ఓషధ్యః ప్రవరాయాశ్చ సురభ్యాస్తాస్సముత్థితాః। ధర్మాల్లక్ష్మీస్తథాకామం సాధ్యాన్సాధ్యా వ్యజాయత॥౧.౪౦.
సురభి నుండి ఉత్తమమైన ఔషధాలు పుట్టాయి. ధర్ముని నుండి లక్ష్మీదేవి, కామదేవుడు, సాద్యులు పుట్టారు.
భవం చ ప్రభవం చైవ కృశాశ్వం సువహం తథా। అరుణం వరుణం చైవ విశ్వామిత్ర చల ధ్రువౌ॥౧.౪౦.
భవుడు, ప్రభవుడు, కృష్ణాశ్వుడు, సువహుడు, అరుణుడు, వరుణుడు, విశ్వామిత్రుడు, చలుడు, ధ్రువుడు జన్మించారు.
హవిష్మంతం తనూజం చ విధానాభిమతావపి। వత్సరం చైవ భూతిం చ సర్వాసురనిషూదనమ్॥౧.౪౦.
హవిష్మంతుడు, తనూజుడు, విధానాలకు ప్రీతిపాత్రులైన వారు, వత్సరుడు, భూతి, అన్ని అసురులను సంహరించేవాడు పుట్టారు.
సుపర్వాణం బృహత్కాంతిం సాధ్యా లోకనమస్కృతమ్। వాసవానుగతా దేవీ జనయామాస వై సురాన్॥౧.౪౦.
సుపర్వాణుడు, బృహత్కాంతి, లోకమంతా పూజించే సాద్యుడు, వాసవుని అనుసరించిన దేవత, వీరందరూ దేవతలను జన్మించేశారు.
ధరం వై ప్రథమం దేవం ద్వితీయం ధ్రువమవ్యయమ్। విశ్వావసుం తృతీయం చ చతుర్థం సోమమీశ్వరం॥౧.౪౦.
మొదట ధరుడు దేవుడు, రెండవవాడు అవినాశి ధ్రువుడు, మూడవవాడు విశ్వవసుడు, నాలుగవవాడు సోముడు ప్రభువు.
తతోనురూపమాయం చ యమం తస్మాదనంతరమ్। సప్తమం చ తథా వాయుమష్టమం నిర్హృతిం తథా॥౧.౪౦.
అనురూపుడు, మాయ, యముడు తరువాత పుట్టారు. ఏడవవాడు వాయువు, ఎనిమిదవవాడు నిర్హృతి.
ధర్మస్యాపత్యమేతద్వై సురభ్యాం తదజాయత। విశ్వేదేవాశ్చ విశ్వాయాం ధర్మాజ్జాతా ఇతి స్మృతాః॥౧.౪౦.
ఈ ధర్ముని సంతానం సురభి నుండి జన్మించింది. విశ్వదేవులు విశ్వ నుండి ధర్ముని ద్వారా పుట్టారని స్మరించబడుతుంది.
దక్షశ్చైవ మహాబాహుః పుష్కరస్తమ ఏవ చ। చాక్షుషశ్చ తతోత్రిశ్చ తథా భద్రమహోరగౌ॥౧.౪౦.
దక్షుడు, మహాబాహువు, పుష్కరుడు, చాక్షుషుడు, అత్రి, భద్రమైన మహానాగులు పుట్టారు.
విశ్వాంతక వసుర్బాలో నికుంభశ్చ మహాయశాః। రురుదశ్చాతిసిద్ధౌజా భాస్కర ప్రమితద్యుతిః॥౧.౪౦.
విశ్వాంతకుడు, వసువు, బాలుడు, మహాప్రఖ్యాతుడైన నికుంభుడు, అపారబలశాలి రురుదుడు, పరిమితమైన కాంతిగల భాస్కరుడు.
విశ్వాన్దేవాన్దేవమాతా విశ్వేషాం జనయత్సుతాన్। మరుత్వతీ మరుత్వతో దేవానజనయత్సుతాన్॥౧.౪౦.
విశ్వదేవుల తల్లి, విశ్వదేవులందరికీ కుమారులను ప్రసవించింది. మరుత్వతీ, మరుతునికి కుమారులను జన్మించింది.
అగ్నిశ్చక్షూ రవిర్జ్యోతిః సావిత్రీ మిత్రమేవ చ। అమరం శరవృష్టిం చ సుకర్షం చ మహత్తరమ్॥౧.౪౦.
