అపశ్యద్దేవకుక్షిస్థాన్యజ్ఞస్థాన్శతశో ద్విజాన్। సద్వృత్తమాశ్రితాః సర్వే వర్ణా బ్రాహ్మణపూర్వకాః1.39.
దివ్యకడుపులో వందలాది యజ్ఞస్థలాల్లో ద్విజులను చూశాడు. బ్రాహ్మణులు ముందుండి, అన్ని వర్ణాలవారు సత్ప్రవర్తనతో ఉన్నారు.
చత్వార ఆశ్రమాః సమ్యగ్యథాపూర్వం విలోకితా। ఏవం వర్షశతం సాగ్రం మార్కండేయేన ధీమతా
నాలుగు ఆశ్రమాలు మునుపటిలాగే సమంగా చూశాడు. ఇలా మర్కండేయుడు శత సంవత్సరాలకంటే ఎక్కువ కాలం గడిపాడు.
చరతా పృథివీ సర్వా తత్కుక్షౌ హి సమీక్ష్యతే। తతః కదాచిదథ వై పునః కుక్షేర్వినిర్గతః
భూమంతా తిరుగుతూ ఆ కడుపులోనే అన్నీ చూస్తున్నాడు. అప్పుడు ఒకసారిగా మళ్లీ ఆ కడుపు నుంచి బయటికి వచ్చాడు.
సుప్తం న్యగ్రోధశాఖాయ ాంబాలమేకం నిరీక్ష్య చ। తథైవైకార్ణవజలే నీహారేణావృతాంతరే
నియగ్రోధవృక్షపు కొమ్మపై నిద్రిస్తున్న ఒక బిడ్డను, చుట్టూ మబ్బుతో కప్పబడిన ఒకే ఒక సముద్రాన్ని చూశాడు.
అవ్యక్తక్రీడితే లోకే సర్వభూతవివర్జితే। స మునిర్విస్మయావిష్టః కౌతూహలసమన్వితః
అక్కడ ఆడుకోవడం కనబడని, ప్రాణులు లేని లోకంలో, ఆ ముని ఆశ్చర్యంతో, కుతూహలంతో చూస్తూ ఉండిపోయాడు.
బాలమాదిత్యసంకాశం న శక్నోత్యభివీక్షితుమ్। సోప్యచింతయదేకాంతే స్థిత్వా సలిలసన్నిధౌ
ఆ బాలుడు సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ ఉండటంతో, అతన్ని చూడలేకపోయాడు. ఒంటరిగా నీటి దగ్గర నిలబడి ఆలోచించాడు.
పూర్వదృష్టమిదం మేనే శంకితో దేవమాయయా। అగాధే సలిలే శేతే మార్కండేయః సవిస్మయః
ఇది మునుపు నేను చూసింది అనిపించి, దేవుని మాయ అని అనుమానించాడు. మర్కండేయుడు ఆశ్చర్యంతో ఆ లోతైన నీటిలో పడుకున్నాడు.
పూర్వవత్తమథో ద్రష్టుమవ్రజత్త్రస్తలోచనః। స తస్మై భగవానాహ స్వాగతో బాల భో ఇతి
మునుపటిలాగే చూడడానికి భయంతో కన్నులు నిండిపోయి దగ్గరికి వెళ్లాడు. అప్పుడు భగవంతుడు అతనితో, 'స్వాగతం బిడ్డా' అని అన్నాడు.
బభాషే మేఘతుల్యేన స్వరేణ పురుషోత్తమః। మార్కండేయ న భేతవ్యమాగచ్ఛస్వ మమాంతికమ్
పెద్ద మేఘం లాంటి స్వరంతో పరమాత్ముడు పలికాడు: 'మర్కండేయా, భయపడకూ. నా దగ్గరకు రా.'
మార్కండేయ ఉవాచ। కో నామ్నా కీర్తయతి మాం కుర్వన్పరిభవం మమ। దివ్యవర్షసహస్రాఖ్యం ధర్షయంశ్చైవ మే వయః
మర్కండేయుడు ఇలా అన్నాడు: 'నా పేరుతో పిలిచి, నాకు అవమానం చేస్తూ, నా దివ్యమైన వేల సంవత్సరాల వయస్సును తక్కువ చేస్తూ నన్ను ఎవరు పిలుస్తున్నారు?'
