ఉపవిష్టే తు కాకుత్స్థే అర్ఘం దత్వా విభీషణః। ఉవాచ ప్రాంజలిర్భూత్వా సుగ్రీవం భరతం తథా
కాకుత్థ్సుడు కూర్చున్నప్పుడు, విభీషణుడు అర్ఘ్యం సమర్పించి, చేతులు జోడించి సుగ్రీవుని, అలాగే భరతుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
ఇహాగతస్య రామస్య యద్దాస్యే న తదస్తి మే। ఇయం చ లంకా రామేణ రిపుం త్రైలోక్యకంటకమ్
ఇక్కడికి వచ్చిన రామునికి నేను ఇవ్వగలిగేది ఏమీ లేదు. మూడు లోకాలకూ శత్రువును నాశనం చేసిన రామునివల్ల ఈ లంకా—
హత్వా తు పాపకర్మాణం దత్తా పూర్వం పురీ మమ। ఇయం పురీ ఇమే దారా అమీ పుత్రాస్తథా హ్యహం
పాపకర్మ చేసినవాడిని సంహరించి, ఈ పట్టణాన్ని నాకు అప్పగించారు. ఈ పట్టణం, ఈ భార్యలు, ఈ కుమారులు, నేనూ—
సర్వమేతన్మయా దత్తం సర్వమక్షయమస్తు తే। తతః ప్రకృతయః సర్వా లంకావాసిజనాశ్చ యే
ఇవన్నీ నేను సమర్పించాను; ఇవన్నీ నీకు ఎప్పటికీ నిలిచిపోవాలి. ఆ తరువాత లంకా నివాసులందరూ—
ఆజగ్మూ రాఘవం ద్రష్టుం కౌతూహలసమన్వితాః। ఉక్తో విభీషణస్తైస్తు రామం దర్శయ నః ప్రభో
రాఘవుని చూడాలని ఆసక్తితో వచ్చారు. వారు విభీషణునితో, 'ప్రభూ, మాకు రాముని చూపించు' అని కోరారు.
విభీషణేన కథితా రాఘవాయ మహాత్మనే। తేషాముపాయనం సర్వం భరతో రామచోదితః
విభీషణుడు ఆ విషయాన్ని మహాత్ముడైన రాఘవునికి చెప్పాడు. రాముని ఆజ్ఞతో భరతుడు వారి అందరి కానుకలను స్వీకరించాడు.
జగ్రాహ వానరేన్ద్రశ్చ ధనరత్నౌఘసంచయం। ఏవం తత్ర త్ర్యహం రామో హ్యవసద్రాక్షసాలయే
వానరుల రాజు ధనం, రత్నాల గుట్టలను తీసుకున్నాడు. అలా రాముడు అక్కడ రాక్షసుల నివాసంలో మూడు రోజులు ఉన్నాడు.
చతుర్థేహని సంప్రాప్తే రామే చాపి సభాస్థితే। కేకసీ పుత్రమాహేదం రామం ద్రక్ష్యామి పుత్రక
నాల్గవ రోజు రాగా, రాముడు సభలో కూర్చున్నప్పుడు, కేకసీ తన కుమారుడితో, 'బిడ్డా, నేను రామునిని చూడాలనుకుంటున్నాను' అని చెప్పింది.
దృష్టే తస్మిన్మహత్పుణ్యం ప్రాప్యతే మునిసత్తమైః। విష్ణురేష మహాభాగశ్చతుర్మూర్తిస్సనాతనః
ఆ దివ్య రూపాన్ని దర్శించినప్పుడు, మునిశ్రేష్ఠులు గొప్ప పుణ్యాన్ని పొందుతారు. ఈయన మహాభాగుడు, నిత్యుడు, నాలుగు రూపాలతో ఉన్న విష్ణువు.
సీతా లక్ష్మీర్మహాభాగ న బుద్ధా సాగ్రజేన తే। పిత్రా తే పూర్వమాఖ్యాతం దేవానాం దివిసంగమే
సీతా దేవి లక్ష్మీదేవి, ఓ మహాభాగా. నీ అన్నయ్య ఆమెను గుర్తించలేదు. దేవతల సభలో నీ తండ్రి ఇదే విషయాన్ని ముందే చెప్పాడు.
