శ్రద్ధినః సూపవిష్టస్య భగవన్వక్తుమర్హసి। పులస్త్య ఉవాచ। నారాయణస్య యశసః శ్రవణే యా తవ స్పృహా
భగవన్, నేను విశ్వాసంతో కూర్చుని ఉన్నాను, నీవు చెప్పాలి. పులస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు: నీవు నారాయణుని మహిమను వినాలనే ఆకాంక్ష—
సద్వంశాన్వయపూతస్య న్యాయ్యం కురుకులోద్వహ। శృణుష్వాదిపురాణేషు దేవేభ్యశ్చ యథా శ్రుతి
ధన్యుడవైన కురు వంశజా, నీకు ఇది తగినదే. ఆదిపురాణాలలో, దేవతల నుండి వినిన విధంగా విను.
బ్రాహ్మణానాం చ వదతాం శ్రుత్వా వై సుమహాత్మనామ్। యథా చ తపసా దృష్ట్వా బృహస్పతి సమద్యుతిః
మహాత్ములు అయిన బ్రాహ్మణులు చెప్పినట్లు, తపస్సుతో బృహస్పతి దర్శించినట్లు కూడా విను.
పరాశరసుతః శ్రీమాన్గురుర్ద్వైపాయనోఽబ్రవీత్। తత్తేఽహం కథయిష్యామి యథాభక్తి యథాశ్రుతి
పరాశరుని కుమారుడు, మహర్షి ద్వైపాయనుడు చెప్పిన విధంగా, నేను వినినట్లు, భక్తితో నీకు చెబుతాను.
యద్విజ్ఞాతం మయా సమ్యగృషిమార్గేణ సత్తమ। కః సముత్సహతే జ్ఞాతుం పరం నారాయణాత్మకమ్
ఓ ఉత్తముడా, ఋషుల మార్గంలో నేను సరిగ్గా గ్రహించినదాన్ని చెబుతాను. నారాయణుని పరమస్వరూపాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకోగలవాడు ఎవరు?
విశ్వావితారం బ్రహ్మాయం న వేదయతి తత్వతః। తత్కర్మవిశ్వదేవా న తద్రహస్యం మహర్షిషు
విశ్వాన్ని సృష్టించిన బ్రహ్మదేవుడికీ, విశ్వదేవతలకీ, మహర్షులకు కూడా ఆ రహస్యం పూర్తిగా తెలియదు.
స ఇజ్యస్సర్వయజ్ఞానాం స తత్త్వం తత్త్వదర్శినామ్। అధ్యాత్మమధ్యాత్మవిదాం నరకం చ వికర్మిణామ్
అతడే అన్ని యజ్ఞాలకు ఆరాధ్యుడు, తత్త్వాన్ని గ్రహించినవారికి పరమార్థం, ఆత్మను తెలిసినవారికి అంతరాత్మ, దుర్మార్గులకు నరకం.
అధిదైవం చ తద్దైవమధిదైవతసంజ్ఞితమ్। అధిభూతం చ తద్భూతం పరం చ పరమార్థినామ్
అతడే దేవతల్లో పరమదైవం, భూతాల్లో పరమతత్త్వం, పరమార్థాన్ని కోరువారికి పరమమైనవాడు.
స యజ్ఞో వేదనిర్దిష్టస్తత్తపః కవయో విదుః। యః కర్త్తా కారకో బుద్ధిర్యతః క్షేత్రజ్ఞ ఏవ చ
వేదాలలో చెప్పిన యజ్ఞమే అతడు, మునులు తపస్సుగా భావించే వాడు కూడా అతడే. కర్త, కారణం, బుద్ధి, క్షేత్రజ్ఞుడు కూడా అతడే.
ప్రణవః పురుషః శాస్తా ఏకశ్చేతి విభావ్యతే। ప్రాణః పంచవిధశ్చైవ ధ్రువమక్షరమేవ చ
ఓంకార స్వరూపుడు, పురుషుడు, శాస్త్రవేత్త, ఏకైకుడు, ఐదు విధాల ప్రాణం, శాశ్వతమైనవాడు, నశించని వాడు కూడా అతడే.
కాలః పాకశ్చ యజ్ఞశ్చ యష్టా చాధీతమేవ చ। ఉచ్యతే వివిధైర్భావైః స ఏవాయం తు తత్పరమ్
కాలం, పరిపక్వత, యజ్ఞం, యజ్ఞకర్త, అధ్యయనం—ఇవి అన్నీ అతడే. అనేక రూపాలతో పిలవబడే ఆ పరమాత్ముడే నిజంగా ఆ పరమస్వరూపుడు.