న హ్యేష చ సదాచారో దేవేష్వపి మమోచితః। మాం బ్రహ్మాపి హి సస్నేహో దీర్ఘాయురితి భాషతే
ఇలాంటి ప్రవర్తన దేవతల్లో కూడా నాకోసం తగినది కాదు. బ్రహ్మ కూడా ప్రేమతో, నీవు దీర్ఘాయువు అని అంటాడు.
కస్తపోఘోరమాసాద్య మమాద్య త్యక్తజీవితః। మార్కండేయేతి మాముక్త్వా మృత్యుమీక్షితుమర్హసి
ఎవరైనా ఘోరమైన తపస్సు చేసి, నన్ను మర్కండేయా అని పిలిచి, నేడు నా ప్రాణం పోయిందని భావించి, నా మరణాన్ని చూడాలని ఆశపడతారు?
ఏవం ప్రక్షుభితః క్రోధాన్మార్కండేయో మహామునిః। తదైనం భగవాన్భూయో బభాషే మధుసూదనః
ఇలా కోపంతో కలవరపడి మహర్షి మర్కండేయుడు పలికాడు. అప్పుడు మధుసూదనుడు భగవంతుడు మళ్లీ అతనితో మాట్లాడాడు.
శ్రీభగవానువాచ। అహం తే జనకో వత్స హృషీకేశః పితా గురుః। ఆయుః ప్రదాతా పౌరాణః కిం మాం త్వం నోపసర్పసి
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: 'బిడ్డా, నేను నీ తండ్రిని, హృషీకేశుడిని, గురువుని, ప్రాచీన కాలంలో ఆయుష్షు ఇచ్చినవాడిని. నువ్వు ఎందుకు నా దగ్గరకు రాకుండా ఉన్నావు?'
మాం పుత్రకామః ప్రథమం త్వత్పితాంగిరసో మునిః। పూర్వమారాధయామాస తపస్తీవ్రం సమాశ్రితః
నీవు పుత్రసంతానం కోరుకుంటూ, నీ తండ్రి అంగిరసుడు మొదట నన్ను గాఢమైన తపస్సుతో భక్తిగా ఆరాధించాడు.
తం దృష్ట్వా ఘోరతపసం త్రిదశోత్తమతేజసమ్। దత్తవాంస్త్వామహం పుత్రం మహర్షిమమితౌజసమ్
అతడు భయంకరమైన తపస్సులో మునిగిపోయి, దేవతలకన్నా గొప్ప తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడని చూసి, నేను నిన్ను అతనికి అపారమైన శక్తిగల మహర్షిగా కుమారునిగా ఇచ్చాను.
కస్సముత్సహతే చాన్యో యోగిభూతాత్మగాత్మకమ్। ద్రష్టుమేకార్ణవగతం క్రీడంతం యోగమాయయా
ఒక యోగి తన ఆత్మను పరమాత్మతో ఏకమయ్యేంతగా సాధన చేసినవాడు కాకుండా, ఏ ఇతరుడు ఒకే సముద్రంలో నీవు యోగమాయతో క్రీడిస్తూ ఉన్న 모습을 చూడగలడు?
తతః ప్రహృష్టహృదయో విస్మయోత్ఫుల్లలోచనః। మూర్ధ్ని బద్ధాంజలిపుటో మార్కండేయో మాహాతపాః
దీని తరువాత, మహాతపస్వి మార్కండేయుడు హృదయం ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోతూ, ఆశ్చర్యంతో కన్నులు విప్పి, చేతులు మడిచి తలపై పెట్టాడు.
నామగోత్రే తు సంప్రోచ్య దీర్ఘాయుర్లోకపూజితః। తస్మై భగవతే భక్త్యా నమస్కారమథాకరోత్
తన పేరు, వంశాన్ని చెప్పి, దీర్ఘాయువు కలిగి, లోకంలో అందరి గౌరవాన్ని పొందిన మార్కండేయుడు, ఆ భగవంతునికి భక్తితో నమస్కారం చేశాడు.
మార్కండేయ ఉవాచ। ఇచ్ఛామి తత్త్వతో జ్ఞాతుమిమాం మాయాం తవానఘ। యదేకార్ణవమధ్యస్థః శేషే త్వం బాలరూపవాన్
మార్కండేయుడు ఇలా అన్నాడు: పాపరహితుడా! నీవు ఒకే సముద్ర మధ్యలో బాలరూపంలో కనిపించే నీ ఈ మాయను నిజంగా తెలుసుకోవాలని నేను కోరుతున్నాను.