కులే రఘూణాం వై విష్ణుః పుత్రో దశరథస్య తు। భవిష్యతి వినాశాయ దశగ్రీవస్య రక్షసః
విష్ణువు రఘువంశంలో దశరథుని కుమారుడిగా అవతరించి, పది తలలున్న రాక్షసుడైన రావణుని నాశనం చేయడానికి జన్మిస్తాడు.
విభీషణ ఉవాచ। ఏవం కురుష్వ వై మాతర్గృహాణ నవమం వరమ్। పాత్రం చందనసంయుక్తం దధిక్షౌద్రాక్షతైః సహ
విభీషణుడు ఇలా అన్నాడు: 'అమ్మా, నువ్వు తొమ్మిదవ వరాన్ని స్వీకరించు. చందనం పూసిన పాత్రలో పెరుగు, తేనె, అక్షతలు వేసి తీసుకో.'
దూర్వయార్ఘం సహ కురు రాజపుత్రస్య దర్శనమ్। సరమామగ్రతః కృత్వా యాశ్చాన్యా దేవకన్యకాః
దర్భతో అర్ఘ్యం సమర్పించి, రాజకుమారుడిని దర్శించడానికి వెళ్ళు. ముందుగా సరమా, ఆమెతో పాటు మిగతా దేవకన్యలు కూడా వెళ్లాలి.
వ్రజస్వ రాఘవాభ్యాశం తస్మాదగ్రే వ్రజామ్యహమ్। ఏవముక్త్వా గతం రక్షో యత్ర రామో వ్యవస్థితః
రాఘవుని దగ్గరకు వెళ్ళు. నేను ముందుగా వెళ్తాను. ఇలా చెప్పి ఆ రాక్షసుడు రాముడు ఉన్న చోటికి వెళ్లిపోయాడు.
ఉత్సార్య దానవాన్సర్వాన్రామం ద్రష్టుం సమాగతాన్। సభాం తాం విమలాం కృత్వా రామం స్వాభిముఖే స్థితమ్
రాముణ్ని చూడటానికి వచ్చిన అన్ని దానవులను అక్కడి నుండి పంపించి, సభను శుభ్రంగా చేసి, రాముణ్ని తన ఎదురుగా నిలబెట్టాడు.
విభీషణ ఉవాచ। విజ్ఞాప్యం శృణు మే దేవ వదతశ్చ విశాంపతే। దశగ్రీవం కుంభకర్ణం యా చ మాం చాప్యజీజనత్
విభీషణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ప్రభూ, నా వినతిని వినండి. దశగ్రీవుడు, కుంభకర్ణుడు, నన్ను ప్రసవించిన ఆమె—'
ఇయం సా దేవమాతా నః పాదౌ తే ద్రష్టుమిచ్ఛతి। తస్యాస్తు త్వం కృపాం కృత్వా దర్శనం దాతు మర్హసి1.38.
'ఆమె మా దేవమాత. ఆమె నీ పాదాలను దర్శించాలనుకుంటోంది. దయచూపి ఆమెకు దర్శనం కలిగించాలి.'
రామ ఉవాచ। అహం తస్యాః సమీపం తు మాతృదర్శనకాంక్షయా। గమిష్యే రాక్షసేంద్ర త్వం శీఘ్రం యాహి మమాగ్రతః
రాముడు ఇలా అన్నాడు: 'తల్లిని చూడాలని నేను కూడా కోరుకుంటున్నాను, రాక్షసాధిపతి! నువ్వు ముందుగా వేగంగా వెళ్లు.'
ప్రతిజ్ఞాయ తు తం వాక్యముత్తస్థౌ చ వరాసనాత్। మూర్ధ్ని చాంజలిమాధాయ ప్రణామమకరోద్విభుః
ఆ మాటలు చెప్పి, రాముడు తన ఉత్తమ ఆసనంనుండి లేచి, చేతులు జోడించి తలపై పెట్టి నమస్కరించాడు.
అభివాదయేహం భవతీం మాతా భవసి ధర్మతః। మహతా తపసా చాపి పుణ్యేన వివిధేన చ
'ఇక్కడ నేను నిన్ను వందనం చేస్తున్నాను. నువ్వు ధర్మపరంగా నా తల్లి, మహాతపస్సుతో, అనేక పుణ్యాలతో కూడినవాడివి.'
ఇమౌ తే చరణౌ దేవి మానవో యది పశ్యతి। పూర్ణస్స్యాత్తదహం ప్రీతో దృష్ట్వేమౌ పుత్రవత్సలే
'దేవీ, నీ పాదాలను ఎవరైనా మానవుడు దర్శిస్తే అతడు సంపూర్ణుడవుతాడు. పుత్రవత్సలే! ఈ రెండు పాదాలను చూసి నేను సంతోషించాను.'
