నారాయణో హ్యనంతాత్మా ప్రభవాప్యయ ఏవ చ। ఏష నారాయణో భూత్వా హరిరాసీత్సనాతనః॥౧.౪౦.
నారాయణుడు అనంత స్వరూపుడు, సృష్టి, లయానికి మూలకారణం. ఈ నారాయణుడు హరిగా అవతరించి శాశ్వతుడిగా ఉన్నాడు.
బ్రహ్మా వాయుశ్చ సోమశ్చ ధర్మః శక్రో బృహస్పతిః। అదితేరపి పుత్రత్వమేత్యజః కురునందన॥౧.౪౦.
బ్రహ్మ, వాయువు, సోముడు, ధర్ముడు, శక్రుడు, బృహస్పతి—ఈయన జన్మించని వాడైనా, కురువంశజా, అదితికి కుమారుడయ్యాడు.
ఏష విష్ణురితి ఖ్యాత ఇన్ద్రస్యావరజో విభుః। ప్రసాదనం తస్యవిభోరదిత్యాః పుత్రకారణమ్॥౧.౪౦.
ఈయన విష్ణువు అని ప్రసిద్ధి, ఇంద్రుని తమ్ముడు, మహాశక్తిశాలి. అదితికి కుమారుడవడం అతని అనుగ్రహమే కారణం.
వధార్థం సురశత్రూణాం దైత్యదానవరక్షసామ్। ససర్జాథ సురాన్కల్పే బ్రహ్మాణం చ ప్రజాపతీన్॥౧.౪౦.
దేవతలకు శత్రువులైన దైత్య, దానవ, రాక్షసులను సంహరించడానికి, ఆ కాలంలో దేవతలను, బ్రహ్మను, ప్రజాపతులను సృష్టించాడు.
అసృజన్మానసాంస్తత్ర బ్రహ్మవంశాననుత్తమాన్। తేభ్యోభవన్మహాత్మభ్యః పరంబ్రహ్మ సనాతనమ్॥౧.౪౦.
అక్కడ మనసుతో బ్రహ్మ వంశానికి చెందిన ఉత్తములను సృష్టించాడు. ఆ మహాత్ముల నుండి పరబ్రహ్మ శాశ్వతంగా ఉద్భవించింది.
ఏతదాశ్చర్యభూతస్య విష్ణోః కర్మానుకీర్తితం। కీర్త్తనీయస్య లోకేషు కీర్త్యమానం నిబోధ మే॥౧.౪౦.
ఇలా విష్ణువు చేసిన అద్భుత కార్యం వివరించబడింది. లోకాలలో కీర్తించదగిన ఆయన మహిమను నేను చెప్పేది విను.
వృత్తే వృత్రవధే భీష్మ వర్తమానే కృతేయుగే। ఆసీత్త్రైలోక్యవిఖ్యాతః సంగ్రామస్తారకామయః॥౧.౪౦.
కృతయుగంలో, విరాటుడైన వృత్రుడు సంహరించబడినప్పుడు, మూడు లోకాలందరికి ప్రసిద్ధమైన తారకామయ యుద్ధం జరిగింది.
యత్ర తే దానవా ఘోరాః సర్వే సంగ్రామదుర్జయాః। ఘ్నంతి దేవాసురాన్సర్వాన్సయక్షోరగరాక్షసాన్॥౧.౪౦.
ఆ యుద్ధంలో, భయంకరమైన దానవులు, యుద్ధంలో ఓడించలేనివారు, దేవతలు, అసురులు, యక్షులు, పాములు, రాక్షసులందరినీ సంహరించారు.
తే వధ్యమానా విముఖాశ్ఛిన్నప్రహరణా రణే। త్రాతారం మనసా జగ్ముర్దేవం నారాయణం ప్రభుమ్॥౧.౪౦.
వారు యుద్ధంలో ఓడిపోతూ, ఆయుధాలు విరిగిపోయి, దిక్కుతోచని స్థితిలో, రక్షకుడిగా నారాయణుడిని మనసులో ఆశ్రయించారు.
ఏతస్మిన్నంతరే మేఘా నిర్వాణాంగారవర్చసః। సార్కచంద్రగ్రహగణం చ్ఛాదయంతో నభస్తలమ్॥౧.౪౦.
అంతలో, ఆర్పిన అగ్నికణాల వర్ణంతో మెరిసే మేఘాలు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, గ్రహాలతో కూడిన ఆకాశాన్ని పూర్తిగా కప్పేశాయి.
