న మే స్వర్గో బహుమతస్త్వయా హీనస్య రాఘవ। తారితోహం త్వయా పుత్ర ప్రాప్తోఽస్మీన్ద్రసలోకతామ్
రాఘవా, నీవు లేని స్వర్గం నాకు విలువలేదు. నీవు నన్ను రక్షించావు, కుమారుడా, నీ వల్ల నేను ఇంద్రుని లోకాన్ని పొందాను.
లక్ష్మణం చాబ్రవీద్రాజా పుత్ర పుణ్యం త్వయార్జితమ్। భ్రాత్రాసమమథో దివ్యాంల్లోకాన్ప్రాప్స్యసి చోత్తమాన్
అప్పుడా రాజు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: 'కుమారుడా, నీవు గొప్ప పుణ్యం సంపాదించావు. నీ అన్నయ్యలాగే నీవు కూడా ఉత్తమమైన దివ్య లోకాలను పొందుతావు.'
ఆహూయ జానకీం రాజా వాక్యం చేదమువాచ హ। న చ మన్యుస్త్వయా కార్యో భర్తారం ప్రతి సువ్రతే
రాజు సీతను పిలిచి ఇలా అన్నాడు: 'ధర్మపత్నీ, నీ భర్తపై కోపం పెట్టుకోకూడదు.'
ఖ్యాతిర్భవిష్యత్యేవాగ్ర్యా భర్తుస్తే శుభలోచనే। ఏవం వదతి రామే తు పుష్పకే చ వ్యవస్థితే
శుభదృష్టి కలిగినవాడా, నీ భర్తకు గొప్ప పేరు ఖచ్చితంగా వస్తుంది. ఇలా రాముడు పుష్పక విమానంలో కూర్చొని ఉన్నాడు.
తత్ర యే రాక్షసవరాస్తే గత్వాశు విభీషణం। ప్రాప్తో రామః ససుగ్రీవశ్చారా ఇత్థం తదాఽవదన్
అప్పుడా రాక్షసులలో ఉత్తములు విభీషణుని వద్దకు వేగంగా వెళ్లి, 'రాముడు సుగ్రీవునితో కలిసి వచ్చాడు' అని చెప్పారు.
విభీషణస్తు తచ్ఛ్రుత్వా రామాగమనమంతికే। చారాంస్తాన్పూజయామాస సర్వకామధనాదిభిః
రాముడు వచ్చిన వార్త విని, విభీషణుడు ఆ గూఢచారులను కావలసిన ధనం, రత్నాలతో సత్కరించాడు.
అలంకృత్య పురీం తాం తు నిష్క్రాన్తః సచివైః సహ। దృష్ట్వా రామం విమానస్థం మేరావివ దివాకరం
పట్టణాన్ని అలంకరించి, తన మంత్రులతో కలిసి బయటకు వచ్చాడు. అప్పుడా రాముడు విమానంలో కూర్చొని, మెరువుపర్వతంపై ఉన్న సూర్యుడిలా కనిపించాడు.
అష్టాంగప్రణిపాతేన నత్వా రాఘవమబ్రవీత్। అద్య మే సఫలం జన్మ ప్రాప్తాః సర్వే మనోరథాః
అష్టాంగ ప్రణామంతో రాఘవుని ముందు వందనం చేసి, 'ఈ రోజు నా జన్మ ఫలించింది, నా కోరికలన్నీ నెరవేరాయి' అని అన్నాడు.
యద్దృష్టౌ దేవచరణౌ జగద్వంద్యావనిందితౌ। కృతః శ్లాఘ్యోస్మ్యహం దేవ శక్రాదీనాం దివౌకసాం
ప్రభూ, లోకమంతా పూజించే, నిందలేని నీ దివ్య పాదాలను చూసినందుకు నేను ఇంద్రునితో సహా దేవతలందరిలోను ప్రశంసించదగినవాడిని.
ఆత్మానమధికం మన్యే త్రిదశేశాత్పురందరాత్। రావణస్య గృహే దీప్తే సర్వరత్నోపశోభితే
రావణుని వెలుగుతో నిండిన, అన్ని రత్నాలతో అలంకరించిన ఇంట్లో నివసిస్తున్న నేను, దేవతల అధిపతి పురందరుని కన్నా గొప్పవాడినని భావిస్తున్నాను.
