యజ్ఞియైర్వేదదృష్టాంతైర్యజ్ఞైర్యూపచితిః కృతా। ఏవం భగవతా తేన విశ్వవ్యాప్యధరాచితా॥౧.౪౦.
యజ్ఞాలకు సంబంధించిన విధానాలు, వేదాల్లో చెప్పిన ఉదాహరణలతో యజ్ఞ వేదికను నిర్మించారు. అలా భగవంతుడు ఈ విశ్వాన్ని వ్యాపించిన పునాది వేసాడు.
పర్వతానాం నదీనాం చ రచనా చైవ నిర్మితా। విశ్వస్య యశ్చాప్రతిమప్రభావః ప్రభాకరా భో వరుణోమితద్యుతిః॥౧.౪౦.
పర్వతాలు, నదులు అన్నీ కూడా ఆయనే సృష్టించాడు. ఈ విశ్వంలో ఆయన శక్తికి సాటి ఎవ్వరూ లేరు. సూర్యుడి, వరుణుని కాంతికి సమానమైనవాడా!
శనైః స్వయంభూర్వ్యసృజత్సుషుప్తం జగన్మయః పద్మనిధిం మహార్ణవే। విఘ్నస్తపసి సంభూతో మధుర్నామ మహాసురః॥౧.౪౦.
క్రమంగా, సర్వం నిద్రలో ఉన్నప్పుడు స్వయంభువు మహాసముద్రంలో పద్మనిధిని సృష్టించాడు. ఆయన తపస్సు వల్ల మధు అనే మహాసురుడు పుట్టాడు.
తేనైవ చ సహోద్భూతో హ్యసురో నామ కైటభః। తౌ రజస్తమసోర్భూతౌ సంభూతౌ తామసౌ గణౌ ॥౧.౪౦.
ఆ మధుతో పాటు కైటభుడు అనే మరొక అసురుడు కూడా పుట్టాడు. వీరిద్దరూ రాజసం, తమసం నుంచి జన్మించిన తామసిక అసురులు.
ఏకార్ణవం జగత్సర్వం క్షోభయేతాం మహాబలౌ। దివ్యరక్తాంబరధరౌ శ్వేతదీప్తోగ్రదంష్ట్రిణౌ॥౧.౪౦.
వీరిద్దరూ అపార బలంతో కూడినవారు, మొత్తం జగత్తును, సముద్రాన్ని కలవరపరిచారు. వీరికి దివ్యమైన ఎర్ర వస్త్రాలు, తెల్లగా మెరిసే భయంకరమైన పళ్లుండేవి.
కిరీటమకుటోదగ్రౌ కేయూరవలయోజ్జ్వలౌ। మహావివృతతామ్రాక్షౌ పీనోరస్కౌ మహాభుజౌ॥౧.౪౦.
వీరిద్దరూ పెద్ద కిరీటాలు, మకుటాలు ధరించి, మెరిసే కంకణాలు, వలయాలతో అలంకరించబడి, విపులమైన రక్తవర్ణ కళ్లతో, విస్తారమైన ఛాతీ, బలమైన భుజాలతో ఉన్నారు.
మహాగిరేః సంహననౌ జంగమావివ పర్వతౌ। నవమేఘప్రతీకాశావాదిత్యప్రతిమాననౌ॥౧.౪౦.
వీరిద్దరూ మహా పర్వతాల్లా దృఢంగా, కదిలే పర్వతాల్లా సంచరించేవారు. కొత్త మేఘాల్లా కనిపించి, ముఖాలు సూర్యుని వలె ప్రకాశించేవి.
విపులాభోగకేయూర కరాభ్యామతిభీషణౌ। పాదసంచారవిన్యాసైర్విక్షిపంతావివార్ణవమ్॥౧.౪౦.
వీరి చేతులపై విపులమైన భుజబంధాలు మెరిసేవి. వీరు అత్యంత భయంకరులు. వీరి అడుగుల కదలికలతో సముద్రం ఉప్పొంగినట్టు అనిపించేది.
కంపయంతౌ హరిమివ శయానం మధుసూదనమ్। తౌ తత్ర విచరంతౌ తు పుష్కరే విశ్వతోముఖౌ॥౧.౪౦.
వీరిద్దరూ మధుసూదనుడైన హరిని కూడా నిద్రలో ఉన్నప్పుడు కంపించించారు. అలా వారు పుష్కరంలో అన్ని దిక్కులవైపు తిరుగుతూ సంచరించారు.
యోగినాం శ్రేష్ఠమత్యంతం దీప్తం దదృశతుస్తదా। నారాయణసమాజ్ఞాతం సృజంతమఖిలాః ప్రజాః॥౧.౪౦.
ఆ సమయంలో వారు యోగుల్లో అత్యుత్తముడైన, ప్రకాశవంతుడైన, నారాయణుని ఆజ్ఞతో సమస్త ప్రాణులను సృష్టిస్తున్న బ్రహ్మను చూశారు.
దైవతాని చ విశ్వాని మానసాంశ్చ సుతానృషీన్। తతస్తావూచతుస్తత్ర బ్రహ్మాణమసురోత్తమౌ॥౧.౪౦.
