కిం సంజ్ఞశ్చైవ భగవాన్లోకే విజ్ఞాయసే ప్రభో। తర్కయేహం మహాత్మానం కో హ్యన్యః స్థాతుమర్హసి
ప్రభూ! లోకంలో నిన్ను ఏ పేరుతో పిలుస్తారు? నేను ఆలోచిస్తున్నాను, నీలాంటి మహాత్ముడి తప్ప ఇంకెవరు ఇలాంటి స్థితిలో ఉండగలరు?
శ్రీభగవానువాచ। అహం నారాయణో బ్రహ్మన్సర్వభూతవినాశనః। అహం సహస్రశీర్షాస్యః సహస్రపదసంయుతః
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణా! నేను నారాయణుడిని, సమస్త జీవులను నశింపజేసేవాడిని. నేను వెయ్యి తలలు, ముఖాలు, పాదాలు కలిగినవాడిని.
ఆదిత్యవర్ణః పురుషో ముఖే బ్రహ్మమయో హ్యహమ్। అహమగ్నిర్హవ్యవహః సప్తసప్తిభిరన్వితః
నేను సూర్యుని వర్ణంతో ఉన్న పురుషుడిని, నా నోట్లో బ్రహ్మతత్వం నిండివుంది. నేను అగ్ని, హవిస్సును తీసుకెళ్లేవాడిని, ఏడు ఏడు రూపాలతో కూడినవాడిని.
అహమింద్రపదః శక్ర ౠతూనాం పరివత్సరః। అహం యోగిషు సాంఖ్యాఖ్యో యుగాంతావర్త ఏవ చ
నేను ఇంద్రుని స్థానం, శక్రుడు, ఋతువులలో సంవత్సరము, యోగులలో సాంఖ్యుడిని, యుగాంతంలో సంచారాన్ని కూడా నేనే.
అహం సర్వాణి సత్వాని దైవతాన్యఖిలాని చ। భుజగానామహం శేషస్తార్క్ష్యోఽహం సర్వపక్షిణామ్
నేనే అన్ని జీవులు, అన్ని దేవతలు కూడా. పాములలో శేషుడు నేనే, పక్షులందరిలో గరుడుడు నేనే.
కృతాంతః సర్వభూతానాం విజ్ఞేయః కాలసంజ్ఞితః। అహం ధర్మస్తపశ్చాహం సర్వాశ్రమనివాసినామ్
అన్ని జీవులకు అంతమయ్యే కాలమనే కృతాంతుడిని నేనే. ఆశ్రమాలలో నివసించే వారిలో ధర్మం, తపస్సు నేనే.
అహం దయా పరోధర్మః క్షీరోదోహం మహార్ణవః। యత్సత్యం తత్పరం త్వేక అహమేవ ప్రజాపతిః
నేనే దయ, పరమధర్మం, పాలసముద్రం, మహాసముద్రం. ఏది పరమసత్యమో అది నేనే, ప్రజాపతి నేనే.
అహం సాంఖ్యమహం యోగో హ్యహం తత్పరమం పదమ్। అహమిజ్యా క్రియా చాహమహం విద్యాధిపః స్మృతః
నేనే సాంఖ్యం, నేనే యోగం, అదే పరమపదమూ నేనే. నేనే యజ్ఞం, క్రియ, జ్ఞానానికి అధిపతి అని పిలవబడే వాడిని.
అహం జ్యోతిరహం వాయురహం భూమిరహం జలమ్। ఆకాశోహం సముద్రాశ్చ నక్షత్రాణి దిశో దశ
నేనే వెలుగు, నేనే వాయువు, నేనే భూమి, నేనే నీరు. నేనే ఆకాశం, సముద్రాలు, నక్షత్రాలు, పది దిక్కులు.
అహం వర్షమహం సోమః పర్జన్యోహమహం రవిః। అహం పురాణం పరమం తథైవాహం పరాయణమ్
నేనే వర్షం, నేనే సోముడు, నేనే మేఘం, నేనే సూర్యుడు. నేను పురాతనుడిని, పరముని, అలాగే పరమాశ్రయమూ నేనే.
