కథయామి తు తత్సర్వం యత్ర కౌతూహలం నృప। సర్వం తే కీర్త్తయిష్యామి యేనార్థీ నృపనందన
'నీకు ఆసక్తి ఉన్నది ఏదైనా నేను అన్నీ చెబుతాను, రాజా! నీవు కోరినట్లు అన్నీ వివరంగా చెప్పిపెడతాను.'
భీష్మ ఉవాచ। కథితం వామనస్యైవ మాహాత్మ్యం విస్తరేణ వై। పునస్తస్యైవ మాహాత్మ్యమన్యద్విష్ణోరతో వద
భీష్ముడు ఇలా అన్నాడు: 'వామనుని మహిమను విస్తృతంగా వివరించావు. ఇప్పుడు ఆ విష్ణువు యొక్క మరొక గొప్పతనాన్ని కూడా చెప్పు.'
పద్మం కథమభూద్దేవ నాభౌ యేనాభవజ్జగత్। కథం చ వైష్ణవీ సృష్టిః పద్మమధ్యేఽభవత్పురా
'దేవుడి నాభిలో పద్మం ఎలా పుట్టింది? దానివల్ల జగత్తు ఎలా ఉద్భవించింది? అలాగే, పద్మమధ్యంలో వైష్ణవ సృష్టి ఎలా ఏర్పడింది?'
కథం పాద్మే మహాకల్పేఽభవత్పద్మమయం జగత్। జలార్ణవగతస్యేహ నాభౌ జాతం జలానుగం
'పద్మ మహాకల్పంలో పద్మమయమైన జగత్తు ఎలా ఏర్పడింది? నీటిలో ఉన్నవాడి నాభిలో, నీటిలో పుట్టిన పద్మం ఎలా జన్మించింది?'
ప్రభావం పద్మనాభస్య స్వపతః సాగరాంభసి। పుష్కరే తు కథం జాతా దేవా ౠషిగణాః పురా
'సముద్రంలో నిద్రిస్తున్న పద్మనాభుని మహిమ ఏమిటి? పద్మంలో దేవతలు, ఋషుల సమూహాలు పురాతన కాలంలో ఎలా పుట్టారు?'
ఏతదాఖ్యాహి నిఖిలం యోగం యోగవిదాం పతే। కథం నిర్మితవాంస్తత్ర చైతం లోకం సనాతనమ్
'యోగాన్ని తెలిసినవాడా! ఈ సంగతులన్నీ పూర్తిగా చెప్పు. అక్కడ ఆయన ఈ శాశ్వత లోకాన్ని ఎలా సృష్టించాడు?'
కథమేకార్ణవే శూన్యే నష్టే స్థావరజంగమే। భూగోలకే ప్రదగ్ధే తు ప్రణష్టోరగరాక్షసే
ఒక్కటి సముద్రం ఖాళీగా ఉన్నప్పుడు, స్థిరమైనవి, చలించేవి అన్నీ పోయినప్పుడు, భూమి గోళం కాలిపోయినప్పుడు, పాములు, రాక్షసులు నశించినప్పుడు—
నష్టానలానిలాకాశే నష్టధర్మే మహీతలే। కేవలే గహ్వరీభూతే మహాభూతవిపర్యయే
అగ్ని, గాలి, ఆకాశం అంతా పోయినప్పుడు, భూమిపై ధర్మం లేకుండా పోయినప్పుడు, చీకటి మాత్రమే మిగిలినప్పుడు, మహాభూతాలు అన్నీ కలవరపడి ఉన్నప్పుడు—
కిం ను విశ్వపతిః సాక్షాన్మహాతేజా మహాద్యుతిః। ఆస్తే యథాధ్యాననిష్ఠో విధిమాస్థాయ యోగవిత్
అప్పుడు విశ్వపతి అయిన మహాతేజస్సు, మహాప్రభావం కలిగిన వాడు, ధ్యానంలో లీనమై, యోగాన్ని తెలిసినవాడిగా, నియమాన్ని పాటిస్తూ ఉంటాడా?
శృణ్వతః పరయా భక్త్యా బ్రహ్మన్నేతదశేషతః। వక్తుమర్హసి ధర్మజ్ఞ యశో నారాయణాత్మకమ్
బ్రహ్మన్, నేను పరమభక్తితో వినుతున్నప్పుడు, నీవు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడివిగా, నారాయణుని మహిమను పూర్తిగా చెప్పాలి.