స ఏవ భగవాన్సర్వం కరోతి న కరోతి చ। సోస్మిన్కారయతే సర్వం స్థానినాం చ కృతిః కృతా
ఆ భగవంతుడు అన్నీ చేస్తాడు, అయినా చేయడు. అన్ని కార్యాలు ఆయన వల్ల జరుగుతాయి. స్థిరమైనవారి కార్యాలు కూడా ఆయన వల్లే నెరవేరుతాయి.
యజామహే తమేవాద్యం స ఏవోత్థాననిర్వృతః। యో వక్తా యచ్చ వక్తవ్యం యశ్చాహం తద్బ్రవీమి తే
మేము ఆ ఆదిపురుషుడిని పూజిస్తున్నాము. ఆయనే ఉద్భవానికి మూలకారణం. ఆయనే వక్త, చెప్పాల్సినది, నేను నీకు చెప్పేది కూడా ఆయనే.
శ్రూయతే యచ్చ వై శ్రావ్యం యచ్చాన్యత్పరిజల్పితమ్। యా కథాయాశ్చ శ్రుతయో యో ధర్మీ ధర్మతత్పరః
వినబడేది, వినవలసినది, ఇతరంగా చెప్పబడే మాటలు, కథలు—all అవి కూడా ఆయనకే అంకితమైనవి. ధర్మాన్ని పాటించేవాడు, ధర్మంలో నిబద్ధుడైనవాడు కూడా ఆయనే.
విశ్వం విశ్వపతిర్యశ్చ స తు నారాయణః స్మృతః। యత్సత్యం యదనృతమాదిమధ్యభూతం యచ్చాంత్యం నిరవధికం చ యద్భవిష్యమ్
ఈ విశ్వాన్ని పాలించే అధిపతి, విశ్వమే అయిన నారాయణుడు అని గుర్తించబడతాడు. నిజమైనది, అబద్ధమైనది, ఆది, మధ్య, అంత్యమైనది, అంతులేని దానితో పాటు రాబోయేదీ అన్నీ ఆయనే.
యత్కించిచ్చరమచరం యదస్తి చాన్యత్సర్వం తత్పురుషవరః ప్రధానభూతః। చత్వార్య్యాహుః సహస్రాణి వర్షాణాం తత్కృతం యుగమ్
ఏదైనా కదిలే, కదలని, ఇంకా ఉన్నదంతా, అవన్నీ పరమపురుషుడే, ఆయనే ప్రధాన కారణం. నాలుగు వేల సంవత్సరాలు కలిగిన యుగాన్ని కృతయుగం అంటారు.
తస్య తావచ్ఛతీ సంధ్యా ద్విగుణా కురునందన। యత్ర ధర్మశ్చతుష్పాదస్త్వధర్మః పాదవిగ్రహః
దాని సంధ్యా కాలం వంద సంవత్సరాలు, దాని రెండింతలు కూడా లెక్కించబడతాయి. ఆ కాలంలో ధర్మం నాలుగు పాదాలపై నిలుస్తుంది, అధర్మం ఒక్క భాగంగా మాత్రమే ఉంటుంది.
స్వధర్మనిరతాః శాంతా జాయంతే యత్ర మానవాః। విప్రా స్థితా ధర్మపరా రాజవృత్తిస్థితా నృపాః
ఆ యుగంలో మనుషులు తమ కర్తవ్యాలకు నిబద్ధంగా, శాంతిగా ఉంటారు. బ్రాహ్మణులు ధర్మంలో స్థిరంగా ఉంటారు, రాజులు రాజధర్మాన్ని పాటిస్తారు.
కృష్యామభిరతా వైశ్యాః శూద్రా శుఃశ్రూషవస్తథా। తదా సత్యం చ సత్వం చ ధర్మశ్చైవ వివర్ధతే
వైశ్యులు వ్యవసాయంలో నిమగ్నంగా ఉంటారు, శూద్రులు సేవలో తలమునకలై ఉంటారు. ఆ సమయంలో సత్యం, సద్గుణం, ధర్మం అన్నీ అభివృద్ధి చెందుతాయి.
సద్భిరాచరితో ధర్మో యేన లోకః ప్రవర్త్తతే। ఏతత్కృతయుగే వృత్తం సర్వేషామేవ పార్థివ
సద్బుద్ధి కలవారు ఆచరించే ధర్మమే లోకాన్ని నడిపిస్తుంది. ఇదే కృతయుగంలో అందరి జీవన విధానం, ఓ రాజా.