ఉపవిష్టే తు కాకుత్స్థే అర్ఘం దత్వా విభీషణః। ఉవాచ ప్రాంజలిర్భూత్వా సుగ్రీవం భరతం తథా
కాకుత్థ్సుడు కూర్చున్నప్పుడు, విభీషణుడు అర్ఘ్యం సమర్పించి, చేతులు జోడించి సుగ్రీవుని, అలాగే భరతుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
ఇహాగతస్య రామస్య యద్దాస్యే న తదస్తి మే। ఇయం చ లంకా రామేణ రిపుం త్రైలోక్యకంటకమ్
ఇక్కడికి వచ్చిన రామునికి నేను ఇవ్వగలిగేది ఏమీ లేదు. మూడు లోకాలకూ శత్రువును నాశనం చేసిన రామునివల్ల ఈ లంకా—
హత్వా తు పాపకర్మాణం దత్తా పూర్వం పురీ మమ। ఇయం పురీ ఇమే దారా అమీ పుత్రాస్తథా హ్యహం
పాపకర్మ చేసినవాడిని సంహరించి, ఈ పట్టణాన్ని నాకు అప్పగించారు. ఈ పట్టణం, ఈ భార్యలు, ఈ కుమారులు, నేనూ—
సర్వమేతన్మయా దత్తం సర్వమక్షయమస్తు తే। తతః ప్రకృతయః సర్వా లంకావాసిజనాశ్చ యే
ఇవన్నీ నేను సమర్పించాను; ఇవన్నీ నీకు ఎప్పటికీ నిలిచిపోవాలి. ఆ తరువాత లంకా నివాసులందరూ—
ఆజగ్మూ రాఘవం ద్రష్టుం కౌతూహలసమన్వితాః। ఉక్తో విభీషణస్తైస్తు రామం దర్శయ నః ప్రభో
రాఘవుని చూడాలని ఆసక్తితో వచ్చారు. వారు విభీషణునితో, 'ప్రభూ, మాకు రాముని చూపించు' అని కోరారు.
విభీషణేన కథితా రాఘవాయ మహాత్మనే। తేషాముపాయనం సర్వం భరతో రామచోదితః
విభీషణుడు ఆ విషయాన్ని మహాత్ముడైన రాఘవునికి చెప్పాడు. రాముని ఆజ్ఞతో భరతుడు వారి అందరి కానుకలను స్వీకరించాడు.
జగ్రాహ వానరేన్ద్రశ్చ ధనరత్నౌఘసంచయం। ఏవం తత్ర త్ర్యహం రామో హ్యవసద్రాక్షసాలయే
వానరుల రాజు ధనం, రత్నాల గుట్టలను తీసుకున్నాడు. అలా రాముడు అక్కడ రాక్షసుల నివాసంలో మూడు రోజులు ఉన్నాడు.
చతుర్థేహని సంప్రాప్తే రామే చాపి సభాస్థితే। కేకసీ పుత్రమాహేదం రామం ద్రక్ష్యామి పుత్రక
నాల్గవ రోజు రాగా, రాముడు సభలో కూర్చున్నప్పుడు, కేకసీ తన కుమారుడితో, 'బిడ్డా, నేను రామునిని చూడాలనుకుంటున్నాను' అని చెప్పింది.
దృష్టే తస్మిన్మహత్పుణ్యం ప్రాప్యతే మునిసత్తమైః। విష్ణురేష మహాభాగశ్చతుర్మూర్తిస్సనాతనః
ఆ దివ్య రూపాన్ని దర్శించినప్పుడు, మునిశ్రేష్ఠులు గొప్ప పుణ్యాన్ని పొందుతారు. ఈయన మహాభాగుడు, నిత్యుడు, నాలుగు రూపాలతో ఉన్న విష్ణువు.
సీతా లక్ష్మీర్మహాభాగ న బుద్ధా సాగ్రజేన తే। పిత్రా తే పూర్వమాఖ్యాతం దేవానాం దివిసంగమే
సీతా దేవి లక్ష్మీదేవి, ఓ మహాభాగా. నీ అన్నయ్య ఆమెను గుర్తించలేదు. దేవతల సభలో నీ తండ్రి ఇదే విషయాన్ని ముందే చెప్పాడు.
