కులే రఘూణాం వై విష్ణుః పుత్రో దశరథస్య తు। భవిష్యతి వినాశాయ దశగ్రీవస్య రక్షసః
విష్ణువు రఘువంశంలో దశరథుని కుమారుడిగా అవతరించి, పది తలలున్న రాక్షసుడైన రావణుని నాశనం చేయడానికి జన్మిస్తాడు.
విభీషణ ఉవాచ। ఏవం కురుష్వ వై మాతర్గృహాణ నవమం వరమ్। పాత్రం చందనసంయుక్తం దధిక్షౌద్రాక్షతైః సహ
విభీషణుడు ఇలా అన్నాడు: 'అమ్మా, నువ్వు తొమ్మిదవ వరాన్ని స్వీకరించు. చందనం పూసిన పాత్రలో పెరుగు, తేనె, అక్షతలు వేసి తీసుకో.'
దూర్వయార్ఘం సహ కురు రాజపుత్రస్య దర్శనమ్। సరమామగ్రతః కృత్వా యాశ్చాన్యా దేవకన్యకాః
దర్భతో అర్ఘ్యం సమర్పించి, రాజకుమారుడిని దర్శించడానికి వెళ్ళు. ముందుగా సరమా, ఆమెతో పాటు మిగతా దేవకన్యలు కూడా వెళ్లాలి.
వ్రజస్వ రాఘవాభ్యాశం తస్మాదగ్రే వ్రజామ్యహమ్। ఏవముక్త్వా గతం రక్షో యత్ర రామో వ్యవస్థితః
రాఘవుని దగ్గరకు వెళ్ళు. నేను ముందుగా వెళ్తాను. ఇలా చెప్పి ఆ రాక్షసుడు రాముడు ఉన్న చోటికి వెళ్లిపోయాడు.
ఉత్సార్య దానవాన్సర్వాన్రామం ద్రష్టుం సమాగతాన్। సభాం తాం విమలాం కృత్వా రామం స్వాభిముఖే స్థితమ్
రాముణ్ని చూడటానికి వచ్చిన అన్ని దానవులను అక్కడి నుండి పంపించి, సభను శుభ్రంగా చేసి, రాముణ్ని తన ఎదురుగా నిలబెట్టాడు.
విభీషణ ఉవాచ। విజ్ఞాప్యం శృణు మే దేవ వదతశ్చ విశాంపతే। దశగ్రీవం కుంభకర్ణం యా చ మాం చాప్యజీజనత్
విభీషణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ప్రభూ, నా వినతిని వినండి. దశగ్రీవుడు, కుంభకర్ణుడు, నన్ను ప్రసవించిన ఆమె—'
ఇయం సా దేవమాతా నః పాదౌ తే ద్రష్టుమిచ్ఛతి। తస్యాస్తు త్వం కృపాం కృత్వా దర్శనం దాతు మర్హసి1.38.
'ఆమె మా దేవమాత. ఆమె నీ పాదాలను దర్శించాలనుకుంటోంది. దయచూపి ఆమెకు దర్శనం కలిగించాలి.'
రామ ఉవాచ। అహం తస్యాః సమీపం తు మాతృదర్శనకాంక్షయా। గమిష్యే రాక్షసేంద్ర త్వం శీఘ్రం యాహి మమాగ్రతః
రాముడు ఇలా అన్నాడు: 'తల్లిని చూడాలని నేను కూడా కోరుకుంటున్నాను, రాక్షసాధిపతి! నువ్వు ముందుగా వేగంగా వెళ్లు.'
ప్రతిజ్ఞాయ తు తం వాక్యముత్తస్థౌ చ వరాసనాత్। మూర్ధ్ని చాంజలిమాధాయ ప్రణామమకరోద్విభుః
ఆ మాటలు చెప్పి, రాముడు తన ఉత్తమ ఆసనంనుండి లేచి, చేతులు జోడించి తలపై పెట్టి నమస్కరించాడు.
అభివాదయేహం భవతీం మాతా భవసి ధర్మతః। మహతా తపసా చాపి పుణ్యేన వివిధేన చ
'ఇక్కడ నేను నిన్ను వందనం చేస్తున్నాను. నువ్వు ధర్మపరంగా నా తల్లి, మహాతపస్సుతో, అనేక పుణ్యాలతో కూడినవాడివి.'