కిం సంజ్ఞశ్చైవ భగవాన్లోకే విజ్ఞాయసే ప్రభో। తర్కయేహం మహాత్మానం కో హ్యన్యః స్థాతుమర్హసి
ప్రభూ! లోకంలో నిన్ను ఏ పేరుతో పిలుస్తారు? నేను ఆలోచిస్తున్నాను, నీలాంటి మహాత్ముడి తప్ప ఇంకెవరు ఇలాంటి స్థితిలో ఉండగలరు?
శ్రీభగవానువాచ। అహం నారాయణో బ్రహ్మన్సర్వభూతవినాశనః। అహం సహస్రశీర్షాస్యః సహస్రపదసంయుతః
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణా! నేను నారాయణుడిని, సమస్త జీవులను నశింపజేసేవాడిని. నేను వెయ్యి తలలు, ముఖాలు, పాదాలు కలిగినవాడిని.
ఆదిత్యవర్ణః పురుషో ముఖే బ్రహ్మమయో హ్యహమ్। అహమగ్నిర్హవ్యవహః సప్తసప్తిభిరన్వితః
నేను సూర్యుని వర్ణంతో ఉన్న పురుషుడిని, నా నోట్లో బ్రహ్మతత్వం నిండివుంది. నేను అగ్ని, హవిస్సును తీసుకెళ్లేవాడిని, ఏడు ఏడు రూపాలతో కూడినవాడిని.
అహమింద్రపదః శక్ర ౠతూనాం పరివత్సరః। అహం యోగిషు సాంఖ్యాఖ్యో యుగాంతావర్త ఏవ చ
నేను ఇంద్రుని స్థానం, శక్రుడు, ఋతువులలో సంవత్సరము, యోగులలో సాంఖ్యుడిని, యుగాంతంలో సంచారాన్ని కూడా నేనే.
అహం సర్వాణి సత్వాని దైవతాన్యఖిలాని చ। భుజగానామహం శేషస్తార్క్ష్యోఽహం సర్వపక్షిణామ్
నేనే అన్ని జీవులు, అన్ని దేవతలు కూడా. పాములలో శేషుడు నేనే, పక్షులందరిలో గరుడుడు నేనే.
కృతాంతః సర్వభూతానాం విజ్ఞేయః కాలసంజ్ఞితః। అహం ధర్మస్తపశ్చాహం సర్వాశ్రమనివాసినామ్
అన్ని జీవులకు అంతమయ్యే కాలమనే కృతాంతుడిని నేనే. ఆశ్రమాలలో నివసించే వారిలో ధర్మం, తపస్సు నేనే.
అహం దయా పరోధర్మః క్షీరోదోహం మహార్ణవః। యత్సత్యం తత్పరం త్వేక అహమేవ ప్రజాపతిః
నేనే దయ, పరమధర్మం, పాలసముద్రం, మహాసముద్రం. ఏది పరమసత్యమో అది నేనే, ప్రజాపతి నేనే.
అహం సాంఖ్యమహం యోగో హ్యహం తత్పరమం పదమ్। అహమిజ్యా క్రియా చాహమహం విద్యాధిపః స్మృతః
నేనే సాంఖ్యం, నేనే యోగం, అదే పరమపదమూ నేనే. నేనే యజ్ఞం, క్రియ, జ్ఞానానికి అధిపతి అని పిలవబడే వాడిని.
అహం జ్యోతిరహం వాయురహం భూమిరహం జలమ్। ఆకాశోహం సముద్రాశ్చ నక్షత్రాణి దిశో దశ
నేనే వెలుగు, నేనే వాయువు, నేనే భూమి, నేనే నీరు. నేనే ఆకాశం, సముద్రాలు, నక్షత్రాలు, పది దిక్కులు.
అహం వర్షమహం సోమః పర్జన్యోహమహం రవిః। అహం పురాణం పరమం తథైవాహం పరాయణమ్
నేనే వర్షం, నేనే సోముడు, నేనే మేఘం, నేనే సూర్యుడు. నేను పురాతనుడిని, పరముని, అలాగే పరమాశ్రయమూ నేనే.