ప్రథమే దివసే బద్ధో యోజనాని చతుర్దశ। ద్వితీయేహని షట్త్రింశత్తృతీయేర్ధశతం తథా
మొదటి రోజున పద్నాలుగు యోజనాలు వంతెన కట్టారు. రెండవ రోజున ముప్పై ఆరు యోజనాలు, మూడవ రోజున యాభై యోజనాలు నిర్మించారు.
ఇయం సా దృశ్యతే లంకా స్వర్ణప్రాకారతోరణా। అవరోధో మహానత్ర కృతో వానరసత్తమైః
ఇదిగో, బంగారు ప్రాకారాలు, గోపురాలతో లంక కనబడుతోంది. ఇక్కడ ఉత్తమ వానరులు గొప్ప ముట్టడి చేశారు.
అత్ర యుద్ధం మహద్వృత్తం చైత్రాశుక్లచతుర్దశి। అష్టచత్వారింశద్దినం యత్రాసౌ రావణో హతః
ఇక్కడ చైత్రమాస శుద్ధ చతుర్దశి నాడు మహా యుద్ధం జరిగింది. అక్కడ నలభై ఎనిమిది రోజుల్లో రావణుడు సంహరించబడ్డాడు.
అత్ర ప్రహస్తో నీలేన హతో రాక్షసపుంగవః। హనూమతా చ ధూమ్రాక్షో హ్యత్రైవ వినిపాతితః
ఇక్కడ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన ప్రహస్తుడు నీలునిచేత హతుడయ్యాడు. ఇక్కడే హనుమంతుడు ధూమ్రాక్షుడిని సంహరించాడు.
మహోదరాతికాయౌ చ సుగ్రీవేణ మహాత్మనా। అత్రైవ మే కుంభకర్ణో లక్ష్మణేనేంద్రజిత్తథా
మహోదరుడు, అతికాయుడు మహాత్ముడైన సుగ్రీవునిచేత ఇక్కడే హతులయ్యారు. ఇక్కడే లక్ష్మణుడు కుంభకర్ణుడు, ఇంద్రజిత్తును సంహరించాడు.
మయా చాత్ర దశగ్రీవో హతో రాక్షసపుంగవః। అత్ర సంభాషితుం ప్రాప్తో బ్రహ్మా లోకపితామహః
ఇక్కడ నేనే రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన దశగ్రీవుడిని సంహరించాను. ఇక్కడే లోకపితామహుడైన బ్రహ్మా సంభాషించడానికి వచ్చాడు.
పార్వత్యా సహితో దేవః శూలపాణిర్వృషధ్వజః। మహేంద్రాద్యాః సురగణాః సగంధర్వాస్స కింనరాః
ఇక్కడ పార్వతితో కూడిన శూలపాణి, వృషధ్వజుడు వచ్చాడు. మహేంద్రుడు మొదలైన దేవతా గణాలు, గంధర్వులు, కిన్నరులు కూడా వచ్చారు.
పితా మే చ సమాయాతో మహారాజస్త్రివిష్టపాత్। వృతశ్చాప్సరసాం సంఘైర్విద్యాధరగణైస్తథా
మా తండ్రి త్రివిష్టపం నుండి వచ్చిన మహారాజు కూడా ఇక్కడకు వచ్చాడు. ఆయనతో అప్సరసల సమూహాలు, విద్యాధరుల గుంపులు కూడ వచ్చారు.
తేషాం సమక్షం సర్వేషాం జానకీ శుద్ధిమిచ్ఛతా। ఉక్తా సీతా హవ్యవాహం ప్రవిష్టా శుద్ధిమాగతా
వారందరి సమక్షంలో, పవిత్రత కోసం ఆశించిన సీతకు ఇలా అన్నారు: 'సీతా! నీవు అగ్నిలో ప్రవేశించి పవిత్రతను పొందావు.'
లంకాధిపైః సురైర్దృష్టా గృహీతా పితృశాసనాత్। అథాప్యుక్తోథ రాజ్ఞాహమయోధ్యాం గచ్ఛ పుత్రకమ్
లంకాధిపతులు, దేవతలు చూసి, తండ్రి ఆజ్ఞతో నన్ను పిలిపించుకున్నారు. తరువాత రాజు నాతో ఇలా అన్నాడు: 'పిల్లా! అయోధ్యకు వెళ్ళు.'