శ్రద్ధినః సూపవిష్టస్య భగవన్వక్తుమర్హసి। పులస్త్య ఉవాచ। నారాయణస్య యశసః శ్రవణే యా తవ స్పృహా
భగవన్, నేను విశ్వాసంతో కూర్చుని ఉన్నాను, నీవు చెప్పాలి. పులస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు: నీవు నారాయణుని మహిమను వినాలనే ఆకాంక్ష—
సద్వంశాన్వయపూతస్య న్యాయ్యం కురుకులోద్వహ। శృణుష్వాదిపురాణేషు దేవేభ్యశ్చ యథా శ్రుతి
ధన్యుడవైన కురు వంశజా, నీకు ఇది తగినదే. ఆదిపురాణాలలో, దేవతల నుండి వినిన విధంగా విను.
బ్రాహ్మణానాం చ వదతాం శ్రుత్వా వై సుమహాత్మనామ్। యథా చ తపసా దృష్ట్వా బృహస్పతి సమద్యుతిః
మహాత్ములు అయిన బ్రాహ్మణులు చెప్పినట్లు, తపస్సుతో బృహస్పతి దర్శించినట్లు కూడా విను.
పరాశరసుతః శ్రీమాన్గురుర్ద్వైపాయనోఽబ్రవీత్। తత్తేఽహం కథయిష్యామి యథాభక్తి యథాశ్రుతి
పరాశరుని కుమారుడు, మహర్షి ద్వైపాయనుడు చెప్పిన విధంగా, నేను వినినట్లు, భక్తితో నీకు చెబుతాను.
యద్విజ్ఞాతం మయా సమ్యగృషిమార్గేణ సత్తమ। కః సముత్సహతే జ్ఞాతుం పరం నారాయణాత్మకమ్
ఓ ఉత్తముడా, ఋషుల మార్గంలో నేను సరిగ్గా గ్రహించినదాన్ని చెబుతాను. నారాయణుని పరమస్వరూపాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకోగలవాడు ఎవరు?
విశ్వావితారం బ్రహ్మాయం న వేదయతి తత్వతః। తత్కర్మవిశ్వదేవా న తద్రహస్యం మహర్షిషు
విశ్వాన్ని సృష్టించిన బ్రహ్మదేవుడికీ, విశ్వదేవతలకీ, మహర్షులకు కూడా ఆ రహస్యం పూర్తిగా తెలియదు.
స ఇజ్యస్సర్వయజ్ఞానాం స తత్త్వం తత్త్వదర్శినామ్। అధ్యాత్మమధ్యాత్మవిదాం నరకం చ వికర్మిణామ్
అతడే అన్ని యజ్ఞాలకు ఆరాధ్యుడు, తత్త్వాన్ని గ్రహించినవారికి పరమార్థం, ఆత్మను తెలిసినవారికి అంతరాత్మ, దుర్మార్గులకు నరకం.
అధిదైవం చ తద్దైవమధిదైవతసంజ్ఞితమ్। అధిభూతం చ తద్భూతం పరం చ పరమార్థినామ్
అతడే దేవతల్లో పరమదైవం, భూతాల్లో పరమతత్త్వం, పరమార్థాన్ని కోరువారికి పరమమైనవాడు.
స యజ్ఞో వేదనిర్దిష్టస్తత్తపః కవయో విదుః। యః కర్త్తా కారకో బుద్ధిర్యతః క్షేత్రజ్ఞ ఏవ చ
వేదాలలో చెప్పిన యజ్ఞమే అతడు, మునులు తపస్సుగా భావించే వాడు కూడా అతడే. కర్త, కారణం, బుద్ధి, క్షేత్రజ్ఞుడు కూడా అతడే.
ప్రణవః పురుషః శాస్తా ఏకశ్చేతి విభావ్యతే। ప్రాణః పంచవిధశ్చైవ ధ్రువమక్షరమేవ చ
ఓంకార స్వరూపుడు, పురుషుడు, శాస్త్రవేత్త, ఏకైకుడు, ఐదు విధాల ప్రాణం, శాశ్వతమైనవాడు, నశించని వాడు కూడా అతడే.
కాలః పాకశ్చ యజ్ఞశ్చ యష్టా చాధీతమేవ చ। ఉచ్యతే వివిధైర్భావైః స ఏవాయం తు తత్పరమ్
కాలం, పరిపక్వత, యజ్ఞం, యజ్ఞకర్త, అధ్యయనం—ఇవి అన్నీ అతడే. అనేక రూపాలతో పిలవబడే ఆ పరమాత్ముడే నిజంగా ఆ పరమస్వరూపుడు.