అక్కడే వారు దేవతలను, అన్ని లోకాలను, మనసులో పుట్టిన కుమారులను, ఋషులను చూశారు. అప్పుడు ఆ ఇద్దరు ప్రధాన అసురులు బ్రహ్మను ఉద్దేశించి మాట్లాడారు.
దుష్టౌ యుయుత్సూ సంక్రుద్ధౌ క్రోధవ్యాకులితేక్షణౌ। కస్త్వం పుష్కరమధ్యస్థః సితోష్ణీషశ్చతుర్భుజః॥౧.౪౦.
వారు దుష్టులు, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, కోపంతో కళ్లు ఎర్రబెట్టుకుని, 'కమలమధ్యంలో కూర్చున్నవాడా, తెల్ల తలపాగా, నాలుగు చేతులతో ఉన్నవాడా, నువ్వెవరు?' అని ప్రశ్నించారు.
ఆవామగణయన్మోహాదాస్సే త్వం విగతస్పృహః। ఏహ్యాగచ్ఛావయోర్యుద్ధం దేహి త్వం కమలోద్భవ॥౧.౪౦.
'నువ్వు మమ్మల్ని లెక్కచేయకుండా, ఆశలు లేకుండా అక్కడ కూర్చున్నావు. రా, మాతో యుద్ధం చేయి. కమలంలో పుట్టినవాడా, యుద్ధానికి సిద్ధమవ్వు!' అని అన్నారు.
ఆవాభ్యాం పరమేశాభ్యామశక్తః స్థాతుమర్ణవే। తత్ర కశ్చ భవేత్తుభ్యం యేన చాత్ర నియోజితః॥౧.౪౦.
'మేము పరమేశ్వరులమై, నిన్ను ఈ సముద్రంలో నిలబడనీయము. నీకు ఇక్కడ ఎవరు ఉన్నారు? నిన్ను ఎవరు నియమించారు?' అని ప్రశ్నించారు.
కః స్రష్టా కశ్చ తే గోప్తా కేన నామ్నాభిధీయతే। బ్రహ్మోవాచ। ఈశ్వరః ప్రోచ్యతే లోకే విష్ణుశ్చానంతశక్తిధృత్॥౧.౪౦.
'నీ సృష్టికర్త ఎవరు? నిన్ను రక్షించే వాడు ఎవరు? ఏ పేరుతో పిలవబడతాడు?' అని అడిగారు. బ్రహ్మ ఇలా చెప్పాడు: 'ప్రపంచంలో ఆయనను ఈశ్వరుడు, అనంతశక్తి కలిగిన విష్ణువు అని పిలుస్తారు.'
తత్సకాశాత్తు జాతం మాం స్రష్టారమవగచ్ఛతమ్। మధుకైటభా ఊచతుః। నావయోః పరమం లోకే కించిదస్తి మహామునే॥౧.౪౦.
'ఆయన నుంచే నేను పుట్టాను. నన్ను సృష్టికర్తగా తెలుసుకోండి.' అని బ్రహ్మ అన్నాడు. మధు, కైటభులు ఇలా అన్నారు: 'ఈ లోకంలో మాకంటే గొప్పవాడు ఎవరూ లేరు, మహామునీ!'
ఆవాభ్యాం చ్ఛాద్యతే విశ్వం తమసా రజసా చ వై। రజస్తమోమయావావామృషీణామతిలంఘినౌ॥౧.౪౦.
మేమిద్దరం కలిసినప్పుడు, ఈ లోకమంతా చీకటి మరియు రజోగుణంతో కప్పబడి పోతుంది. మేమిద్దరం రజోగుణం, తమోగుణం కలిగినవాళ్లం; మేము ఋషులకన్నా కూడా మించిపోయాము.
ధర్మ శీలం చ్ఛాదయన్తౌ నాశకౌ సర్వదేహినామ్। ఆవాభ్యాం యుజ్యతే లోకో దుస్తరాభ్యాం యుగే యుగే॥౧.౪౦.
ధర్మాన్ని, మంచి ఆచరణను మేము దాచేస్తాము; మమ్మల్ని ఎవరూ జయించలేరు. మేమిద్దరినీ ప్రతి యుగంలో ఈ లోకం తట్టుకోవాల్సి వస్తుంది.
ఆవామర్థశ్చ కామశ్చ యజ్ఞస్సర్వపరిగ్రహః। సుఖం యత్ర మదో యత్ర యత్ర శ్రీః కీర్తిరేవ చ॥౧.౪౦.
ధనం, కామం, యజ్ఞం, అన్ని సంపదలు మేమే. ఎక్కడ ఆనందం, మదం, ఐశ్వర్యం, కీర్తి ఉంటాయో, అక్కడ మేమున్నాం.
యేషాం యత్కాంక్షితం కించిత్తత్తదావాం విచింతయ। బ్రహ్మోవాచ। ఆవాభ్యాం సంహతౌ దృష్ట్వా యువాం పూర్వం పరాజితౌ॥౧.౪౦.