న మే స్వర్గో బహుమతస్త్వయా హీనస్య రాఘవ। తారితోహం త్వయా పుత్ర ప్రాప్తోఽస్మీన్ద్రసలోకతామ్
రాఘవా, నీవు లేని స్వర్గం నాకు విలువలేదు. నీవు నన్ను రక్షించావు, కుమారుడా, నీ వల్ల నేను ఇంద్రుని లోకాన్ని పొందాను.
లక్ష్మణం చాబ్రవీద్రాజా పుత్ర పుణ్యం త్వయార్జితమ్। భ్రాత్రాసమమథో దివ్యాంల్లోకాన్ప్రాప్స్యసి చోత్తమాన్
అప్పుడా రాజు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: 'కుమారుడా, నీవు గొప్ప పుణ్యం సంపాదించావు. నీ అన్నయ్యలాగే నీవు కూడా ఉత్తమమైన దివ్య లోకాలను పొందుతావు.'
ఆహూయ జానకీం రాజా వాక్యం చేదమువాచ హ। న చ మన్యుస్త్వయా కార్యో భర్తారం ప్రతి సువ్రతే
రాజు సీతను పిలిచి ఇలా అన్నాడు: 'ధర్మపత్నీ, నీ భర్తపై కోపం పెట్టుకోకూడదు.'
ఖ్యాతిర్భవిష్యత్యేవాగ్ర్యా భర్తుస్తే శుభలోచనే। ఏవం వదతి రామే తు పుష్పకే చ వ్యవస్థితే
శుభదృష్టి కలిగినవాడా, నీ భర్తకు గొప్ప పేరు ఖచ్చితంగా వస్తుంది. ఇలా రాముడు పుష్పక విమానంలో కూర్చొని ఉన్నాడు.
తత్ర యే రాక్షసవరాస్తే గత్వాశు విభీషణం। ప్రాప్తో రామః ససుగ్రీవశ్చారా ఇత్థం తదాఽవదన్
అప్పుడా రాక్షసులలో ఉత్తములు విభీషణుని వద్దకు వేగంగా వెళ్లి, 'రాముడు సుగ్రీవునితో కలిసి వచ్చాడు' అని చెప్పారు.
విభీషణస్తు తచ్ఛ్రుత్వా రామాగమనమంతికే। చారాంస్తాన్పూజయామాస సర్వకామధనాదిభిః
రాముడు వచ్చిన వార్త విని, విభీషణుడు ఆ గూఢచారులను కావలసిన ధనం, రత్నాలతో సత్కరించాడు.
అలంకృత్య పురీం తాం తు నిష్క్రాన్తః సచివైః సహ। దృష్ట్వా రామం విమానస్థం మేరావివ దివాకరం
పట్టణాన్ని అలంకరించి, తన మంత్రులతో కలిసి బయటకు వచ్చాడు. అప్పుడా రాముడు విమానంలో కూర్చొని, మెరువుపర్వతంపై ఉన్న సూర్యుడిలా కనిపించాడు.
అష్టాంగప్రణిపాతేన నత్వా రాఘవమబ్రవీత్। అద్య మే సఫలం జన్మ ప్రాప్తాః సర్వే మనోరథాః
అష్టాంగ ప్రణామంతో రాఘవుని ముందు వందనం చేసి, 'ఈ రోజు నా జన్మ ఫలించింది, నా కోరికలన్నీ నెరవేరాయి' అని అన్నాడు.
యద్దృష్టౌ దేవచరణౌ జగద్వంద్యావనిందితౌ। కృతః శ్లాఘ్యోస్మ్యహం దేవ శక్రాదీనాం దివౌకసాం
ప్రభూ, లోకమంతా పూజించే, నిందలేని నీ దివ్య పాదాలను చూసినందుకు నేను ఇంద్రునితో సహా దేవతలందరిలోను ప్రశంసించదగినవాడిని.
ఆత్మానమధికం మన్యే త్రిదశేశాత్పురందరాత్। రావణస్య గృహే దీప్తే సర్వరత్నోపశోభితే
రావణుని వెలుగుతో నిండిన, అన్ని రత్నాలతో అలంకరించిన ఇంట్లో నివసిస్తున్న నేను, దేవతల అధిపతి పురందరుని కన్నా గొప్పవాడినని భావిస్తున్నాను.
