బహుజన్మవిశుద్ధాత్మా బ్రహ్మణో హరిరుచ్యతే। జ్ఞానం దృష్ట్వా తు విశ్వాత్మా యోగినాం యాతి యోగ్యతామ్1.39.
అనేక జన్మల ద్వారా హృదయం పవిత్రమైన హరివు పరబ్రహ్మ అని పిలవబడతాడు. జ్ఞానాన్ని గ్రహించినప్పుడు, జగత్తు అంతటికి అధిపతిగా ఉన్న ఆయన యోగులకు అనుగుణుడవుతాడు.
తం యోగవంతం విజ్ఞాయ సంపూర్ణైశ్వర్యముత్తమమ్। పదే బ్రహ్మణి విశ్వస్య న్యయోజయత యోగవిత్
ఆయన యోగశక్తితో కూడి, సంపూర్ణ ఐశ్వర్యాన్ని కలిగి ఉన్నాడని తెలుసుకొని, యోగాన్ని తెలిసినవాడు ఆయనను జగత్తు యొక్క ఆధారమైన పరబ్రహ్మ స్థితిలో స్థాపించాడు.
తతస్తస్మిన్మహాతోయే మహేశో హరిరచ్యుతః। జలక్రీడాం చ విధివత్స చక్రే సర్వలోకకృత్
తర్వాత, ఆ విస్తారమైన జలాల్లో, మహాశక్తి కలిగిన, ఎప్పుడూ అపరాజితుడైన హరివు, సకల లోకాలకు కర్తగా, నియమానుసారం జలక్రీడలు చేశాడు.
పద్మం నాభ్యుద్భవం చైకం సముత్పాదితవాంస్తతః। సహస్త్రవర్ణం విరజం భాస్కరాభం హిరణ్మయమ్
అక్కడ నుంచి, తన నాభి నుండి ఒకే ఒక పద్మాన్ని సృష్టించాడు. ఆ పద్మం వెయ్యి దళాలతో, మచ్చలేకుండా, సూర్యుడి వలె ప్రకాశిస్తూ, బంగారు వర్ణంతో మెరిసింది.
హుతాశనజ్వలితశిఖోజ్జవలప్రభం సముత్థితం శరదమలార్కతేజసమ్। విరాజతే కమలముదారవర్చసం మహాత్మనస్తనురుహ చారుశైవలమ్
ఆ పద్మం అగ్నిజ్వాలల వలె కాంతివంతంగా, శరదృతువులోని సూర్యుడి తేజస్సుతో, అపూర్వమైన అందంతో, మహాత్ముని శరీరంలో పుట్టిన చక్కని ఆకులతో అలంకరించబడింది.
పులస్త్య ఉవాచ। అథ యోగవతాం శ్రేష్ఠమసృజద్భూరివర్చసమ్। స్రష్టారం సర్వలోకానాం బ్రహ్మాణం సర్వతోముఖమ్౧.౪౦.
పులస్త్యుడు చెప్పాడు: అప్పుడు యోగశక్తి కలిగినవారిలో శ్రేష్ఠుడైన, మహిమతో కూడిన, సర్వలోకాలను సృష్టించేవాడైన, అన్ని దిశలలో ముఖాలు కలిగిన బ్రహ్మను ఆయన సృష్టించాడు.
తస్మిన్హిరణ్మయే పద్మే బహుయోజనవిస్తృతే। సర్వతేజోగుణమయే పార్థివైర్లక్షణైర్వృతే౧.౪౦.
ఆ బంగారు పద్మంలో, అనేక యోజనాల పొడవుతో, సమస్త తేజస్సుతో నిండిన, భూమికి సంబంధించిన లక్షణాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
తచ్చ పద్మం పురాభూతం పృథివీరూపముత్తమమ్। నారాయణసముద్భూతం ప్రవదంతి మహర్షయః౧.౪౦.
ఆ పద్మం, పురాతన కాలంలో ఉన్నది, భూమి యొక్క పరమరూపంగా భావించబడుతుంది. మహర్షులు అది నారాయణుని నుండి ఉద్భవించిందని చెబుతారు.
యత్పద్మం సా రసాదేవీ పృథివీ పరికథ్యతే। యే పద్మకేసరా ముఖ్యాస్తాన్దివ్యాన్పర్వతాన్విదుః॥౧.౪౦.
ఆ పద్మమే రసాదేవి, అంటే భూమిదేవిగా పిలవబడుతుంది. ఆ పద్మపు ముఖ్యమైన తంతువులను దివ్యమైన పర్వతాలుగా తెలుసుకుంటారు.
హిమవంతం చ నీలం చ మేరుం నిషధమేవ చ। కైలాసం శృంగవంతం చ తథాద్రిం గంధమాదనమ్॥౧.౪౦.