కులే రఘూణాం వై విష్ణుః పుత్రో దశరథస్య తు। భవిష్యతి వినాశాయ దశగ్రీవస్య రక్షసః
విష్ణువు రఘువంశంలో దశరథుని కుమారుడిగా అవతరించి, పది తలలున్న రాక్షసుడైన రావణుని నాశనం చేయడానికి జన్మిస్తాడు.
విభీషణ ఉవాచ। ఏవం కురుష్వ వై మాతర్గృహాణ నవమం వరమ్। పాత్రం చందనసంయుక్తం దధిక్షౌద్రాక్షతైః సహ
విభీషణుడు ఇలా అన్నాడు: 'అమ్మా, నువ్వు తొమ్మిదవ వరాన్ని స్వీకరించు. చందనం పూసిన పాత్రలో పెరుగు, తేనె, అక్షతలు వేసి తీసుకో.'
దూర్వయార్ఘం సహ కురు రాజపుత్రస్య దర్శనమ్। సరమామగ్రతః కృత్వా యాశ్చాన్యా దేవకన్యకాః
దర్భతో అర్ఘ్యం సమర్పించి, రాజకుమారుడిని దర్శించడానికి వెళ్ళు. ముందుగా సరమా, ఆమెతో పాటు మిగతా దేవకన్యలు కూడా వెళ్లాలి.
వ్రజస్వ రాఘవాభ్యాశం తస్మాదగ్రే వ్రజామ్యహమ్। ఏవముక్త్వా గతం రక్షో యత్ర రామో వ్యవస్థితః
రాఘవుని దగ్గరకు వెళ్ళు. నేను ముందుగా వెళ్తాను. ఇలా చెప్పి ఆ రాక్షసుడు రాముడు ఉన్న చోటికి వెళ్లిపోయాడు.
ఉత్సార్య దానవాన్సర్వాన్రామం ద్రష్టుం సమాగతాన్। సభాం తాం విమలాం కృత్వా రామం స్వాభిముఖే స్థితమ్
రాముణ్ని చూడటానికి వచ్చిన అన్ని దానవులను అక్కడి నుండి పంపించి, సభను శుభ్రంగా చేసి, రాముణ్ని తన ఎదురుగా నిలబెట్టాడు.
విభీషణ ఉవాచ। విజ్ఞాప్యం శృణు మే దేవ వదతశ్చ విశాంపతే। దశగ్రీవం కుంభకర్ణం యా చ మాం చాప్యజీజనత్
విభీషణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ప్రభూ, నా వినతిని వినండి. దశగ్రీవుడు, కుంభకర్ణుడు, నన్ను ప్రసవించిన ఆమె—'
ఇయం సా దేవమాతా నః పాదౌ తే ద్రష్టుమిచ్ఛతి। తస్యాస్తు త్వం కృపాం కృత్వా దర్శనం దాతు మర్హసి1.38.
'ఆమె మా దేవమాత. ఆమె నీ పాదాలను దర్శించాలనుకుంటోంది. దయచూపి ఆమెకు దర్శనం కలిగించాలి.'
రామ ఉవాచ। అహం తస్యాః సమీపం తు మాతృదర్శనకాంక్షయా। గమిష్యే రాక్షసేంద్ర త్వం శీఘ్రం యాహి మమాగ్రతః
రాముడు ఇలా అన్నాడు: 'తల్లిని చూడాలని నేను కూడా కోరుకుంటున్నాను, రాక్షసాధిపతి! నువ్వు ముందుగా వేగంగా వెళ్లు.'
ప్రతిజ్ఞాయ తు తం వాక్యముత్తస్థౌ చ వరాసనాత్। మూర్ధ్ని చాంజలిమాధాయ ప్రణామమకరోద్విభుః
ఆ మాటలు చెప్పి, రాముడు తన ఉత్తమ ఆసనంనుండి లేచి, చేతులు జోడించి తలపై పెట్టి నమస్కరించాడు.
అభివాదయేహం భవతీం మాతా భవసి ధర్మతః। మహతా తపసా చాపి పుణ్యేన వివిధేన చ
'ఇక్కడ నేను నిన్ను వందనం చేస్తున్నాను. నువ్వు ధర్మపరంగా నా తల్లి, మహాతపస్సుతో, అనేక పుణ్యాలతో కూడినవాడివి.'