ప్రాణినాం ధర్మసంజ్ఞానాం నరాణాం నీచజన్మనామ్। త్రీణివర్షసహస్రాణి త్రేతాయుగమిహోచ్యతే
ప్రాణులకు, ధర్మాన్ని తెలిసినవారికి, తక్కువ జన్మ కలిగిన మనుషులకు త్రేతాయుగం మూడు వేల సంవత్సరాలు ఉంటుందని ఇక్కడ చెప్పబడింది.
తస్య తావచ్ఛతీ సంధ్యా ద్విగుణా పరికీర్తితా। ద్వాభ్యామధర్మః పాదాభ్యాం త్రిభిర్ధర్మో వ్యవస్థితః
దాని సంధ్యా కాలం వంద సంవత్సరాలు, దాని రెండింతలు అని చెప్పబడింది. ఆ కాలంలో అధర్మం రెండు పాదాలపై నిలుస్తుంది, ధర్మం మూడు పాదాలపై స్థిరంగా ఉంటుంది.
యత్ర సత్యం చ సత్వం చ క్రియా ధర్మో విధీయతే। త్రేతాయాం వికృతిం యాంతి వర్ణా లోభేన సంయుతాః
ఆ యుగంలో సత్యం, సద్గుణం, కర్మలు, ధర్మం స్థాపించబడ్డాయి. కాని త్రేతాయుగంలో వర్ణాలు లోభంతో భ్రష్టులవుతాయి.
చాతుర్వర్ణ్యస్య వై కృత్యం క్షాంతిర్దౌర్బల్యమేవ చ। ఏషా త్రేతాయుగగతిర్విచిత్రా దేవనిర్మితా
నాలుగు వర్ణాల కర్తవ్యాలు, సహనం, బలహీనత కూడా ఉంటాయి. దేవతలు సృష్టించిన త్రేతాయుగంలో ఇదే విధమైన మార్పులు ఉంటాయి.
ద్వాపరం ద్విసహస్రం తు వర్షాణాం కురునన్దన। తస్య తావచ్ఛతీ సన్ధ్యా ద్విగుణం యుగముచ్యతే
ఓ కురునందన, ద్వాపరయుగం రెండు వేల సంవత్సరాలు ఉంటుంది. దాని సంధ్యా కాలం వంద సంవత్సరాలు, యుగం రెండింతలు అని చెప్పబడింది.
తత్రాప్యతీవార్థపరాః ప్రాణినో రజసా హతాః। శఠా నైష్కృతికాః క్షుద్రా జాయన్తే కురునన్దన
అక్కడ కూడా జీవులు ధనంపై అధికంగా ఆసక్తి చూపుతారు, రజోగుణంతో ప్రభావితులవుతారు. మోసపూరితులు, అధర్ములు, నీచులు జన్మిస్తారు, ఓ కురునందన.
ద్వాభ్యాం ధర్మః స్థితః పద్భ్యామధర్మస్త్రిభిరుత్థితః। విపర్యయశతైర్ధర్మః క్షయమేతి కలౌ యుగే
అక్కడ ధర్మం రెండు పాదాలపై నిలుస్తుంది, అధర్మం మూడు పాదాలపై పెరుగుతుంది. అనేక విపరీత పరిణామాలతో కలియుగంలో ధర్మం తగ్గిపోతుంది.
బ్రహ్మణ్యభావశ్చ్యవతే తథాస్తిక్యం వివర్జ్యతే। వ్రతోపవాసాస్త్యజ్యంతే కలౌ వై యుగపర్యయే
బ్రహ్మనిష్ఠ తగ్గిపోతుంది, ఆస్తిక్యత కూడా విడిచిపెట్టబడుతుంది. వ్రతాలు, ఉపవాసాలు కలియుగాంతంలో వదిలివేయబడతాయి.
తదా వర్షసహస్రం తు వర్షాణాం ద్వే శతే తథా। యత్రాధర్మశ్చతుష్పాదో ధర్మః పాదపరిగ్రహః
అప్పుడు కలియుగం వెయ్యి సంవత్సరాలు, ఇంకా రెండువందల సంవత్సరాలు ఉంటుంది. ఆ కాలంలో అధర్మం నాలుగు పాదాలపై నిలుస్తుంది, ధర్మం ఒక్క భాగంగా మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది.
కామినస్తాపసాః క్షుద్రా జాయంతే యత్ర మానవాః। న చావసాయికః కశ్చిన్న సాధుర్న చ సత్యవాక్
ఆ యుగంలో మనుషులు కామాసక్తులు, తపస్వులు కూడా నీచులు, జనులు తక్కువ స్థాయిలో జన్మిస్తారు. అక్కడ ఎవరూ స్థిరంగా ఉండరు, ఎవరూ సద్గుణులు కాదు, ఎవరూ సత్యవంతులు కాదు.