అత్రైవ నిహతో వాలీ సుగ్రీవార్థే పరంతప। ఏషా సా దృశ్యతే నూనం కిష్కింధా వాలిపాలితా
"ఇక్కడే సుగ్రీవుని కోసం వాలి ని నీవు సంహరించావు, శత్రువులను కాల్చే వాడా! ఇదే వాలి పాలించిన కిష్కింధా కనబడుతోంది."
యస్యాం వై స హి ధర్మాత్మా సుగ్రీవో వానరేశ్వరః। వానరైః సహితో వీర తావదాస్తే సమాః శతమ్
"ఈ ప్రదేశంలో ధర్మాత్ముడైన వానరుల అధిపతి సుగ్రీవుడు వానరులతో కలిసి వంద సంవత్సరాలు నివసించాడు, వీరా!"
వానరైస్సహ సుగ్రీవో యావదాస్తే సభాం గతః। తావత్తత్రాగతౌ వీరౌ పుర్యాం భరతరాఘవౌ
వానరులతో కలిసి సుగ్రీవుడు సభలో ఉన్నప్పుడు, ఆ సమయంలో ఇద్దరు వీరులు, భరతుడు, రాఘవుడు ఆ నగరానికి వచ్చారు.
దృష్ట్వా స భ్రాతరౌ ప్రాప్తౌ ప్రణిపత్యాబ్రవీదిదమ్। క్వ యువాం ప్రస్థితౌ వీరౌ కార్యం కిం ను కరిష్యథః
ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ములను వచ్చి చేరినదాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు నమస్కరించి ఇలా అడిగాడు: "వీరులారా, మీరు ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు? ఏ పని చేయబోతున్నారు?"
వినివేశ్యాసనే తౌ చ దదావర్ఘ్యే స్వయం తదా। ఏవం సభాస్థితే తత్ర ధర్మిష్టే రఘునందనే
ఆ ఇద్దరినీ తగిన ఆసనాలపై కూర్చోబెట్టి, స్వయంగా అర్ఘ్యం ఇచ్చాడు. అలా సభలో ధర్మపరుడు అయిన రఘునందనుడు కూడా అక్కడే ఉన్నాడు.
అంగదోథ హనూమాంశ్చ నలో నీలశ్చ పాటలః। గజో గవాక్షో గవయః పనసశ్చ మహాయశాః
ఆ తర్వాత అంగదుడు, హనుమంతుడు, నలుడు, నీలుడు, పాటలుడు, గజుడు, గవాక్షుడు, గవయుడు, ప్రసిద్ధుడైన పనసుడు కూడా వచ్చారు.
పురోధసో మంత్రిణశ్చ దైవజ్ఞో దధివక్రకః। నీలశ్శతబలిర్మైన్దో ద్వివిదో గంధమాదనః
పురోహితులు, మంత్రులు, జ్యోతిష్కుడు దధివక్రకుడు, నీలుడు, శతబలుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు, గంధమాదనుడు కూడా వచ్చారు.
వీరబాహుస్సుబాహుశ్చ వీరసేనో వినాయకః। సూర్యాభః కుముదశ్చైవ సుషేణో హరియూథపః
వీరబాహుడు, సుబాహుడు, వీరసేనుడు, వినాయకుడు, సూర్యాభుడు, కుముదుడు, వానరసేనాధిపతి సుషేణుడు కూడా ఉన్నారు.
ౠషభో వినతశ్చైవ గవాఖ్యో భీమవిక్రమః। ౠక్షరాజశ్చ ధూమ్రశ్చ సహసైన్యైరుపాగతాః
ఋషభుడు, వినతుడు, మహాపరాక్రమి గవాక్షుడు, ఋక్షరాజు, ధూమ్రుడు— వీరందరూ తమ సైన్యాలతో కలిసి వచ్చారు.
అంతఃపురాణి సర్వాణి రుమా తారా తథైవ చ। అవరోధోంగదస్యాపి తథాన్యాః పరిచారికాః
అంతఃపురాలన్నీ, రుమా, తార, అలాగే అంగదుని ఇంటి మహిళలు, ఇతర సేవికలు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
ప్రహర్షమతులం ప్రాప్య సాధుసాధ్వితి చాబ్రువన్। వానరాశ్చ మహాత్మానః సుగ్రీవసహితాస్తదా
అద్వితీయమైన ఆనందాన్ని పొందిన మహాత్ములైన వానరులు, సుగ్రీవునితో కలిసి 'బాగా జరిగింది! బాగా జరిగింది!' అని ఆనందంగా పలికారు.