ఎవరికి ఏది కావాలనిపిస్తే, దానిని మేము ఆలోచిస్తాం. బ్రహ్మ చెప్పారు: మిమ్మల్ని ఇద్దరినీ కలిసినప్పుడు చూసి, మీరు ముందు ఓడిపోయారు.
తం సమాధాయ గుణినం సత్వం చాస్మి సమాశ్రితః। యః పరో యోగయుక్తాత్మా యోక్షరః సత్వమేవ చ॥౧.౪౦.
ఆ మంచి గుణాన్ని స్థాపించి, నేను సత్వగుణాన్ని ఆశ్రయించాను. ఎవరి మనస్సు యోగంతో ఏకమై, పరమమైన, నశించని వాడవాడే నిజమైన సత్వగుణమయుడు.
రజసస్తమసశ్చైవ యః స్రష్టా విశ్వసంభవః। తతో భూతాని జాయంతే సాత్వికానీతరాణి చ॥౧.౪౦.
రజోగుణం, తమోగుణానికి సృష్టికర్త, ఈ విశ్వానికి మూలమైన వాడు ఎవరో, ఆయన నుంచే సత్వగుణమయులు మరియు ఇతర జీవులు పుట్టుతారు.
స ఏవ యువయోర్నాశం వాసుదేవః కరిష్యతి। స్వపన్నేవ తతో దేవో బహుయోజనవిస్తృతౌ॥౧.౪౦.
ఆ వాసుదేవుడే మిమ్మల్ని నశింపజేస్తాడు. ఆ తరువాత, ఆ దేవుడు నిద్రించేటప్పుడు, అనేక యోజనల విస్తారంలో—
బాహూ నారాయణో బ్రహ్మ కృతవానాత్మమాయయా। కృష్యమాణౌ తతస్తస్య బాహుభ్యాం బాహుశాలినౌ॥౧.౪౦.
నారాయణుడు తన మాయతో తన భుజం నుండి బ్రహ్మను సృష్టించాడు. ఆ తరువాత, ఆయన భుజాల ద్వారా మిమ్మల్ని ఇద్దరినీ లాగాడు.
చేరతుస్తౌ విగలితౌ శకునావివ పీవరౌ। తతస్తావాహతుర్గత్వా వాసుదేవం సనాతనమ్॥౧.౪౦.
మీరు ఇద్దరూ, బరువైన పక్షుల్లా, అలసిపోయి తిరిగారు. తర్వాత, మీరు ఇద్దరూ శాశ్వత వాసుదేవుని వద్దకు వెళ్లి మాట్లాడారు.
పద్మనాభం హృషీకేశం ప్రణిపత్య నతావుభౌ। జానీవస్త్వాం విశ్వయోనిం త్వామేకం పురుషోత్తమమ్॥౧.౪౦.
పద్మనాభుడు, హృషీకేశుడు వద్దకు నమస్కరించి, మీరు ఇద్దరూ ఇలా అన్నారు: 'ప్రపంచానికి మూలమైనవాడు, పరమపురుషుడవు నీవే అని మేము తెలుసు.'
ఆవయోశ్చైవ హేతుం త్వాం జానన్తౌ బుద్ధికారణమ్। అమోఘదర్శనం సత్యం యతస్త్వాం విద్వ(?)శాశ్వతమ్॥౧.౪౦.
మా ఇద్దరికీ కారణమైనవాడవు, బుద్ధికి మూలమైనవాడవు, నీ దృష్టి ఎప్పుడూ తప్పదు, నీవు సత్యస్వరూపుడవు, అందుకే మేము నిన్ను శాశ్వతునిగా తెలుసు.
తతస్త్వామభితో దేవ కాంక్షావః ప్రసమీక్షితుమ్। అమోఘదర్శనోసి త్వం నమస్తే సమితింజయ॥౧.౪౦.
అందుకే దేవా, మేము నిన్ను దర్శించాలనే కోరికతో వచ్చాము. నీ దృష్టి ఎప్పుడూ తప్పదు. సమరంలో విజయం సాధించినవాడా, నీకు నమస్కారం.
శ్రీభగవానువాచ। కిమర్థం మామనుబ్రూథ యువామసురసత్తమౌ। గతాయుష్కౌ యువాం భూయస్త్వహో జీవితుమిచ్ఛథః॥౧.౪౦.
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నారు: అసురులలో శ్రేష్ఠులైన మీరు నన్ను ఎందుకు పిలుస్తున్నారు? మీ జీవితకాలం ముగిసింది. మళ్లీ బతకాలని కోరుకుంటున్నారా?
మధుకైటభా ఊచతుః। యస్మిన్న కశ్చిన్మృతవాన్దేవ తస్మిన్వధం ప్రభో। ఇచ్ఛావః పుత్రతాం చైవ భవతః సుమహాతపః॥౧.౪౦.
మధుకైటభులు ఇలా అన్నారు: ప్రభూ! ఎవరూ చనిపోని చోట మాకు మరణాన్ని అనుగ్రహించండి. అలాగే, మేము మీకు కుమారులమవ్వాలని కోరుకుంటున్నాము.