అగ్ని, చక్షు, రవి, జ్యోతి, సావిత్రి, మిత్రుడు, అమరుడు, శరవృష్టి, సుకర్షుడు, గొప్పవాడు పుట్టారు.
విరాజం చైవ రాజం చ విశ్వాయుం సుమతిం తథా। అశ్వగం చిత్రరశ్మిం చ తథా చ నిషధం నృపం॥౧.౪౦.
విరాజుడు, రాజుడు, విశ్వాయువు, సుమతీ, అశ్వగం, చిత్రరశ్మి, నిషధుడు రాజు పుట్టారు.
భూయ ఏవం చాత్మవిధిం చారిత్రం పాదమాత్రగం। బృహంతం వై బృహద్రూపం తథా చైవ సనాభిగం॥౧.౪౦.
మళ్ళీ, ఆత్మవిధి, చరిత్ర, పాదమాత్ర, గొప్ప రూపమున్న బృహంతుడు, సనాభిగుడు పుట్టారు.
మరుత్వతీ ప్రజా జజ్ఞే జ్యేష్ఠాం తం మరుతాంగణం। అదితిః కశ్యపాజ్జజ్ఞే ఆదిత్యాన్ద్వాదశైవ హి॥౧.౪౦.
మరుత్వతీ, మరుతుల్లో పెద్దవాడిని ప్రసవించింది. అదితి, కశ్యపుని నుండి ద్వాదశ ఆదిత్యులను జన్మించింది.
ఇంద్రో విష్ణుర్భగస్త్వష్టా వరుణోంశోర్యమారవిః। పూషా మిత్రశ్చ వరదో ధాతా పర్జన్య ఏవ హి॥౧.౪౦.
ఇంద్రుడు, విష్ణువు, భగుడు, త్వష్ట, వరుణుడు, అంషుడు, యముడు, అరవి, పూషణుడు, మిత్రుడు, వరదుడు, ధాత, పర్జన్యుడు.
ఇత్యేతే ద్వాదశాదిత్యా వరిష్టాస్త్రిదివౌకసాం। ఆదిత్యస్య సరస్వత్యాం జజ్ఞాతే ద్వౌ సుతౌ వరౌ॥౧.౪౦.
ఈ ద్వాదశ ఆదిత్యులు స్వర్గవాసులందరిలో శ్రేష్ఠులు. ఆదిత్యుడు, సరస్వతిదేవి నుండి ఇద్దరు ఉత్తమ కుమారులు పుట్టారు.
తపఃశ్రేష్ఠౌ గుణశ్రేష్ఠౌ త్రిదివస్యాతిసంమతౌ। దనుస్తు దానవాన్జజ్ఞే దితిర్దైత్యాన్వ్యజాయత॥౧.౪౦.
ఆ ఇద్దరు కుమారులు తపస్సులో, గుణాలలో శ్రేష్ఠులు, స్వర్గంలో ఎంతో గౌరవింపబడినవారు. దను దానవులను, దితి దైత్యులను జన్మించింది.
కాలా తు కాలకేయాంస్తానసురాన్రాక్షసాంస్తథా। అనాయుషాయాస్తనయా వ్యాధయశ్చ మహాబలాః॥౧.౪౦.
కాలా కాలకేయులను, ఆ అసురులను, రాక్షసులను ప్రసవించింది. అనాయుష నుండి కుమారులు, మహాబలమైన వ్యాధులు పుట్టాయి.
సింహికా గ్రహమాతా చ గంధర్వజననీ మునిః। ప్రాచీ త్వప్సరసాం మాతా పుణ్యానాం భారతేతరా॥౧.౪౦.
సింహికా అనగా గ్రహాల తల్లి, గంధర్వులను పుట్టించిన ముని, ప్రాచీ అనే ఆమె పుణ్యవంతమైన అప్సరసల తల్లి, వారు భారతదేశానికి చెందని వారు.
క్రోధా సాః సర్వభూతాని పిశాచా సా చ పార్థివ। జజ్ఞే యక్షగణాంశ్చైవ రాక్షసాంశ్చ విశాంపతే॥౧.౪౦.
క్రోధ అనే ఆమె నుండి అన్ని జీవులు పుట్టాయి. పిశాచీ అనే ఆమె నుండి యక్షులు, రాక్షసులు జన్మించారు, ఓ రాజా.
చతుష్పదాని సత్వాని ఏతా గాశ్చైవ సౌరభీ। పురాణపురుషశ్చైవ మాయాం విష్ణుర్హరిః ప్రభుః॥౧.౪౦.
ఈ నాలుగు కాళ్ల జంతువులు, సౌరభి అనే ఆవులు, పురాతన పురుషుడు అయిన విష్ణువు తన మాయను సృష్టించాడు.