వానర్యశ్చ మహాభాగాస్తారాద్యాస్తత్ర రాఘవమ్। అభిప్రేక్ష్యాశ్రుకంఠ్యశ్చ ప్రణిపత్యేదమబ్రువన్
తార మొదలైన మహాభాగ్యశాలినీ వానరస్త్రీలు రాఘవుడిని చూసి, కన్నీళ్లతో గొంతు బిగబడి, నమస్కరించి ఇలా అన్నారు.
క్వ సా దేవీ త్వయా దేవ యా వినిర్జిత్యరావణమ్। శుద్ధిం కృత్వా హి తే వహ్నౌ పితురగ్ర ఉమాపతేః
'ప్రభూ! మీరు రావణుడిని జయించి, మీ తండ్రి, ఉమాపతి ముందు అగ్నిపరీక్ష చేసి పవిత్రతను చూపించిన ఆ దేవి ఎక్కడ?'
త్వయానీతా పురీం రామ న తాం పశ్యామి తేగ్రతః। న వినా త్వం తయా దేవ శోభసే రఘునందన
'రామా! మీరు నగరాన్ని తిరిగి తెచ్చారు గాని, ఆమెను మీ ముందర చూడటం లేదు. ఆమె లేకుండా, ప్రభూ రఘునందనా! మీరు అందంగా కనిపించరు.'
త్వయా వినాపి సాధ్వీ సా క్వ ను తిష్ఠతి జానకీ। అన్యాం భార్యాం న తే వేద్మి భార్యాహీనో న శోభసే
'మీరు లేకపోయినా ఆ సతీమణి జానకీ ఎక్కడ ఉన్నదో తెలియదు. మీకు మరో భార్య ఉందని నాకు తెలియదు. భార్య లేకుండా మీరు అందంగా కనిపించరు.'
క్రౌంచయుగ్మం మిథో యద్వచ్చక్రవాకయుగం యథా। ఏవం వదంతీం తాం తారాం తారాధిపసమాననామ్
'క్రౌంచపక్షుల జంటలాగా, చక్రవాకపక్షుల జంటలాగా— అలా చంద్రునికి సమానమైన అందముతో తార ఇలా చెప్పింది.'
ప్రాహ ప్రవచసాం శ్రేష్ఠో రామో రాజీవలోచనః। చారుదంష్ట్రే విశాలాక్షి కాలో హి దురతిక్రమః1.38.
అప్పుడూ పదబంధంలో శ్రేష్ఠుడైన, కమలనేత్రుడు రాముడు, అందమైన పళ్లతో, విశాలమైన కళ్లతో ఉన్న తారను చూసి ఇలా అన్నాడు— 'కాలానికి ఎవరూ ఎదురు నిలవలేరు.'
సర్వం కాలకృతం విద్ధి జగదేతచ్చరాచరమ్। విసృజ్యతాః స్త్రియః సర్వాః సుగ్రీవోభిముఖః స్థితః
'ఈ జగత్తులోని చలించేవి, అచలమైనవి అన్నీ కాలమే నడిపిస్తుందని తెలుసుకో. అందువల్ల స్త్రీలు అందరూ వెళ్ళిపోవాలి. సుగ్రీవుడు నా ఎదుట ఉన్నాడు.'
సుగ్రీవ ఉవాచ। భవంతౌ యేన కార్యేణ ఇహాయాతౌ నరేశ్వరౌ। తచ్చాపి కథ్యతాం శీఘ్రం కృత్యకాలో హి వర్తతే
సుగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు: 'నరేశ్వరులైన మీరు ఇద్దరూ ఏ పని కోసం ఇక్కడికి వచ్చారు? ఆ విషయాన్ని త్వరగా చెప్పండి. పని చేయాల్సిన సమయం వచ్చింది.'
బ్రువాణమేవం సుగ్రీవం భరతో రామచోదితః। ఆచచక్షే చ గమనం లంకాయాం రాఘవస్య తు। తౌ చాబ్రవీచ్చ సుగ్రీవో భవద్భ్యాం సహితః పురీమ్
సుగ్రీవుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, రాముని సూచనతో భరతుడు రాఘవుని లంక ప్రయాణాన్ని వివరించాడు. ఆ తరువాత సుగ్రీవుడు, 'మీ ఇద్దరితో కలిసి నగరానికి వస్తాను' అని అన్నాడు.