ఇమౌ తే చరణౌ దేవి మానవో యది పశ్యతి। పూర్ణస్స్యాత్తదహం ప్రీతో దృష్ట్వేమౌ పుత్రవత్సలే
'దేవీ, నీ పాదాలను ఎవరైనా మానవుడు దర్శిస్తే అతడు సంపూర్ణుడవుతాడు. పుత్రవత్సలే! ఈ రెండు పాదాలను చూసి నేను సంతోషించాను.'
కౌసల్యా మే యథా మాతా భవతీ చ తథా మమ। కేకసీ చాబ్రవీద్రామం చిరం జీవ సుఖీ భవ
'కౌసల్యా నాకు తల్లి అయినట్టు, నువ్వు కూడా నాకు తల్లివే.' కేకసీ రాముడిని చూసి, 'బహుకాలం జీవించు, సుఖంగా ఉండు' అని ఆశీర్వదించింది.
భర్త్రా మే కథితం వీర విష్ణుర్మానుషరూపధృత్। అవతీర్ణో రఘుకులే హితార్థేత్ర దివౌకసామ్
'వీరా! విష్ణువు మానవ రూపంలో రఘువంశంలో అవతరించి, ఇక్కడ దేవతల క్షేమార్థం వచ్చాడని నా భర్త నాకు చెప్పాడు.'
దశగ్రీవ వినాశాయ భూతిం దాతుం విభీషణే। వాలినో నిధనం చైవ సేతుబంధం చ సాగరే
'దశగ్రీవుని నాశనం చేయడానికి, విభీషణుడికి శ్రేయస్సు కలిగించడానికి, వాలిని సంహరించడానికి, సముద్రంపై వంతెన కట్టడానికి ఆయన వచ్చాడు.'
పుత్రో దశరథస్యైవ సర్వం స చ కరిష్యతి। ఇదానీం త్వం మయా జ్ఞాతః స్మృత్వా తద్భర్తృభాషితమ్
'దశరథుని కుమారుడు ఇదంతా చేయగలడు. ఇప్పుడు నా భర్త చెప్పిన మాటలు గుర్తుకు వచ్చి, నిన్ను నేను తెలుసుకున్నాను.'
సీతా లక్ష్మీర్భవాన్విష్ణుర్దేవా వై వానరాస్తథా। గృహం పుత్ర గమిష్యామి స్థిరకీర్తిమవాప్నుహి
'సీతా లక్ష్మీదేవి, నీవు విష్ణువు, దేవతలు, వానరులు కూడా ఉన్నారు. నా కుమారా, నేను ఇంటికి వెళ్తాను. నీవు శాశ్వత కీర్తిని పొందు.'
సరమోవాచ। ఇహైవ వత్సరం పూర్ణమశోకవనికాస్థితా। సేవితా జానకీ దేవ సుఖం తిష్ఠతి తే ప్రియా
సరమా ఇలా చెప్పింది: 'ఇక్కడ అశోకవనంలో నీ ప్రియమైన జానకీ, నా సంరక్షణలో, ఏడాది కాలంగా సుఖంగా ఉంది ప్రభూ.'
నిత్యం స్మరామి వై పాదౌ సీతాయాస్తు పరంతప। కదా ద్రక్ష్యామి తాం దేవీం చింతయానా త్వహర్నిశమ్
శత్రువులను భయపెట్టేవాడా, నేను ఎప్పుడూ సీతమ్మవారి పాదాలను గుర్తు చేసుకుంటూ ఉంటాను; రాత్రింబవళ్ళు ఆ దేవిని ఎప్పుడు చూస్తానో అని ఆలోచిస్తూ ఉంటాను.
కిమర్థం దేవదేవేన నానీతా జానకీ త్విహ। ఏకాకీ నైవ శోభేథా యోషితా చ తయా వినా
దేవతల దేవుడైనవాడు జానకిని ఇక్కడికి ఎందుకు తీసుకురాలేదు? నీవు ఒంటరిగా ఉంటే నీవు మెరుపుగా కనిపించవు, అలాగే ఆమె కూడా నీ లేని జీవితం లో అందంగా ఉండదు.
సమీపే శోభతే సీతా త్వం చ తస్యాః పరంతప। ఏవం బ్రువన్త్యాం భరతః కేయమిత్యబ్రవీద్వచః
సీతమ్మ నీ దగ్గర ఉంటే అందంగా కనిపిస్తుంది, నీవు కూడా ఆమెతోపాటు ఉన్నప్పుడు మెరిసిపోతావు. ఇలా చెప్పుతుండగా, భరతుడు 'ఇవ్వాళెవరు?' అని అడిగాడు.
