ఆకాశే తు స్థితో విష్ణురుత్తమం వపురాశ్రితః। ఉవాచ దేవతాః సర్వాః సప్రతిజ్ఞమిదం వచః॥౧.౪౦.
ఆకాశంలో నిలబడి, విష్ణువు తన శ్రేష్ఠమైన రూపాన్ని ధరించి, అన్ని దేవతలకు ప్రతిజ్ఞతో ఈ మాటలు చెప్పాడు.
శాంతిం వ్రజత భద్రం వో మా భైష్ట మరుతాంగణాః। జితా మే దానవాః సర్వే త్రైలోక్యం పరిగృహ్యతామ్॥౧.౪౦.
శాంతిగా వెళ్లండి, మిమ్మల్ని ఆశీర్వదిస్తున్నాను; మరుత్ గణాలారా, భయపడకండి. నేను అన్ని దానవులను జయించాను; మూడు లోకాలను స్వాధీనం చేసుకోండి.
తతోస్య సత్యసంధస్య విష్ణోర్వాక్యేన తోషితాః। దేవాః ప్రీతిం పరాజగ్ముః ప్రాశ్యామృతమివోత్తమమ్॥౧.౪౦.
తర్వాత, సత్యనిష్ఠుడైన విష్ణువు మాటలతో దేవతలు ఎంతో సంతోషంతో ఉల్లాసంగా మునిగిపోయారు, అది అమృతాన్ని రుచి చూసినట్టుగా అనిపించింది.
తతస్తమశ్చ సంహృత్య వినేశుశ్చ బలాహకాః। ప్రవవుశ్చ శివా వాతాః ప్రసన్నాశ్చ దిశో దశ॥౧.౪౦.
అంతటితో చీకటి తొలగిపోయింది, మేఘాలు కనుమరుగయ్యాయి, మృదువైన గాలులు వీచాయి, పది దిశలు తేటగా వెలిగిపోయాయి.
శుద్ధప్రాయాణి జ్యోతీంషి సోమం చక్రుః ప్రదక్షిణమ్। న విగ్రహం గ్రహాశ్చక్రుః ప్రసన్నాశ్చాపి సింధవః॥౧.౪౦.
నక్షత్రాలు ప్రకాశంగా మెరిశాయి, చంద్రుడిని ప్రదక్షిణగా చుట్టారు, గ్రహాలు కలహానికి కారణం కాలేదు, నదులు ప్రశాంతంగా ప్రవహించాయి.
విరజా అభవన్మార్గా లోకాః స్వర్గాదయస్త్రయః। యథార్థమూహుస్సరితశ్చుక్షుభే న తథార్ణవః॥౧.౪౦.
మార్గాలు శుద్ధంగా మారాయి, స్వర్గాది మూడు లోకాలు పరిశుభ్రంగా వెలిగిపోయాయి; నదులు తగినంత ఉప్పొంగాయి, కానీ సముద్రం మాత్రం అలానే ఉంది.
ఆసన్ఛుభానీన్ద్రియాణి నరాణామంతరాత్మసు। మహర్షయో వీతశోకా వేదానుచ్చైరధీయత॥౧.౪౦.
మనుషుల అంతరాత్మలో ఇంద్రియాలు ప్రకాశించాయి; మహర్షులు దుఃఖం లేకుండా, వేదాలను ఉచ్చరిస్తూ పఠించారు.
యజ్ఞేషు చ హవిః పాకం శివమాప చ పావకః। ప్రవృత్తధర్మసంవృత్తా లోకా ముదితమానసాః॥౧.౪౦.
యజ్ఞాలలో హవిస్సులు బాగా వండబడి, అగ్ని ద్వారా పవిత్రమయ్యాయి; ధర్మంలో స్థిరమైన లోకాలు ఆనందంతో నిండిపోయాయి.
విష్ణోః సత్యప్రతిజ్ఞస్య శ్రుత్వారినిధనా గిరః। తతో భయం విష్ణుముఖాచ్ఛ్రుత్వా దైతేయదానవాః॥౧.౪౦.
విష్ణువు శత్రువులను నాశనం చేస్తానని చెప్పిన మాటలు విని, దైత్యులు మరియు దానవులు భయంతో వణికిపోయారు.
ఉద్యోగం విపులం చక్రుర్యుద్ధాయ విజయాయ చ। మయస్తు కాంచనమయం త్రినల్వాంతరమవ్యయమ్॥౧.౪౦.
వారు యుద్ధానికి, విజయం కోసం గొప్ప ఏర్పాట్లు చేసుకున్నారు; మాయుడు మూడు గోడలతో కూడిన అమరమైన బంగారు కోటను నిర్మించాడు.