వాటిలో హిమవంతము, నీలపర్వతము, మేరు, నిషధము, కైలాసము, శృంగవంతము, గంధమాదనము అనే పర్వతాలు ఉన్నాయి.
పుణ్యం త్రిశిఖరం చైవ కాంతం మందరమేవ చ। ఉదారం పింజరం చైవ వింధ్యమస్తం చ పర్వతమ్॥౧.౪౦.
అలాగే, పవిత్రమైన త్రిశిఖరము, మధురమైన మందరము, ఉదారమైన పింజరము, వింధ్యము అనే పర్వతాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఏత ఏవ గణానాం చ సిద్ధానాం చ మహాత్మనామ్। ఆశ్రయాః పుణ్యశీలానాం సర్వకామఫలప్రదాః॥౧.౪౦.
ఈ పర్వతాలు సిద్ధులు, మహాత్ములు, ధర్మపరులు నివసించే స్థలాలు. ఇవి అన్ని కోరికలను ఫలింపజేసే పవిత్రమైన ప్రదేశాలు.
ఏతేషామంతరే ద్వీపో జంబూద్వీప ఇతి స్మృతః। జంబుద్వీపస్య సంస్థానం యాజ్ఞీయా యత్ర చ క్రియాః॥౧.౪౦.
వాటి మధ్యలో జంబూద్వీపం అనే ద్వీపం ఉంది. అక్కడే యజ్ఞాలు, పవిత్ర క్రియలు నిర్వహించబడతాయి.
తేభ్యో యద్ద్రవతే తోయం దివ్యామృతరసోపమమ్। దివ్యతీర్థశతాధారాః సరస్యః సర్వతః స్మృతాః॥౧.౪౦.
ఈ పర్వతాల నుండి అమృతసమానమైన పవిత్ర జలాలు ప్రవహిస్తాయి. అనేక దివ్య తీర్థాలు, సరస్సులు అన్ని వైపులా ఏర్పడతాయని చెబుతారు.
యాన్యేతానీహపద్మస్య కేసరాణి సమంతతః। అసంఖ్యేయాః పృథివ్యాం తే వివిధాశ్చైవ పర్వతాః॥౧.౪౦.
ఈ పద్మపు తంతువులు భూమి మీద విస్తరించి ఉన్న అనేక, లెక్కలేనన్ని పర్వతాలుగా మారాయి.
యాని పర్ణాని పద్మస్య భూరిపూర్వాణి పార్థివ। తే దుర్గమాః శైలచితా మ్లేచ్ఛదేశాః ప్రకీర్తితాః॥౧.౪౦.
ఓ రాజా! ఆ పద్మపు అనేక ఆకులు, పర్వతాలతో నిండిన, దుర్గమమైన ప్రాంతాలు, మ్లేచ్ఛదేశాలుగా పిలవబడతాయి.
యాన్యధోభాగపత్రాణి తా నివాసాస్తు భాగశః। దైత్యానామసురాణాం చ పన్నగానాం చ పార్థివ॥౧.౪౦.
ఆ పద్మపు క్రింద భాగంలో ఉన్న ఆకులు, దైత్యులు, అసురులు, పన్నగులు వేర్వేరు వాసస్థలాలుగా ఉన్నాయి, ఓ రాజా!
తేషాం మధ్యేంతరం యత్తు తద్రసాతలసంజ్ఞితమ్। మహాపాతకకర్మాణో మజ్జంతే యత్ర మానవాః॥౧.౪౦.
వాటి మధ్యభాగంలో రసాతలము అనే ప్రాంతం ఉంది. అక్కడ మహాపాతకాలు చేసిన మనుషులు మునిగిపోతారని చెబుతారు.
చతుర్దిశాసు సంఖ్యాతాశ్చత్వారః సలిలాకరాః। ఏవం నారాయణస్యార్థే మహీ పుష్కర సంభవా॥౧.౪౦.
నాలుగు దిక్కులలో నాలుగు పెద్ద నీటి నిల్వలు ఏర్పడ్డాయి. కమలంలో పుట్టినవాడా, ఇలాగే నారాయణుని కోసమే ఈ భూమి పుట్టింది.
ప్రాదుర్భావోప్యయం తస్మాన్నామ్నా పుష్కరసంజ్ఞితః। ఏతస్మాత్కారణాద్యజ్ఞే పురాణైః పరమర్షిభిః॥౧.౪౦.
అందుకే దాని అవతారం 'పుష్కరం' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ కారణంతోనే పూర్వకాల ఋషులు యజ్ఞాలలో దానిని ఆ పేరుతో పిలిచారు.
యజ్ఞియైర్వేదదృష్టాంతైర్యజ్ఞైర్యూపచితిః కృతా। ఏవం భగవతా తేన విశ్వవ్యాప్యధరాచితా॥౧.౪౦.