కథితస్తేనుపూర్వేణ సంస్తుతశ్చ మహర్షిభిః। యశ్చేదమగ్ర్యం శృణుయాత్పురాణం సదా నరః పర్వసు చేత్పఠేత॥౧.౪౦.
ఆయన గురించి ముందు వివరించబడింది, మహర్షులు స్తుతించారు. ఎవరైనా ఈ ప్రథమ పురాణాన్ని పవిత్ర దినాల్లో వినినా, పఠించినా—
అవాప్య లోకం స హి వీతరాగః పరత్ర చ స్వర్గఫలాని భుంక్తే। చక్షుషా మనసా వాచా కర్మణా చ చతుర్విధమ్॥౧.౪౦.
అటువంటి వ్యక్తి, రాగద్వేషాలు లేకుండా, ఈ లోకాన్ని పొందుతాడు; పరలోకంలో స్వర్గఫలాలు అనుభవిస్తాడు. ఇది చూపు, మనస్సు, మాట, కార్యం ద్వారా నలుగురి మార్గాల్లో జరుగుతుంది.
ప్రసాదయతి యః కృష్ణం తస్య కృష్ణః ప్రసీదతి। రాజ్యం చ లభతే రాజా నిర్ధనశ్చోత్తమం ధనమ్॥౧.౪౦.
ఎవరైనా కృష్ణుని ప్రసన్నం చేస్తే, కృష్ణుడు కూడా అతనిపై అనుగ్రహిస్తాడు. రాజు రాజ్యాన్ని పొందుతాడు, దరిద్రుడు గొప్ప ధనాన్ని సంపాదిస్తాడు.
క్షీణాయుర్లభతే చాయుః పుత్రకామోథ సంతతిమ్। యజ్ఞార్థినస్తథా కామాంస్తపాంసి వివిధాని చ॥౧.౪౦.
ఆయుష్షు తగ్గినవాడు ఆయుర్దాయం పొందుతాడు, కుమారసంతానం కోరినవాడు పిల్లలను పొందుతాడు. యజ్ఞం కోరినవారు తమ కోరికలు నెరవేర్చుకుంటారు, విభిన్నమైన తపస్సులు కూడా ఫలిస్తాయి.
యం యం కామయతే కామం తం తం లోకేశ్వరాల్లభేత్। సర్వం విహాయ య ఇమం పఠేద్వై పౌష్కరం హరేః॥౧.౪౦.
ఎవరైనా ఏ కోరిక కోరినా, ఆ కోరికను లోకేశ్వరుల ద్వారా పొందుతాడు. ఈ హరిపౌష్కరాన్ని ఇతరాలన్నీ వదిలిపెట్టి చదివేవాడు—
ప్రాదుర్భావం నరశ్రేష్ఠ న తస్య హ్యశుభం భవేత్। ఏష పౌష్కరకోనామ ప్రాదుర్భావో మహాత్మనః॥౧.౪౦.
అటువంటి వాడికి, ఓ ఉత్తమ పురుషుడా, జనన సమయంలో ఎలాంటి అశుభం కలుగదు. ఇదే మహాత్ముని పౌష్కర అనే అవతారము.
కీర్తితస్తు మహారాజ వ్యాసశ్రుతినిదర్శనాత్। విష్ణుత్వం శృణు మే విష్ణోర్హరిత్వం చ కృతేయుగే॥౧.౪౦.
ఇది వ్యాస పరంపర ప్రకారం మహారాజా, వివరించబడింది. ఇప్పుడు విష్ణువు యొక్క విష్ణుత్వం, కృతయుగంలో హరిత్వం గురించి విను.
వైకుంఠత్వం చ దేవేషు కృష్ణత్వం మానుషేషు చ। ఈశ్వరస్య హితస్యైషా కర్మణాం గహనా గతిః॥౧.౪౦.
దేవతల్లో వైకుంఠత్వం, మనుషుల్లో కృష్ణత్వం—ఇవి అన్నీ లోకహితానికి చేసే పరమేశ్వరుని కార్యముల లోతైన మార్గాలు.
సాంప్రతం భూతభవ్యం చ శృణు రాజన్యథాతథం। అవ్యక్తో వ్యక్తలింగస్థో య ఏష భగవాన్ప్రభుః॥౧.౪౦.
ఇప్పుడు గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు గురించి యథాతథంగా విను రాజా. ఈ భగవంతుడు, అవ్యక్తంగా ఉండి, వ్యక్త రూపంలో ఉన్నాడు.