గమిష్యే రాక్షసం దేవ ద్రష్టుం తత్ర విభీషణమ్। సుగ్రీవేణైవముక్తే తు గచ్ఛస్వేత్యాహ రాఘవః
'ప్రభూ! అక్కడ రాక్షసుడైన విభీషణుడిని చూడటానికి నేను వెళ్తాను' అని సుగ్రీవుడు అన్నాడు. అప్పుడు రాఘవుడు, 'వెళ్ళు' అని అనుమతించాడు.
సుగ్రీవో రాఘవౌ తౌ చ పుష్పకే తు స్థితాస్త్రయః। తావత్ప్రాప్తం విమానం తు సముద్రస్యోత్తరం తటమ్
సుగ్రీవుడు, రాఘవులు ఇద్దరూ ముగ్గురూ పుష్పక విమానంలో ఎక్కారు. వెంటనే ఆ విమానం సముద్రం ఉత్తర తీరానికి చేరుకుంది.
అబ్రవీద్భరతం రామో హ్యత్ర మే రాక్షసేశ్వరః। చతుర్భిః సచివైః సార్ధం జీవితార్థే విభీషణః
రాముడు భరతునితో ఇలా అన్నాడు: "ఇక్కడ రాక్షసుల అధిపతి విభీషణుడు తన నాలుగు మంత్రులతో కలిసి ప్రాణరక్షణ కోసం నా వద్దకు వచ్చాడు."
ప్రాప్తస్తతో లక్ష్మణేన లంకారాజ్యేభిషేచితః। అత్ర చాహం సముద్రస్య పరేపారే స్థితస్త్ర్యహమ్
తర్వాత లక్ష్మణుడు లంకా రాజ్యాభిషేకం చేసిన తరువాత అతడు వచ్చాడు. నేను ఇక్కడ సముద్రం అటు పక్క మూడు రోజులు ఉన్నాను.
దర్శనం దాస్యతే మేఽసౌ జ్ఞాతికార్యం భవిష్యతి। తావన్న దర్శనం మహ్యం దత్తమేతేన శత్రుహన్
అతడు నాకు దర్శనం ఇస్తాడు; నా బంధువుగా ఉన్న కర్తవ్యం నెరవేరుతుంది. అప్పటివరకు, శత్రువులను సంహరించేవాడా, అతడు నాకు దర్శనం ఇవ్వలేదు.
తతః కోపః సుమద్భూతశ్చతుర్థేహని రాఘవ। ధనురాయమ్య వేగేన దివ్యమస్త్రం కరే ధృతమ్
రాఘవా! నాలుగో రోజున నాకు తీవ్రమైన కోపం వచ్చింది. వెంటనే విల్లు ఎక్కించి, చేతిలో దివ్యాస్త్రాన్ని పట్టుకున్నాను.
దృష్ట్వా మాం శరణాన్వేషీ భీతో లక్ష్మణమాశ్రితః। సుగ్రీవేణానునీతోఽస్మి క్షమ్యతాం రాఘవ త్వయా
నేను ఆశ్రయం కోరుతూ వచ్చినప్పుడు, భయంతో అతడు లక్ష్మణుని దగ్గరికి వెళ్లాడు. సుగ్రీవుడు నన్ను శాంతింపజేశాడు. రాఘవా! నన్ను క్షమించు.
తతో మయోత్క్షిప్తశరో మరుదేశే హ్యపాకృతః। తతస్సముద్రరాజేన భృశం వినయశాలినా
ఆ తర్వాత నేను వదిలిన బాణం వాయువునాడులో దూరంగా వెళ్లింది. తరువాత సముద్రరాజు ఎంతో వినయంతో నన్ను ఉద్దేశించి మాటలు చెప్పాడు.
ఉక్తోహం సేతుబంధేన లంకాం త్వం వ్రజ రాఘవ। లంఘయిత్వా నరవ్యాఘ్ర వారిపూర్ణం మహోదధిమ్
అతడు ఇలా అన్నాడు: 'రాఘవా! నీవు వంతెన కట్టించి లంకకు వెళ్ళు. మానవ సింహా! నీటితో నిండిన ఈ మహాసముద్రాన్ని దాటి పో.'
ఏష సేతుర్మయా బద్ధః సముద్రే వరుణాలయే। త్రిభిర్దినైః సమాప్తిం వై నీతో వానరసత్తమైః
'ఈ వంతెనను నేను వరుణుని నివాసమైన సముద్రంపై కట్టించాను. ఉత్తమ వానరులు మూడు రోజుల్లో దీన్ని పూర్తిచేశారు.'