చతుశ్చక్రం సువిపులం సుకల్పితమహాయుధమ్। కింకిణీజాలనిర్ఘోషం ద్వీపిచర్మపరిష్కృతమ్॥౧.౪౦.
అది నాలుగు చక్రాల గొప్ప రథం, శక్తివంతమైన ఆయుధాలతో అలంకరించబడింది, గంటల శబ్దంతో మారుమోగింది, పులి చర్మాలతో అలంకరించబడింది.
రుచిరం రశ్మిజాలైశ్చ హైమజాలైశ్చ శోభితమ్। ఈహామృగగణాకీర్ణం పక్షిసంఘవిరాజితమ్॥౧.౪౦.
ఆ రథం కాంతివంతమైన కిరణాలు, బంగారు వలలతో మెరిసింది, ఉత్సాహంగా ఉన్న జంతువులతో నిండింది, పక్షుల గుంపులతో ప్రకాశించింది.
దివ్యాస్త్రశస్త్రరుచిరం పయోధరనినాదితమ్। స్వక్షం రథవరోదారం సూపస్థం గగనోపమమ్॥౧.౪౦.
దివ్యాస్త్రాలు, ఆయుధాలతో అలంకరించబడి, మేఘగర్జనలా మారుమోగింది; దాని గొప్పతనం ఆకాశాన్ని తలపించింది.
గదాపరిఘసంపూర్ణం మూర్తిమంతమివార్ణవమ్। హేమకేయూరవలయం చంద్రమండలకూబరమ్॥౧.౪౦.
గదలు, ఇనుప గొడ్డళ్లతో నిండిన ఆ రథం, జీవంతమైన సముద్రంలా కనిపించింది; బంగారు కంకణాలు, వడగళ్ళతో అలంకరించబడి, చక్రం చంద్రబింబంలా మెరిసింది.
సపతాకధ్వజోపేతం సాదిత్యమివ మందరమ్। గజేంద్రాభోగవపుషం క్వచిత్కేసరవర్చసమ్॥౧.౪౦.
పతాకలు, జెండాలతో అలంకరించబడి, సూర్యుడు మంద్రపర్వతాన్ని ప్రకాశింపజేసినట్టు మెరిసింది; ఏనుగు వలయాల ఆకారంలో, కొన్ని చోట్ల సింహపు అంగరంగ వైభవంతో వెలిగింది.
యుక్తమృక్షసహస్రేణ సుధారాంబుదనాదితమ్। దీప్తమాకాశగం దివ్యం రథం పరరథారుజమ్॥౧.౪౦.
వెయ్యి ఎలుగుబంట్లతో లాగబడుతూ, అమృతధారల శబ్దంతో మారుమోగి, తేజస్సుతో మెరిసి, ఆకాశంలో ప్రయాణించే దివ్య రథంగా వెలిగింది.
అధ్యతిష్ఠద్రణాకాంక్షీ మేరుం దీప్తమివాంశుమాన్। తారస్తు క్రోశవిస్తారమాయామే చ తథావిధమ్॥౧.౪౦.
యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్నవాడు, ఆ రథంపై ఎక్కాడు; అది మెరుపుతో కూడిన సూర్యుడు మెరుపులు చిందించే మెరుపు పర్వతంలా కనిపించింది; దాని వెడల్పు ఒక క్రోశం, పొడవు కూడా అంతే విస్తృతంగా ఉంది.
శైలకూబరసంకాశం నీలాంజనచయోపమమ్। కాలలోహస్య రత్నానాం సమూహాబద్ధకూబరమ్॥౧.౪౦.
దాని చక్రం పర్వత శిఖరంలా, నీలం అంజనపు ముద్దల వలె కనిపించింది; నల్ల, ఎరుపు రత్నాల సమూహాలతో అలంకరించబడింది.
తిమిరోద్గారకిరణం గర్జంతమివ తోయదమ్। లోహజాలేన మహతా సగవాక్షేణ దంశితమ్॥౧.౪౦.
చీకటిని పారద్రోలే కిరణాలు వెదజల్లుతూ, మేఘగర్జనలా శబ్దించేది; పెద్ద ఇనుప వలతో, కిటికీలతో కూడి నిర్మించబడింది.
ఆయసైః పరిఘైః పూర్ణం క్షేపణీయైశ్చ ముద్గరైః। ప్రాసైః పాశైశ్చ వితతైరసంయుక్తైశ్చ కణ్టకైః॥౧.౪౦.
ఆ రథం ఇనుప గొడ్డళ్లతో, విసిరే దండాలతో, బరువైన ముద్గరాలతో, కత్తులతో, విస్తృతమైన పాశాలతో, విడిగా ఉన్న ముల్లులతో నిండి ఉంది.