స ఏవ భగవాన్సర్వం కరోతి న కరోతి చ। సోస్మిన్కారయతే సర్వం స్థానినాం చ కృతిః కృతా
ఆ భగవంతుడు అన్నీ చేస్తాడు, అయినా చేయడు. అన్ని కార్యాలు ఆయన వల్ల జరుగుతాయి. స్థిరమైనవారి కార్యాలు కూడా ఆయన వల్లే నెరవేరుతాయి.
యజామహే తమేవాద్యం స ఏవోత్థాననిర్వృతః। యో వక్తా యచ్చ వక్తవ్యం యశ్చాహం తద్బ్రవీమి తే
మేము ఆ ఆదిపురుషుడిని పూజిస్తున్నాము. ఆయనే ఉద్భవానికి మూలకారణం. ఆయనే వక్త, చెప్పాల్సినది, నేను నీకు చెప్పేది కూడా ఆయనే.
శ్రూయతే యచ్చ వై శ్రావ్యం యచ్చాన్యత్పరిజల్పితమ్। యా కథాయాశ్చ శ్రుతయో యో ధర్మీ ధర్మతత్పరః
వినబడేది, వినవలసినది, ఇతరంగా చెప్పబడే మాటలు, కథలు—all అవి కూడా ఆయనకే అంకితమైనవి. ధర్మాన్ని పాటించేవాడు, ధర్మంలో నిబద్ధుడైనవాడు కూడా ఆయనే.
విశ్వం విశ్వపతిర్యశ్చ స తు నారాయణః స్మృతః। యత్సత్యం యదనృతమాదిమధ్యభూతం యచ్చాంత్యం నిరవధికం చ యద్భవిష్యమ్
ఈ విశ్వాన్ని పాలించే అధిపతి, విశ్వమే అయిన నారాయణుడు అని గుర్తించబడతాడు. నిజమైనది, అబద్ధమైనది, ఆది, మధ్య, అంత్యమైనది, అంతులేని దానితో పాటు రాబోయేదీ అన్నీ ఆయనే.
యత్కించిచ్చరమచరం యదస్తి చాన్యత్సర్వం తత్పురుషవరః ప్రధానభూతః। చత్వార్య్యాహుః సహస్రాణి వర్షాణాం తత్కృతం యుగమ్
ఏదైనా కదిలే, కదలని, ఇంకా ఉన్నదంతా, అవన్నీ పరమపురుషుడే, ఆయనే ప్రధాన కారణం. నాలుగు వేల సంవత్సరాలు కలిగిన యుగాన్ని కృతయుగం అంటారు.
తస్య తావచ్ఛతీ సంధ్యా ద్విగుణా కురునందన। యత్ర ధర్మశ్చతుష్పాదస్త్వధర్మః పాదవిగ్రహః
దాని సంధ్యా కాలం వంద సంవత్సరాలు, దాని రెండింతలు కూడా లెక్కించబడతాయి. ఆ కాలంలో ధర్మం నాలుగు పాదాలపై నిలుస్తుంది, అధర్మం ఒక్క భాగంగా మాత్రమే ఉంటుంది.
స్వధర్మనిరతాః శాంతా జాయంతే యత్ర మానవాః। విప్రా స్థితా ధర్మపరా రాజవృత్తిస్థితా నృపాః
ఆ యుగంలో మనుషులు తమ కర్తవ్యాలకు నిబద్ధంగా, శాంతిగా ఉంటారు. బ్రాహ్మణులు ధర్మంలో స్థిరంగా ఉంటారు, రాజులు రాజధర్మాన్ని పాటిస్తారు.
కృష్యామభిరతా వైశ్యాః శూద్రా శుఃశ్రూషవస్తథా। తదా సత్యం చ సత్వం చ ధర్మశ్చైవ వివర్ధతే
వైశ్యులు వ్యవసాయంలో నిమగ్నంగా ఉంటారు, శూద్రులు సేవలో తలమునకలై ఉంటారు. ఆ సమయంలో సత్యం, సద్గుణం, ధర్మం అన్నీ అభివృద్ధి చెందుతాయి.
సద్భిరాచరితో ధర్మో యేన లోకః ప్రవర్త్తతే। ఏతత్కృతయుగే వృత్తం సర్వేషామేవ పార్థివ
సద్బుద్ధి కలవారు ఆచరించే ధర్మమే లోకాన్ని నడిపిస్తుంది. ఇదే కృతయుగంలో అందరి జీవన విధానం, ఓ రాజా.