కౌసల్యా మే యథా మాతా భవతీ చ తథా మమ। కేకసీ చాబ్రవీద్రామం చిరం జీవ సుఖీ భవ
'కౌసల్యా నాకు తల్లి అయినట్టు, నువ్వు కూడా నాకు తల్లివే.' కేకసీ రాముడిని చూసి, 'బహుకాలం జీవించు, సుఖంగా ఉండు' అని ఆశీర్వదించింది.
భర్త్రా మే కథితం వీర విష్ణుర్మానుషరూపధృత్। అవతీర్ణో రఘుకులే హితార్థేత్ర దివౌకసామ్
'వీరా! విష్ణువు మానవ రూపంలో రఘువంశంలో అవతరించి, ఇక్కడ దేవతల క్షేమార్థం వచ్చాడని నా భర్త నాకు చెప్పాడు.'
దశగ్రీవ వినాశాయ భూతిం దాతుం విభీషణే। వాలినో నిధనం చైవ సేతుబంధం చ సాగరే
'దశగ్రీవుని నాశనం చేయడానికి, విభీషణుడికి శ్రేయస్సు కలిగించడానికి, వాలిని సంహరించడానికి, సముద్రంపై వంతెన కట్టడానికి ఆయన వచ్చాడు.'
పుత్రో దశరథస్యైవ సర్వం స చ కరిష్యతి। ఇదానీం త్వం మయా జ్ఞాతః స్మృత్వా తద్భర్తృభాషితమ్
'దశరథుని కుమారుడు ఇదంతా చేయగలడు. ఇప్పుడు నా భర్త చెప్పిన మాటలు గుర్తుకు వచ్చి, నిన్ను నేను తెలుసుకున్నాను.'
సీతా లక్ష్మీర్భవాన్విష్ణుర్దేవా వై వానరాస్తథా। గృహం పుత్ర గమిష్యామి స్థిరకీర్తిమవాప్నుహి
'సీతా లక్ష్మీదేవి, నీవు విష్ణువు, దేవతలు, వానరులు కూడా ఉన్నారు. నా కుమారా, నేను ఇంటికి వెళ్తాను. నీవు శాశ్వత కీర్తిని పొందు.'
సరమోవాచ। ఇహైవ వత్సరం పూర్ణమశోకవనికాస్థితా। సేవితా జానకీ దేవ సుఖం తిష్ఠతి తే ప్రియా
సరమా ఇలా చెప్పింది: 'ఇక్కడ అశోకవనంలో నీ ప్రియమైన జానకీ, నా సంరక్షణలో, ఏడాది కాలంగా సుఖంగా ఉంది ప్రభూ.'
నిత్యం స్మరామి వై పాదౌ సీతాయాస్తు పరంతప। కదా ద్రక్ష్యామి తాం దేవీం చింతయానా త్వహర్నిశమ్
శత్రువులను భయపెట్టేవాడా, నేను ఎప్పుడూ సీతమ్మవారి పాదాలను గుర్తు చేసుకుంటూ ఉంటాను; రాత్రింబవళ్ళు ఆ దేవిని ఎప్పుడు చూస్తానో అని ఆలోచిస్తూ ఉంటాను.
కిమర్థం దేవదేవేన నానీతా జానకీ త్విహ। ఏకాకీ నైవ శోభేథా యోషితా చ తయా వినా
దేవతల దేవుడైనవాడు జానకిని ఇక్కడికి ఎందుకు తీసుకురాలేదు? నీవు ఒంటరిగా ఉంటే నీవు మెరుపుగా కనిపించవు, అలాగే ఆమె కూడా నీ లేని జీవితం లో అందంగా ఉండదు.
సమీపే శోభతే సీతా త్వం చ తస్యాః పరంతప। ఏవం బ్రువన్త్యాం భరతః కేయమిత్యబ్రవీద్వచః
సీతమ్మ నీ దగ్గర ఉంటే అందంగా కనిపిస్తుంది, నీవు కూడా ఆమెతోపాటు ఉన్నప్పుడు మెరిసిపోతావు. ఇలా చెప్పుతుండగా, భరతుడు 'ఇవ్వాళెవరు?' అని అడిగాడు.