ప్రహర్షమతులం ప్రాప్య సాధుసాధ్వితి చాబ్రువన్। వానరాశ్చ మహాత్మానః సుగ్రీవసహితాస్తదా
అద్వితీయమైన ఆనందాన్ని పొందిన మహాత్ములైన వానరులు, సుగ్రీవునితో కలిసి 'బాగా జరిగింది! బాగా జరిగింది!' అని ఆనందంగా పలికారు.
వానర్యశ్చ మహాభాగాస్తారాద్యాస్తత్ర రాఘవమ్। అభిప్రేక్ష్యాశ్రుకంఠ్యశ్చ ప్రణిపత్యేదమబ్రువన్
తార మొదలైన మహాభాగ్యశాలినీ వానరస్త్రీలు రాఘవుడిని చూసి, కన్నీళ్లతో గొంతు బిగబడి, నమస్కరించి ఇలా అన్నారు.
క్వ సా దేవీ త్వయా దేవ యా వినిర్జిత్యరావణమ్। శుద్ధిం కృత్వా హి తే వహ్నౌ పితురగ్ర ఉమాపతేః
'ప్రభూ! మీరు రావణుడిని జయించి, మీ తండ్రి, ఉమాపతి ముందు అగ్నిపరీక్ష చేసి పవిత్రతను చూపించిన ఆ దేవి ఎక్కడ?'
త్వయానీతా పురీం రామ న తాం పశ్యామి తేగ్రతః। న వినా త్వం తయా దేవ శోభసే రఘునందన
'రామా! మీరు నగరాన్ని తిరిగి తెచ్చారు గాని, ఆమెను మీ ముందర చూడటం లేదు. ఆమె లేకుండా, ప్రభూ రఘునందనా! మీరు అందంగా కనిపించరు.'
త్వయా వినాపి సాధ్వీ సా క్వ ను తిష్ఠతి జానకీ। అన్యాం భార్యాం న తే వేద్మి భార్యాహీనో న శోభసే
'మీరు లేకపోయినా ఆ సతీమణి జానకీ ఎక్కడ ఉన్నదో తెలియదు. మీకు మరో భార్య ఉందని నాకు తెలియదు. భార్య లేకుండా మీరు అందంగా కనిపించరు.'
క్రౌంచయుగ్మం మిథో యద్వచ్చక్రవాకయుగం యథా। ఏవం వదంతీం తాం తారాం తారాధిపసమాననామ్
'క్రౌంచపక్షుల జంటలాగా, చక్రవాకపక్షుల జంటలాగా— అలా చంద్రునికి సమానమైన అందముతో తార ఇలా చెప్పింది.'
ప్రాహ ప్రవచసాం శ్రేష్ఠో రామో రాజీవలోచనః। చారుదంష్ట్రే విశాలాక్షి కాలో హి దురతిక్రమః1.38.
అప్పుడూ పదబంధంలో శ్రేష్ఠుడైన, కమలనేత్రుడు రాముడు, అందమైన పళ్లతో, విశాలమైన కళ్లతో ఉన్న తారను చూసి ఇలా అన్నాడు— 'కాలానికి ఎవరూ ఎదురు నిలవలేరు.'
సర్వం కాలకృతం విద్ధి జగదేతచ్చరాచరమ్। విసృజ్యతాః స్త్రియః సర్వాః సుగ్రీవోభిముఖః స్థితః
'ఈ జగత్తులోని చలించేవి, అచలమైనవి అన్నీ కాలమే నడిపిస్తుందని తెలుసుకో. అందువల్ల స్త్రీలు అందరూ వెళ్ళిపోవాలి. సుగ్రీవుడు నా ఎదుట ఉన్నాడు.'
సుగ్రీవ ఉవాచ। భవంతౌ యేన కార్యేణ ఇహాయాతౌ నరేశ్వరౌ। తచ్చాపి కథ్యతాం శీఘ్రం కృత్యకాలో హి వర్తతే
సుగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు: 'నరేశ్వరులైన మీరు ఇద్దరూ ఏ పని కోసం ఇక్కడికి వచ్చారు? ఆ విషయాన్ని త్వరగా చెప్పండి. పని చేయాల్సిన సమయం వచ్చింది.'
బ్రువాణమేవం సుగ్రీవం భరతో రామచోదితః। ఆచచక్షే చ గమనం లంకాయాం రాఘవస్య తు। తౌ చాబ్రవీచ్చ సుగ్రీవో భవద్భ్యాం సహితః పురీమ్
సుగ్రీవుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, రాముని సూచనతో భరతుడు రాఘవుని లంక ప్రయాణాన్ని వివరించాడు. ఆ తరువాత సుగ్రీవుడు, 'మీ ఇద్దరితో కలిసి నగరానికి వస్తాను' అని అన్నాడు.