భవిష్యే చాపి సర్వత్ర భవిష్యత్సర్వసంగ్రహః। యత్కించిత్పశ్యసే విప్ర యచ్ఛృణోషి చ కించన
భవిష్యత్తులో కూడా ఎక్కడైనా, కలిగే అన్నీ విషయాలలో నేను ఉంటాను. బ్రాహ్మణా! నీవు చూసేది, వినేది ఏదైనా, అది అన్నీ నేనే.
యచ్చానుభవసే లోకే తత్సర్వం మామనుస్మర। విశ్వం సృష్టం మయా పూర్వం సృజేద్యాపి చ పశ్య మామ్
ఈ లోకంలో నీవు అనుభవించేది ఏదైనా, అది అంతా నన్ను గుర్తు చేసుకో. ఈ విశ్వాన్ని నేను సృష్టించాను, ఇప్పటికీ సృష్టికర్తగా నన్ను చూడుము.
యుగే యుగే చ రక్షామి మార్కండేయాఖిలం జగత్। తదేతత్కథితం సర్వం మార్కండేయావధారయ
ప్రతి యుగంలో నేను ఈ మొత్తం లోకాన్ని రక్షిస్తాను, మార్కండేయా. ఇవన్నీ నీకు చెప్పాను. నీవు బాగా గ్రహించు.
శుశ్రూషురపి ధర్మేషు కుక్షౌ చరసుఖం మమ। మమ బ్రహ్మా శరీరస్థో దేవాశ్చ ౠషిభిః సహ
ధర్మబోధలు వినుతూ కూడా నా హృదయంలో ఆనందం కలిగింది. బ్రహ్మా, దేవతలు, ఋషులు నా శరీరంలోనే ఉన్నారు.
వ్యక్తమవ్యక్తయోగం మామవగచ్ఛ మురద్విషమ్। అహమేకాక్షరో మంత్రస్త్ర్యక్షరశ్చ పితామహః
మురద్విష్! నన్ను స్పష్టమైనదీ, అస్పష్టమైనదీ కలిసినదిగా తెలుసుకో. నేను ఒక్కటే, నశించని అక్షరం, మూడు అక్షరాల మంత్రం, బ్రహ్మదేవుడిని కూడా నేనే.
పరస్త్రివర్గఓంకారః పరమాత్మప్రదర్శనః। ఏవమాదిపురాణం చ వదతేమాం మహామతే
పరమమైన ఓంకారం, మానవుల మూడు లక్ష్యాలు, పరమాత్మ తత్వాన్ని తెలియజేయడం—ఇవి అన్నీ పురాణంలో చెప్పబడ్డాయి, జ్ఞానవంతుడా.
వక్త్రం యాతో భగవతో మార్కండేయో మహామునిః। తతో భగవతః కుక్షిం ప్రవిష్టో మునిసత్తమః
మహాముని మార్కండేయుడు భగవంతుని నోటిలో ప్రవేశించాడు. ఆ తర్వాత, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు భగవంతుని కడుపులోకి వెళ్లాడు.
తస్యాసమ్ముఖమేకాన్తే శుశ్రూషుర్హంసమవ్యయమ్। యదక్షయం వివిధముపాశ్రితం తు తన్మహార్ణవే వ్యపగతచంద్రభాస్కరే
అక్కడ, అతని ముందుగా, ఒంటరిగా, మార్కండేయుడు నశించని హంసను వినిపించాడు. ఆ మహాసముద్రంలో, చంద్రుడు, సూర్యుడు కనపడని చోట, ఎన్నో నశించని వస్తువులు ఆశ్రయం పొందాయి.
శనైశ్చరన్ప్రభురథ హంససంజ్ఞితః సృజన్జగద్విహరతి కాలపర్యయే। అథ చైవం శుచిర్భూత్వా వరయామాస వై తపః
ఆ ప్రభువు హంస అని పిలవబడుతూ, నెమ్మదిగా సంచరిస్తూ, కాలక్రమంలో లోకాలను సృష్టిస్తూ విహరించాడు. ఆ తరువాత, పవిత్రుడై, తపస్సు ఆచరించాడు.
ఛాదయిత్వాత్మనో దేహం పయసాంబుజసంభవః। తతో మహాత్మాతిబలో మర్త్యలోకవిసర్జనే
నీటి కమలంలో పుట్టిన వాడు తన శరీరాన్ని నీటితో కప్పుకున్నాడు. ఆ మహాత్ముడు, అపారమైన శక్తితో, మానవ లోకాన్ని సృష్టించాడు.