శోభితం త్రాసనీయైశ్చ తోమరైః సపరశ్వధైః। ఉద్యతం ద్విషతాం హేతోర్ద్వితీయమివ మందరమ్॥౧.౪౦.
భయంకరమైన కత్తులు, గొడ్డళ్లతో అలంకరించబడి, శత్రువులను నాశనం చేయడానికి ఆ కొండ రెండవ మందరపర్వతంలా పైకి ఎగసింది.
యుక్తం ఖరసహస్రేణ సోఽధ్యారోహద్రథోత్తమమ్। విరోచనస్తు సంక్రుద్ధో గదాపాణిరవస్థితః॥౧.౪౦.
విరోచనుడు కోపంతో, చేతిలో గదను పట్టుకొని, వెయ్యి గాడిదలు జోడించిన గొప్ప రథంపై ఎక్కి నిలిచాడు.
ప్రముఖే తస్య సైన్యస్య దీప్తశృంగ ఇవాచలః। యుక్తం హయసహస్రేణ హయగ్రీవస్తు దానవః॥౧.౪౦.
తన సైన్యానికి ముందుభాగంలో, అగ్నిలా మెరిసే శిఖరాలతో ఉన్న కొండలా, వెయ్యి గుర్రాలు జోడించిన హయగ్రీవాసురుడు సిద్ధంగా నిలిచాడు.
వ్యూహితం దానవవ్యూహం పరిచక్రామ వీర్యవాన్। విప్రచిత్తిసుతః శ్వేతః శ్వేతకుండలభూషణః॥౧.౪౦.
విప్రచిత్తి కుమారుడు శ్వేతుడు, తెల్లని కుండలాలతో అలంకరించబడి, దానవుల వ్యూహాన్ని చుట్టి, సైన్యాన్ని అమర్చాడు.
స్యందనం వాహయామాస పరానీకస్య మర్దనః। వ్యాయతం కిష్కుసాహస్రం ధనుర్విస్ఫారయన్మహత్॥౧.౪౦.
వైర్యవంతుడు తన గొప్ప ధనుస్సును వేల బాణాలతో లాగుతూ, శత్రు సైన్యాన్ని నలిపేలా తన రథాన్ని నడిపించాడు.
స చాహవముఖే తస్థౌ సప్రరోహ ఇవాచలః। ఖరస్తు విష్కిరిన్క్రోధాన్నేత్రాభ్యాం రోపజం జలమ్॥౧.౪౦.
ఆయన యుద్ధభూమిలో శిఖరాలతో ఉన్న కొండలా నిలిచాడు; ఖరుడు కోపంతో కన్నీళ్లు కళ్లలో పొంగుతూ సిద్ధంగా ఉన్నాడు.
స్ఫురద్దంతౌష్ఠనయనః సంగ్రామం సోభ్యకాంక్షత। త్వష్టా త్వష్టాదశహయం యానమాస్థాయ దానవః॥౧.౪౦.
ఆయన పళ్ళు, పెదవులు, కళ్ళు కంపించుతూ యుద్ధాన్ని కోరుకున్నాడు; త్వష్టా అనే దానవుడు పద్దెనిమిది గుర్రాలు జోడించిన రథంపై ఎక్కాడు.
దివ్యవ్యూహప్రతీకాశా యుద్ధాయాభిముఖః స్థితః। అరిష్టో బలిపుత్రశ్చ వరిష్ఠో దుర్ధరాయుధః॥౧.౪౦.
దివ్యమైన సైన్యాన్ని పోలి యుద్ధానికి ఎదురుగా నిలిచాడు; బలిపుత్రుడు అరిష్టుడు, శక్తివంతమైన ఆయుధాలతో ముందుండి నడిపించాడు.
యుద్ధాయాభిముఖస్తస్థౌ ధరాధరవికంపనః। కిశోరస్త్వతిసంహర్షాత్కిశోర ఇవ చోదితః॥౧.౪౦.
అతడు యుద్ధానికి ఎదురుగా, కొండలను కంపించేలా నిలిచాడు; కిశోరుడు గొప్ప ఉత్సాహంతో, పసివెద్దిలా ప్రేరేపించబడ్డాడు.
అభవద్దైత్యమధ్యే స గ్రహమధ్యే యథా రవిః। లంబస్తు నవమేఘాభః ప్రలంబాంబరభూషణః॥౧.౪౦.
దానవుల మధ్యలో అతడు గ్రహాల మధ్య సూర్యుడిలా ప్రకాశించాడు; లంబుడు కొత్త మేఘంలా కనిపించి, ప్రలంబుడి వస్త్రాన్ని ధరించాడు.