గమిష్యే రాక్షసం దేవ ద్రష్టుం తత్ర విభీషణమ్। సుగ్రీవేణైవముక్తే తు గచ్ఛస్వేత్యాహ రాఘవః
'ప్రభూ! అక్కడ రాక్షసుడైన విభీషణుడిని చూడటానికి నేను వెళ్తాను' అని సుగ్రీవుడు అన్నాడు. అప్పుడు రాఘవుడు, 'వెళ్ళు' అని అనుమతించాడు.
సుగ్రీవో రాఘవౌ తౌ చ పుష్పకే తు స్థితాస్త్రయః। తావత్ప్రాప్తం విమానం తు సముద్రస్యోత్తరం తటమ్
సుగ్రీవుడు, రాఘవులు ఇద్దరూ ముగ్గురూ పుష్పక విమానంలో ఎక్కారు. వెంటనే ఆ విమానం సముద్రం ఉత్తర తీరానికి చేరుకుంది.
అబ్రవీద్భరతం రామో హ్యత్ర మే రాక్షసేశ్వరః। చతుర్భిః సచివైః సార్ధం జీవితార్థే విభీషణః
రాముడు భరతునితో ఇలా అన్నాడు: "ఇక్కడ రాక్షసుల అధిపతి విభీషణుడు తన నాలుగు మంత్రులతో కలిసి ప్రాణరక్షణ కోసం నా వద్దకు వచ్చాడు."
ప్రాప్తస్తతో లక్ష్మణేన లంకారాజ్యేభిషేచితః। అత్ర చాహం సముద్రస్య పరేపారే స్థితస్త్ర్యహమ్
తర్వాత లక్ష్మణుడు లంకా రాజ్యాభిషేకం చేసిన తరువాత అతడు వచ్చాడు. నేను ఇక్కడ సముద్రం అటు పక్క మూడు రోజులు ఉన్నాను.
దర్శనం దాస్యతే మేఽసౌ జ్ఞాతికార్యం భవిష్యతి। తావన్న దర్శనం మహ్యం దత్తమేతేన శత్రుహన్
అతడు నాకు దర్శనం ఇస్తాడు; నా బంధువుగా ఉన్న కర్తవ్యం నెరవేరుతుంది. అప్పటివరకు, శత్రువులను సంహరించేవాడా, అతడు నాకు దర్శనం ఇవ్వలేదు.
తతః కోపః సుమద్భూతశ్చతుర్థేహని రాఘవ। ధనురాయమ్య వేగేన దివ్యమస్త్రం కరే ధృతమ్
రాఘవా! నాలుగో రోజున నాకు తీవ్రమైన కోపం వచ్చింది. వెంటనే విల్లు ఎక్కించి, చేతిలో దివ్యాస్త్రాన్ని పట్టుకున్నాను.
దృష్ట్వా మాం శరణాన్వేషీ భీతో లక్ష్మణమాశ్రితః। సుగ్రీవేణానునీతోఽస్మి క్షమ్యతాం రాఘవ త్వయా
నేను ఆశ్రయం కోరుతూ వచ్చినప్పుడు, భయంతో అతడు లక్ష్మణుని దగ్గరికి వెళ్లాడు. సుగ్రీవుడు నన్ను శాంతింపజేశాడు. రాఘవా! నన్ను క్షమించు.
తతో మయోత్క్షిప్తశరో మరుదేశే హ్యపాకృతః। తతస్సముద్రరాజేన భృశం వినయశాలినా
ఆ తర్వాత నేను వదిలిన బాణం వాయువునాడులో దూరంగా వెళ్లింది. తరువాత సముద్రరాజు ఎంతో వినయంతో నన్ను ఉద్దేశించి మాటలు చెప్పాడు.
ఉక్తోహం సేతుబంధేన లంకాం త్వం వ్రజ రాఘవ। లంఘయిత్వా నరవ్యాఘ్ర వారిపూర్ణం మహోదధిమ్
అతడు ఇలా అన్నాడు: 'రాఘవా! నీవు వంతెన కట్టించి లంకకు వెళ్ళు. మానవ సింహా! నీటితో నిండిన ఈ మహాసముద్రాన్ని దాటి పో.'