మహతాం చైవ భూతానాం విశ్వో విశ్వమచింతయత్। తస్య చింతయమానస్య నియతే సంస్థితేర్ణవే
ఆ విశ్వమూర్తి గొప్ప భూతాల ఉనికిని ఆలోచించాడు. సముద్రంలో అంతిమ లయాన్ని మనసులో ఉంచుకొని ధ్యానం చేశాడు.
నిరాకాశే తోయమయే సూక్ష్మే జగతి సంక్షయే। ఈశః సంక్షోభయామాస సోర్ణవం సలిలం గతః
ఆకాశం లేని, నీటితో నిండిన, సూక్ష్మమైన స్థితిలో, జగత్తు లయమవుతున్నప్పుడు, ప్రభువు నీటిలోకి ప్రవేశించి సముద్రాన్ని కలిపాడు.
అథాంతరాదపాం సూక్ష్మమథ చ్ఛిద్రమభూత్పురా। శబ్దం ప్రతి తతో భూతో మారుతశ్ఛిద్రసంభవః
అప్పుడు ఆ నీటిలోపల ఒక చిన్న రంధ్రం ఏర్పడింది. ఆ రంధ్రం ద్వారా, శబ్దానికి ప్రతిస్పందనగా, గాలి పుట్టింది.
సంలబ్ధ్వాంతరసంక్షోభం వ్యవర్ధత సమీరణః। నభస్వతా బలవతా వేగాద్విక్షోభితోర్ణవః
అంతర్గత కదలికను పొందిన గాలి పెరిగింది. ఆ గాలి బలంగా, వేగంగా వీచి సముద్రాన్ని కలిపింది.
తస్యార్ణవస్య క్షుబ్ధస్య తస్మిన్నంభసి మథ్యతః। కృష్ణవర్త్మా సమభవత్ప్రభుర్వైశ్వానరో మహాన్
ఆ సముద్రం కలిసిపోతూ, ఆ నీటిలో నుండి, కృష్ణవర్ణమైన మార్గంతో, మహాప్రభువు వైశ్వానరుడు ఉద్భవించాడు.
తతః సంశోషయామాస పావకః సలిలం బహు। సమస్తజలధిశ్ఛిద్రమభవద్విసృతం నభః
ఆపై, అగ్ని ఆ నీటిని ఎండబెట్టడం ప్రారంభించాడు. అన్ని సముద్రాలు రంధ్రాలుగా మారి, ఆకాశం బయటపడింది.
ఆత్మతేజోభవాః పుణ్యా ఆపోమృతరసోపమాః। ఆకాశం ఛిద్రసంభూతం వాయురాకాశసంభవః
ఆత్మజ్యోతిలో పుట్టిన పవిత్రమైన నీరు, అమృతరసంతో సమానంగా ఉంది. ఆ రంధ్రం నుండి ఆకాశం, ఆ ఆకాశం నుండి గాలి పుట్టింది.
అథ సంఘర్షసమ్భూతం పావకం చాస్య సంభవమ్। దృష్ట్వా పితామహో దేవో మహాభూతవిభావనః
అప్పుడు ఘర్షణ వల్ల పుట్టిన అగ్నిని చూసి, మహాభూతాలను తెలియజేసే దేవుడు పితామహుడు దాని ఉద్భవాన్ని చూశాడు.
దృష్ట్వా భూతాని భగవాన్లోకసృష్ట్యర్థముత్తమమ్। బ్రహ్మణో జన్మసహితం బహురూపో హ్యచింతయత్
ఆ భూతాలను చూసి, లోక సృష్టి కోసం, భగవంతుడు బ్రహ్ముడి అనేక జన్మలను ధ్యానించాడు.
చతుర్యుగానాం సంఖ్యాతం సహస్రం యుగపర్యయే। యత్పృథివ్యాం ద్విజేంద్రాణాం తపసా భావితాత్మనామ్
నాలుగు యుగాల వెన్నెలు వెయ్యి సార్లు తిరుగుతాయి. భూమిపై, తపస్సుతో పవిత్రమైన ద్విజేంద్రులకు అవి చెందుతాయి.