చండవిద్యుద్గణోపేతా ఘోరనిర్హ్రాదకారిణః। అన్యోన్యవేగాభిహతాః ప్రవవుః సప్తమారుతాః॥౧.౪౦.
దారుణమైన మెరుపులతో, భయంకరమైన శబ్దాలు చేస్తూ, ఒకదానికొకటి ఢీకొంటూ, ఏడు వాయువులు గట్టిగా వీశాయి.
దీప్తతోయాః సనిర్ఘాతైః సహ వజ్రానలానిలైః। రవైస్సుఘోరైరుత్పాతైర్దహ్యమానమివామ్బరమ్॥౧.౪౦.
నీరు, మేఘగర్జనలు, మెరుపు, అగ్ని, గాలి కలసి, భయంకరమైన శబ్దాలతో, అపశకునాలతో, ఆకాశాన్ని కాలిపోతున్నట్టు కనిపించజేశాయి.
పేతురుల్కాసహస్రాణి నిపేతుః ఖచరాణ్యపి। దైవాని చ విమానాని ప్రపతంత్యుత్పతంతి చ॥౧.౪౦.
వెయ్యో వేల ఉల్కలు పడిపడ్డాయి. ఆకాశంలో ఉన్న దివ్యజనులు కూడా కిందికి వచ్చారు. దేవతల విమానాలు ఎగిరిపడుతూ, తిరిగి పైకి ఎగురుతూ కనిపించాయి.
చతుర్యుగాంతసమయే లోకానాం యద్భయం భవేత్। అరూపవతి రూపాణి తస్మిన్నుత్పాతలక్షణే॥౧.౪౦.
నాలుగు యుగాల అంతంలో కలిగే భయంకరమైన అపశకునాలు, రూపం లేని రూపాలు, ఆ సమయంలో కనిపించాయి.
తస్మాద్దుష్ప్రథితం సర్వం న ప్రాజ్ఞాయత కించన। తిమిరౌఘపరిక్షిప్తా న రేజుశ్చ దిశో దశ॥౧.౪౦.
అందువల్ల, ఏదీ స్పష్టంగా కనిపించలేదు. చుట్టూ చీకటి కమ్మేసి, పది దిశలు వెలిగిపోలేకపోయాయి.
వివేశ రూపిణీ కాలీ కాలమేఘావగుంఠితా। ద్యౌర్నభాత్యభిభూతార్కా ఘోరేణ తమసా వృతా॥౧.౪౦.
అప్పుడు కాలమేఘాలతో కప్పబడిన రూపంలో కాళి ప్రవేశించింది. ఆకాశం, సూర్యుడు కనిపించకుండా, ఘోరమైన చీకటితో కప్పబడింది.
తాం ఘనౌఘాం సతిమిరాం దోర్భ్యామాఛిద్య స ప్రభుః। వపుః స్వం దర్శయామాస దివ్యం కృష్ణవపుర్హరిః॥౧.౪౦.
ఆ ప్రభువు తన రెండు చేతులతో ఆ ముదురు మేఘాలను చీల్చి, తన దివ్యమైన, మేఘంలా నల్లని హరిదేవుని రూపాన్ని చూపించాడు.
బలాహకాంజననిభం బలాహకతనూరుహమ్। తేజసా వపుషా చైవ కృష్ణం కృష్ణమివాచలమ్॥౧.౪౦.
ఆయన శరీరం, జుట్టు ఉరుము మేఘంలా నలుపుగా, తేజస్సులో, రూపంలో నల్లని కొండలా అచంచలంగా మెరిసింది.
దీప్తపీతాంబరధరం తప్తకాంచనభూషణమ్। ధూమ్రాంధకారవపుషం యుగాంతాగ్నిమివోత్థితమ్॥౧.౪౦.
ఆయన మెరిసే పసుపు వస్త్రము ధరించి, కరిగిన బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, పొగచీకటి వంటి రూపంతో, యుగాంతాగ్ని లా ఉద్భవించాడు.
వృత్తద్విగుణపీనాం సంకిరీటాచ్ఛన్నమూర్ధజమ్। బభౌ చామీకరప్రఖ్యైరాయుధైరుపశోభితమ్॥౧.౪౦.
వృత్తంగా, బలంగా ఉన్న చేతులు, మకుటంతో కప్పబడిన తల, బంగారు వంటి ఆయుధాలతో మెరిసిపోతూ కనిపించాడు.
చంద్రార్కకిరణోద్యోతం గిరికూటమివోచ్ఛ్రితమ్। నందకానందితకరం కౌస్తుభోద్భాసితోరసమ్॥౧.౪౦.