ఏష సేతుర్మయా బద్ధః సముద్రే వరుణాలయే। త్రిభిర్దినైః సమాప్తిం వై నీతో వానరసత్తమైః
'ఈ వంతెనను నేను వరుణుని నివాసమైన సముద్రంపై కట్టించాను. ఉత్తమ వానరులు మూడు రోజుల్లో దీన్ని పూర్తిచేశారు.'
ప్రథమే దివసే బద్ధో యోజనాని చతుర్దశ। ద్వితీయేహని షట్త్రింశత్తృతీయేర్ధశతం తథా
మొదటి రోజున పద్నాలుగు యోజనాలు వంతెన కట్టారు. రెండవ రోజున ముప్పై ఆరు యోజనాలు, మూడవ రోజున యాభై యోజనాలు నిర్మించారు.
ఇయం సా దృశ్యతే లంకా స్వర్ణప్రాకారతోరణా। అవరోధో మహానత్ర కృతో వానరసత్తమైః
ఇదిగో, బంగారు ప్రాకారాలు, గోపురాలతో లంక కనబడుతోంది. ఇక్కడ ఉత్తమ వానరులు గొప్ప ముట్టడి చేశారు.
అత్ర యుద్ధం మహద్వృత్తం చైత్రాశుక్లచతుర్దశి। అష్టచత్వారింశద్దినం యత్రాసౌ రావణో హతః
ఇక్కడ చైత్రమాస శుద్ధ చతుర్దశి నాడు మహా యుద్ధం జరిగింది. అక్కడ నలభై ఎనిమిది రోజుల్లో రావణుడు సంహరించబడ్డాడు.
అత్ర ప్రహస్తో నీలేన హతో రాక్షసపుంగవః। హనూమతా చ ధూమ్రాక్షో హ్యత్రైవ వినిపాతితః
ఇక్కడ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన ప్రహస్తుడు నీలునిచేత హతుడయ్యాడు. ఇక్కడే హనుమంతుడు ధూమ్రాక్షుడిని సంహరించాడు.
మహోదరాతికాయౌ చ సుగ్రీవేణ మహాత్మనా। అత్రైవ మే కుంభకర్ణో లక్ష్మణేనేంద్రజిత్తథా
మహోదరుడు, అతికాయుడు మహాత్ముడైన సుగ్రీవునిచేత ఇక్కడే హతులయ్యారు. ఇక్కడే లక్ష్మణుడు కుంభకర్ణుడు, ఇంద్రజిత్తును సంహరించాడు.
మయా చాత్ర దశగ్రీవో హతో రాక్షసపుంగవః। అత్ర సంభాషితుం ప్రాప్తో బ్రహ్మా లోకపితామహః
ఇక్కడ నేనే రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన దశగ్రీవుడిని సంహరించాను. ఇక్కడే లోకపితామహుడైన బ్రహ్మా సంభాషించడానికి వచ్చాడు.
పార్వత్యా సహితో దేవః శూలపాణిర్వృషధ్వజః। మహేంద్రాద్యాః సురగణాః సగంధర్వాస్స కింనరాః
ఇక్కడ పార్వతితో కూడిన శూలపాణి, వృషధ్వజుడు వచ్చాడు. మహేంద్రుడు మొదలైన దేవతా గణాలు, గంధర్వులు, కిన్నరులు కూడా వచ్చారు.
పితా మే చ సమాయాతో మహారాజస్త్రివిష్టపాత్। వృతశ్చాప్సరసాం సంఘైర్విద్యాధరగణైస్తథా
మా తండ్రి త్రివిష్టపం నుండి వచ్చిన మహారాజు కూడా ఇక్కడకు వచ్చాడు. ఆయనతో అప్సరసల సమూహాలు, విద్యాధరుల గుంపులు కూడ వచ్చారు.
తేషాం సమక్షం సర్వేషాం జానకీ శుద్ధిమిచ్ఛతా। ఉక్తా సీతా హవ్యవాహం ప్రవిష్టా శుద్ధిమాగతా
వారందరి సమక్షంలో, పవిత్రత కోసం ఆశించిన సీతకు ఇలా అన్నారు: 'సీతా! నీవు అగ్నిలో ప్రవేశించి పవిత్రతను పొందావు.'
లంకాధిపైః సురైర్దృష్టా గృహీతా పితృశాసనాత్। అథాప్యుక్తోథ రాజ్ఞాహమయోధ్యాం గచ్ఛ పుత్రకమ్
లంకాధిపతులు, దేవతలు చూసి, తండ్రి ఆజ్ఞతో నన్ను పిలిపించుకున్నారు. తరువాత రాజు నాతో ఇలా అన్నాడు: 'పిల్లా! అయోధ్యకు వెళ్ళు.'