీరం దాటి రావాలని ఆశించే సముద్రంలా కనిపించాడు.
యక్షరాక్షససైన్యేన గుహ్యకానాం గణైరపి। యుక్తశ్చ శంఖపద్మాభ్యాం నిధీనామధిపః ప్రభుః
యక్షులు, రాక్షసుల సైన్యం, గుహ్యకుల గణాలతో కలసి, శంఖం, పద్మం ధరించిన నిధుల అధిపతి, ప్రభావంతుడై అక్కడ ఉన్నాడు.
రాజరాజేశ్వరఃశ్రీమాన్గదాపాణిరదృశ్యత। విమానయోధీ ధనదో విమానే పుష్పకే స్థితః
రాజరాజేశ్వరుడు, గదను చేతబట్టి, మహిమాన్వితుడై యోధుల మధ్యలో పుష్పక విమానంలో నిలిచిన ధనదుడిని అందరూ చూశారు.
స రాజరాజః శుశుభే యక్షేశో నరవాహనః। పూర్వపక్షే సహస్రాక్షః పితృరాజశ్చ దక్షిణే
ఆ రాజరాజుడు, యక్షాధిపతి, మనుష్యులపై కూర్చొని ప్రకాశంగా వెలిగాడు. తూర్పు వైపున వేల కన్నులతో కూడిన ఇంద్రుడు, దక్షిణ దిశలో పితృదేవతల అధిపతి ఉన్నాడు.
వరుణః పశ్చిమే పక్ష ఉత్తరే నరవాహనః। చతుఃపక్షాశ్చ చత్త్వారో లోకపాలా మహాబలాః
పడమర వైపున వరుణుడు, ఉత్తర దిశలో మనుష్యవాహనుడు ఉన్నాడు. నాలుగు వైపులా మహాబలశాలులైన లోకపాలులు నిలిచారు.
ఆత్మదిక్షుచరంతశ్చతస్యదేవబలస్యతే। సూర్యః సప్తాశ్వయుక్తేన రథేనానిలగామినా
తన దిక్కులలో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తూ, దైవసేనతో కూడి, ఏడుగురి గుర్రాలు లాగే, గాలి వేగంతో పోయే రథంలో సూర్యుడు ప్రయాణించాడు.
శ్రియా జాజ్వల్యమానేన దీప్యమానైశ్చ రశ్మిభిః। ఉదయాస్తమయౌ చక్రే మేరుపర్యన్తగామినా
అద్భుతమైన కాంతితో, ప్రకాశవంతమైన కిరణాలతో, సూర్యుడు ఉదయము నుండి అస్తమయము వరకు, మేరు పర్వతాంతం వరకు తన ప్రయాణాన్ని సాగించాడు.
త్రిదివ ద్వారచక్రేణ తపసా లోకమవ్యయమ్। సహస్రరశ్మియుక్తేన భ్రాజమానేన తేజసా
త్రిదివ లోకపు ద్వారాన్ని చక్రముగా ధరించి, తపస్సుతో అవినాశి లోకాన్ని వ్యాపించి, వెయ్యి కిరణాలతో ప్రకాశిస్తూ వెలిగాడు.
చచార మధ్యే దేవానాం ద్వాదశాత్మా దివాకరః। సోమః శ్వేతహయో భాతి స్యందనే శీతరశ్మిమాన్
దేవతల మధ్యలో, ద్వాదశ రూపాలుతో కూడిన దివాకరుడు సంచరించాడు. శ్వేతవాహనులపై కూర్చున్న సోముడు, చల్లని కిరణాలతో తన రథంలో ప్రకాశించాడు.
హిమతోయప్రపూర్ణాభిర్భాభిరాహ్లాదయఞ్జగత్। తమృక్షయోగానుగతం శిశిరాంశుం ద్విజేశ్వరమ్
హిమజలంతో నిండిన కాంతులతో జగత్తును ఆనందింపజేస్తూ, శిశిర కిరణాలతో కూడిన, ద్విజేశ్వరుడు నక్షత్ర సంయోగాలను అనుసరిస్తూ ప్రయాణించాడు.
శశచ్ఛాయాంకితతనుం నైశస్య తమసః క్షయమ్। జ్యోతిషామీశ్వరం వ్యోమ్ని రసదం ప్రభుమవ్యయమ్
చందమామపై శశి ఛాయ కనిపిస్తూ, రాత్రి చీకటిని తొలగించి, ఆకాశంలో జ్యోతిర్మయుడై, రసాన్ని ప్రసాదించే అవినాశి ప్రభువుగా వెలిగాడు.
ఓషధీనాం పవిత్రాణాం నిధానమమృతస్య చ। జగతః పరమం భాగం సౌమ్యం సర్వమయం రసమ్
పవిత్రమైన ఔషధాలకు, అమృతానికి నిలయంగా, జగత్తుకు పరమ భాగంగా, మృదువైన, సర్వవ్యాపకమైన రసరూపుడుగా ఉన్నాడు.
దదృశుర్దానవాః సోమం హిమప్రహరణం స్థితమ్। యః ప్రాణః సర్వభూతానాం పంచధా భిద్యతే నృషు
దానవులు సోముని, హిమాయుధంతో నిలిచినవాడిని చూశారు. ఆయనే సమస్త భూతాలకు ప్రాణంగా, మనుష్యులలో ఐదు విధాలుగా విభజింపబడతాడు.
సప్తస్కంధగతో లోకాంస్త్రీన్దధార చకార చ। యమాహురగ్నికర్త్తారం సర్వప్రభవమీశ్వరమ్
ఏడు శాఖలతో లోకాలను ధరిస్తూ, సృష్టిస్తూ, అగ్ని కర్తగా, సమస్తానికి మూలమైన ఈశ్వరుడని పిలుస్తారు.
సప్తస్వరగతా యస్య యోనిర్గీర్భిరుదీర్యతే। యం వదంతి చలం భూతం యం వదంత్యశరీరిణమ్
యావనికి మూలం ఏడు స్వరాలలో ఉందని, ఆయనను చలించే జీవిగా, శరీరం లేనివాడిగా కూడా అంటారు.
యమాహురాకాశగమం శీఘ్రగం శబ్దయోనిజమ్। స వాయుః సర్వభూతాయురుద్ధతః స్వేన తేజసా
ఆయన ఆకాశంలో సంచరిస్తాడని, వేగంగా పోతాడని, శబ్దములో జన్మించినవాడని చెబుతారు. ఆయనే వాయువు, సమస్త భూతాలకు ప్రాణంగా, తన తేజస్సుతో మహిమాన్వితుడై ఉన్నాడు.