తతశ్చేంగితవిద్రామో భరతం ప్రాహ సత్వరమ్। విభీషణస్య భార్యా వై సరమా నామ నామతః
అప్పుడు విద్రాముడు చేతి సంకేతంతో త్వరగా భరతుని చూచి, 'ఇవ్వాళెవరో తెలుసా? వీరు విభీషణుని భార్య, పేరే సరమా' అని చెప్పాడు.
ప్రియా సఖీ మహాభాగా సీతాయాస్సుదృఢం మతా। సర్వంకాలకృతం పశ్య న జానే కిం కరిష్యతి
ఈమె సీతమ్మకు ప్రియమైన, గొప్ప మనసున్న స్నేహితురాలు, ఆమె దృఢంగా విశ్వసించేది. అవసరమైనంత పని అంతా చేసింది, ఇకపై ఏం చేస్తుందో నాకు తెలియదు.
గచ్ఛ త్వం సుభగే భర్తృగేహం పాలయ శోభనే। మాం త్యక్త్వా హి గతా దేవీ భాగ్యహీనం గతిర్యథా
సుభగే, నీవు నీ భర్త ఇంటికి వెళ్ళి, ఆ ఇంటిని రక్షించు. అందాలవతీ, దేవి నన్ను వదిలి వెళ్లిపోయింది, అదృష్టం లేకుండా నేను ఇలా మిగిలిపోయాను.
తయా విరహితః సుభ్రు రతిం విందే న కర్హిచిత్। శూన్యా ఏవ దిశః సర్వాః పశ్యామీహ పునర్భ్రమన్
సుందర భ్రువులవాలిదీ, ఆమె లేకుండా నేను ఎక్కడా ఆనందాన్ని పొందలేను; తిరిగి తిరిగి చూస్తే అన్ని దిక్కులు ఖాళీగా కనిపిస్తున్నాయి.
విసృజ్యతాం చ సరమాం సీతాయాస్తు ప్రియాం సఖీమ్। గతాయామథ కేకస్యాం రామః ప్రాహ విభీషణమ్
సీతమ్మకు ప్రియమైన స్నేహితురాలైన సరమాను పంపించండి. ఆమె కేకయ దేశానికి వెళ్లిన తరువాత, రాముడు విభీషణునితో మాట్లాడాడు.
దైవతేభ్యః ప్రియం కార్యం నాపరాధ్యాస్త్వయా సురాః। ఆజ్ఞయా రాజరాజస్య వర్తితవ్యం త్వయానఘ
దేవతలకు ఇష్టమైన పని చేయాలి; నీవు దేవతలకు ఎలాంటి అపరాధం చేయకూడదు. రాజాధిరాజుని ఆజ్ఞకు అనుగుణంగా నీవు నడుచుకోవాలి పాపరహితుడా.
లంకాయాం మానుషో యో వై సమాగచ్ఛేత్కథంచన। రాక్షసైర్న చ హంతవ్యో ద్రష్టవ్యోసౌ యథా త్వహమ్
లంకలో ఎవరైనా మనిషి ఏదైనా విధంగా వచ్చినా, రాక్షసులు అతన్ని చంపకూడదు; నేను ఎలా ఉన్నానో అతన్ని కూడా అలాగే చూడాలి.
విభీషణ ఉవాచ। ఆజ్ఞయాహం నరవ్యాఘ్ర కరిష్యే సర్వమేవ తు। విభీషణే హి వదతి వాయూ రామమువాచ హ
విభీషణుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీ ఆజ్ఞ ప్రకారం, మానవసింహుడా, నేను అన్నీ చేస్తాను.' విభీషణుడు ఇలా చెప్పుతుండగా, వాయుదేవుడు రామునితో మాట్లాడాడు.
ఇహాస్తివైష్ణవీ మూర్తిః పూర్వం బద్ధో బలిర్యయా। తాం నయస్వ మహాభాగ కాన్యకుబ్జే ప్రతిష్ఠయ
ఇక్కడ వైష్ణవ మూర్తి ఉంది, దీని ద్వారా బలి పూర్వంలో బంధించబడ్డాడు. మహాభాగుడా, దానిని తీసుకుని, కాణ్యకుబ్జంలో ప్రతిష్టించు.
విదిత్వా తదభిప్రాయం వాయునా సముదాహృతమ్। విభీషణస్త్వలంకృత్య రత్నైః సర్వైశ్చ వామనమ్
వాయుదేవుడు చెప్పిన ఉద్దేశాన్ని గ్రహించిన విభీషణుడు, వామనుని ప్రతిమను అన్ని రత్నాలతో అలంకరించాడు.