యజ్ఞాలకు సంబంధించిన విధానాలు, వేదాల్లో చెప్పిన ఉదాహరణలతో యజ్ఞ వేదికను నిర్మించారు. అలా భగవంతుడు ఈ విశ్వాన్ని వ్యాపించిన పునాది వేసాడు.
పర్వతానాం నదీనాం చ రచనా చైవ నిర్మితా। విశ్వస్య యశ్చాప్రతిమప్రభావః ప్రభాకరా భో వరుణోమితద్యుతిః॥౧.౪౦.
పర్వతాలు, నదులు అన్నీ కూడా ఆయనే సృష్టించాడు. ఈ విశ్వంలో ఆయన శక్తికి సాటి ఎవ్వరూ లేరు. సూర్యుడి, వరుణుని కాంతికి సమానమైనవాడా!
శనైః స్వయంభూర్వ్యసృజత్సుషుప్తం జగన్మయః పద్మనిధిం మహార్ణవే। విఘ్నస్తపసి సంభూతో మధుర్నామ మహాసురః॥౧.౪౦.
క్రమంగా, సర్వం నిద్రలో ఉన్నప్పుడు స్వయంభువు మహాసముద్రంలో పద్మనిధిని సృష్టించాడు. ఆయన తపస్సు వల్ల మధు అనే మహాసురుడు పుట్టాడు.
తేనైవ చ సహోద్భూతో హ్యసురో నామ కైటభః। తౌ రజస్తమసోర్భూతౌ సంభూతౌ తామసౌ గణౌ ॥౧.౪౦.
ఆ మధుతో పాటు కైటభుడు అనే మరొక అసురుడు కూడా పుట్టాడు. వీరిద్దరూ రాజసం, తమసం నుంచి జన్మించిన తామసిక అసురులు.
ఏకార్ణవం జగత్సర్వం క్షోభయేతాం మహాబలౌ। దివ్యరక్తాంబరధరౌ శ్వేతదీప్తోగ్రదంష్ట్రిణౌ॥౧.౪౦.
వీరిద్దరూ అపార బలంతో కూడినవారు, మొత్తం జగత్తును, సముద్రాన్ని కలవరపరిచారు. వీరికి దివ్యమైన ఎర్ర వస్త్రాలు, తెల్లగా మెరిసే భయంకరమైన పళ్లుండేవి.
కిరీటమకుటోదగ్రౌ కేయూరవలయోజ్జ్వలౌ। మహావివృతతామ్రాక్షౌ పీనోరస్కౌ మహాభుజౌ॥౧.౪౦.
వీరిద్దరూ పెద్ద కిరీటాలు, మకుటాలు ధరించి, మెరిసే కంకణాలు, వలయాలతో అలంకరించబడి, విపులమైన రక్తవర్ణ కళ్లతో, విస్తారమైన ఛాతీ, బలమైన భుజాలతో ఉన్నారు.
మహాగిరేః సంహననౌ జంగమావివ పర్వతౌ। నవమేఘప్రతీకాశావాదిత్యప్రతిమాననౌ॥౧.౪౦.
వీరిద్దరూ మహా పర్వతాల్లా దృఢంగా, కదిలే పర్వతాల్లా సంచరించేవారు. కొత్త మేఘాల్లా కనిపించి, ముఖాలు సూర్యుని వలె ప్రకాశించేవి.
విపులాభోగకేయూర కరాభ్యామతిభీషణౌ। పాదసంచారవిన్యాసైర్విక్షిపంతావివార్ణవమ్॥౧.౪౦.
వీరి చేతులపై విపులమైన భుజబంధాలు మెరిసేవి. వీరు అత్యంత భయంకరులు. వీరి అడుగుల కదలికలతో సముద్రం ఉప్పొంగినట్టు అనిపించేది.
కంపయంతౌ హరిమివ శయానం మధుసూదనమ్। తౌ తత్ర విచరంతౌ తు పుష్కరే విశ్వతోముఖౌ॥౧.౪౦.
వీరిద్దరూ మధుసూదనుడైన హరిని కూడా నిద్రలో ఉన్నప్పుడు కంపించించారు. అలా వారు పుష్కరంలో అన్ని దిక్కులవైపు తిరుగుతూ సంచరించారు.
యోగినాం శ్రేష్ఠమత్యంతం దీప్తం దదృశతుస్తదా। నారాయణసమాజ్ఞాతం సృజంతమఖిలాః ప్రజాః॥౧.౪౦.
ఆ సమయంలో వారు యోగుల్లో అత్యుత్తముడైన, ప్రకాశవంతుడైన, నారాయణుని ఆజ్ఞతో సమస్త ప్రాణులను సృష్టిస్తున్న బ్రహ్మను చూశారు.