చంద్రుడు, సూర్యుని కిరణాల వలె ప్రకాశిస్తూ, కొండ శిఖరంలా ఎత్తుగా, నందుడిని ఆనందింపజేసే చేతులతో, కౌస్తుభ మణి మెరిసే ఛాతితో ఉన్నాడు.
శక్తిచిత్రఫలోదగ్రం శంఖచక్రగదాధరమ్। విష్ణుశైలం క్షమాశీలం శ్రీవత్సం శార్ఙ్గపాణినమ్॥౧.౪౦.
విశిష్టమైన కవచంతో, శంఖం, చక్రం, గదను ధరించి, విష్ణువుగా, కొండలా స్థిరంగా, శ్రీవత్సం, శారంగధనుస్సుతో ఉన్నాడు.
త్రిదశోదారఫలదం స్వర్గస్త్రీచారువల్లభమ్। సర్వలోకమనఃకాంతం సర్వసత్వమనోహరమ్॥౧.౪౦.
దేవతలకు వరాలు ఇచ్చేవాడు, స్వర్గస్త్రీలకు ప్రియమైనవాడు, అన్ని లోకాల మనసులను ఆకట్టుకునేవాడు, సమస్త జీవులను మోహింపజేసేవాడు.
మాయావిశాలవిటపం తోయదౌఘసమప్రభమ్। విద్యాహంకారమానాఢ్య మహాభూతప్రరోహణమ్॥౧.౪౦.
మాయతో విస్తరించిన వృక్షంలా, మేఘాల సమూహంలా ప్రకాశిస్తూ, జ్ఞానం, గర్వం, మహిమలతో నిండినవాడు, మహాభూతాలకు మూలమైనవాడు.
విశేషపత్రైర్నిచితం గ్రహనక్షత్రపుష్పితమ్। దైత్యలోకమహాస్కంధం మర్త్యలోకప్రకాశితమ్॥౧.౪౦.
ప్రత్యేకమైన ఆకులతో అలంకరించబడి, గ్రహాలు నక్షత్రాలతో వికసించి, దైత్య లోకానికి గొప్ప కాండంలా, మానవ లోకానికి స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నది.
సాగరాకారనిర్హ్రాదం రసాతలగలాశ్రయమ్। నాగేంద్రపాశైర్వితతం పక్షిజంతుసమన్వితమ్॥౧.౪౦.
సముద్రంలా గర్జిస్తూ, అడుగున రసాతలంలో ఆధారం పెట్టుకుని, నాగేంద్రుని బంధాలతో విస్తరించి, పక్షుల సమూహాలతో నిండిపోయింది.
శీలానాహార్యగంధాఢ్యం సర్వలోకమహాద్రుమమ్। అవ్యక్తానందసలిలం వ్యక్తాహంకారఫేనిలమ్॥౧.౪౦.
ధృడత యొక్క సువాసనతో పరిమళించి, అన్ని లోకాల మహావృక్షంగా, దాని నీరు తెలియని ఆనందంగా, దాని నురుగు స్పష్టమైన అహంకారంగా ఉంది.
మహాభూతకరౌఘౌఘం గ్రహనక్షత్రబుద్బుదమ్। విమానవాహనైర్వ్యాప్తం తోయదాడమ్బరాకులమ్॥౧.౪౦.
పెద్ద భూతాల ప్రవాహాలతో, గ్రహాలు నక్షత్రాలు బుడబుడలుగా, విమాన వాహనాలతో నిండిపోయి, మేఘాల గోలతో కిక్కిరిసిపోయింది.
జంతుమత్స్యగణాకీర్ణం శైలశంఖకులైర్యుతమ్। త్రైగుణ్యవిషయావర్తం సర్వలోకతిమింగిలమ్॥౧.౪౦.
జంతువులు, చేపల సమూహాలతో కిటకిటలాడుతూ, పర్వతాలు, శంఖాల గుంపులతో కలసి, మూడు గుణాల వలయంగా, అన్ని లోకాల్ని మింగే మత్స్యంలా ఉంది.
వీరవృక్షలతాగుల్మం భుజగోత్సృష్టశైవలమ్। ద్వాదశార్కమహాద్వీపం రుద్రైకాదశపత్తనమ్॥౧.౪౦.
వీర వృక్షాలు, లతలు, పొదలతో, పాములు వదిలిన తురుపులతో, పన్నెండు సూర్యుల మహాద్వీపంగా, రుద్రుని పదకొండు పట్టణాలతో ఉంది.