ఉపవిష్టే తు కాకుత్స్థే అర్ఘం దత్వా విభీషణః। ఉవాచ ప్రాంజలిర్భూత్వా సుగ్రీవం భరతం తథా
కాకుత్థ్సుడు కూర్చున్నప్పుడు, విభీషణుడు అర్ఘ్యం సమర్పించి, చేతులు జోడించి సుగ్రీవుని, అలాగే భరతుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
ఇహాగతస్య రామస్య యద్దాస్యే న తదస్తి మే। ఇయం చ లంకా రామేణ రిపుం త్రైలోక్యకంటకమ్
ఇక్కడికి వచ్చిన రామునికి నేను ఇవ్వగలిగేది ఏమీ లేదు. మూడు లోకాలకూ శత్రువును నాశనం చేసిన రామునివల్ల ఈ లంకా—
హత్వా తు పాపకర్మాణం దత్తా పూర్వం పురీ మమ। ఇయం పురీ ఇమే దారా అమీ పుత్రాస్తథా హ్యహం
పాపకర్మ చేసినవాడిని సంహరించి, ఈ పట్టణాన్ని నాకు అప్పగించారు. ఈ పట్టణం, ఈ భార్యలు, ఈ కుమారులు, నేనూ—
సర్వమేతన్మయా దత్తం సర్వమక్షయమస్తు తే। తతః ప్రకృతయః సర్వా లంకావాసిజనాశ్చ యే
ఇవన్నీ నేను సమర్పించాను; ఇవన్నీ నీకు ఎప్పటికీ నిలిచిపోవాలి. ఆ తరువాత లంకా నివాసులందరూ—
ఆజగ్మూ రాఘవం ద్రష్టుం కౌతూహలసమన్వితాః। ఉక్తో విభీషణస్తైస్తు రామం దర్శయ నః ప్రభో
రాఘవుని చూడాలని ఆసక్తితో వచ్చారు. వారు విభీషణునితో, 'ప్రభూ, మాకు రాముని చూపించు' అని కోరారు.
విభీషణేన కథితా రాఘవాయ మహాత్మనే। తేషాముపాయనం సర్వం భరతో రామచోదితః
విభీషణుడు ఆ విషయాన్ని మహాత్ముడైన రాఘవునికి చెప్పాడు. రాముని ఆజ్ఞతో భరతుడు వారి అందరి కానుకలను స్వీకరించాడు.
జగ్రాహ వానరేన్ద్రశ్చ ధనరత్నౌఘసంచయం। ఏవం తత్ర త్ర్యహం రామో హ్యవసద్రాక్షసాలయే
వానరుల రాజు ధనం, రత్నాల గుట్టలను తీసుకున్నాడు. అలా రాముడు అక్కడ రాక్షసుల నివాసంలో మూడు రోజులు ఉన్నాడు.
చతుర్థేహని సంప్రాప్తే రామే చాపి సభాస్థితే। కేకసీ పుత్రమాహేదం రామం ద్రక్ష్యామి పుత్రక
నాల్గవ రోజు రాగా, రాముడు సభలో కూర్చున్నప్పుడు, కేకసీ తన కుమారుడితో, 'బిడ్డా, నేను రామునిని చూడాలనుకుంటున్నాను' అని చెప్పింది.
దృష్టే తస్మిన్మహత్పుణ్యం ప్రాప్యతే మునిసత్తమైః। విష్ణురేష మహాభాగశ్చతుర్మూర్తిస్సనాతనః
ఆ దివ్య రూపాన్ని దర్శించినప్పుడు, మునిశ్రేష్ఠులు గొప్ప పుణ్యాన్ని పొందుతారు. ఈయన మహాభాగుడు, నిత్యుడు, నాలుగు రూపాలతో ఉన్న విష్ణువు.
సీతా లక్ష్మీర్మహాభాగ న బుద్ధా సాగ్రజేన తే। పిత్రా తే పూర్వమాఖ్యాతం దేవానాం దివిసంగమే
సీతా దేవి లక్ష్మీదేవి, ఓ మహాభాగా. నీ అన్నయ్య ఆమెను గుర్తించలేదు. దేవతల సభలో నీ తండ్రి ఇదే విషయాన్ని ముందే చెప్పాడు.