ప్రశాస్తి పృథివీం సర్వాం ధర్మేణ సుసమాహితః। తస్మిన్శాసతి వై రాజ్యం సర్వకామఫలాద్రుమాః
ఆయన ధర్మబద్ధంగా ఈ భూమంతటినీ పాలిస్తున్నాడు. ఆయన పాలనలో రాజ్యం అన్నీ కోరికలు తీరే కల్పవృక్షంలా మారింది.
రసవంతః ప్రభూతాశ్చ వాసాంసి వివిధాని చ। అకృష్టపచ్యా పృథివీ నిఃసపత్నా మహాత్మనః
అక్కడ రకరకాల రుచికరమైన వస్త్రాలు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి. ఆ మహాత్ముడి భూమి ఎటువంటి పోటీ లేకుండా, ఎండుబడకుండానే పంటలు పండిస్తోంది.
దేవకార్యం కృతం తేన రావణో లోకకంటకః। సపుత్రోమాత్యసహితో లీలయైవ నిపాతితః
ఆయన దేవతల పనిని పూర్తిచేశాడు. లోకాలకూ బాధను కలిగించిన రావణుడు తన కుమారులతో, మంత్రులతో సహా సులభంగా సంహరించబడ్డాడు.
తస్యబుద్ధిస్సముత్పన్నా పూర్ణే ధర్మే ద్విజోత్తమ। తస్యాహం చరితం సర్వం శ్రోతుమిచ్ఛామి వై మునే
ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా! ఆయనలో ధర్మం పూర్ణంగా నిలిచింది. మునివర్యా! ఆయన చేసిన కార్యాలన్నీ నేను వినాలనుకుంటున్నాను.
పులస్త్య ఉవాచ। కస్యచిత్త్వథ కాలస్య రామో ధర్మపథే స్థితః। యచ్చకార మహాబాహో శృణుష్వైకమనా నృప
పులస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు: ఒక సందర్భంలో ధర్మమార్గంలో నిలిచిన రాముడు చేసిన కార్యాలను, ఓ రాజా, నీవు శ్రద్ధగా విను.
సస్మార రాక్షసేంద్రం తం కథం రాజా విభీషణః। లంకాయాం సంస్థితో రాజ్యం కరిష్యతి చ రాక్షసః
రాముడు ఆ రాక్షసరాజు గురించి ఆలోచించాడు. లంకలో రాజ్యాన్ని స్థాపించిన విభీషణుడు ఎలా పాలిస్తాడో మనసులో ఊహించాడు.
గీర్వాణేషు ప్రాతికూల్యం వినాశస్య తు లక్షణమ్। మయా తస్య తు తద్దత్తం రాజ్యం చంద్రార్కకాలికమ్
దేవతల్లో విరోధం నాశనానికి సంకేతం. కాని నేను అతనికి చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నంతకాలం రాజ్యాన్ని ఇచ్చాను.
తస్యావినాశతః కీర్తిః స్థిరా మే శాశ్వతీ భవేత్। రావణేన తపస్తప్తం వినాశాయాత్మనస్త్విహ
ఆయనకు నాశనం లేకపోవడం వల్ల ఆయన కీర్తి నా అనుగ్రహంతో శాశ్వతంగా నిలుస్తుంది. రావణుడు ఇక్కడ తపస్సు చేసి తనే నాశనం చేసుకున్నాడు.
విధ్వస్తః స చ పాపిష్ఠో దేవకార్యే మయాధునా। తదిదానీం మయాన్వేష్యః స్వయం గత్వా విభీషణః
ఆ పాపిష్టుడు ఇప్పుడు దేవతల పనికోసం నాతో సంహరించబడ్డాడు. అందుకే ఇప్పుడు నేను స్వయంగా వెళ్ళి విభీషణుణ్ణి చూడాలి.
సందేష్టవ్యం హితం తస్య యేన తిష్ఠేత్స శాశ్వతమ్। ఏవం చింతయతస్తస్య రామస్యామితతేజసః
విభీషణుడు శాశ్వతంగా ఉండేందుకు అతనికి హితమైనది చెప్పాలి. అలా అమిత తేజస్సుతో రాముడు ఆలోచిస్తూ ఉన్నాడు.
ఆజగామాథ భరతో రామం దృష్ట్వాబ్రవీదిదమ్। కిం త్వం చింతయసే దేవ న రహస్యం వదస్వ మే
అప్పుడు భరతుడు వచ్చి రాముణ్ణి చూసి ఇలా అడిగాడు: 'ప్రభూ! మీరు ఏమి ఆలోచిస్తున్నారు? నాకు ఏదైనా రహస్యంగా ఉంచకండి.'
దేవకార్యే ధరాయాం వా స్వకార్యే వా నరోత్తమ। ఏవం బ్రువంతం భరతం ధ్యాయమానమవస్థితమ్
'దేవతల పనిగూర్చా, భూమి విషయమా, లేక మీ స్వంత విషయమా, ఓ ఉత్తమ పురుషుడా?' అని భరతుడు, రాముడు ధ్యానంలో ఉన్నట్టు చూసి అడిగాడు.
అబ్రవీద్రాఘవో వాక్యం రహస్యం తు న వై తవ। భవాన్బహిశ్చరః ప్రాణో లక్ష్మణశ్చ మహాయశాః
రాఘవుడు ఇలా అన్నాడు: 'నిన్ను నేను ఏ విషయమూ రహస్యంగా ఉంచను. నువ్వు నా బయటి ప్రాణంలా ఉన్నావు, అలాగే మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన లక్ష్మణుడూ.'
అవేద్యం భవతో నాస్తి మమ సత్యం విధారయ। ఏషా మే మహతీ చింతా కథం దేవైర్విభీషణః
'నా గురించి నీకు తెలియనిది ఏదీ లేదు — ఇది నిజం, నమ్ము. నాకు ఈ పెద్ద ఆందోళన విభీషణుడు దేవతల మధ్య ఎలా ఉన్నాడో అనే విషయమే.'
వర్తతే యద్ధితార్థం వై దశగ్రీవో నిపాతితః। గమిష్యే తదహం లంకాం యత్ర చాసౌ విభీషణః
'దేవతల హితార్థంగా రావణుడు సంహరించబడ్డాడు. అందుకే నేను ఈ రోజు లంకకు వెళ్ళి విభీషణుణ్ణి కలుస్తాను.'
తం చ దృష్ట్వా పురీం తాం తు కార్యముక్త్వా చ రాక్షసమ్। ఆలోక్య సర్వవసుధాం సుగ్రీవం వానరేశ్వరమ్
ఆ నగరాన్ని చూసి, రాక్షసునితో మాట్లాడి, మొత్తం భూమిని పరిశీలించిన తరువాత వానరుల రాజు సుగ్రీవుణ్ణి దర్శించాడు.
మహారాజం చ శత్రుఘ్నం భాతృపుత్రాంశ్చ సర్వశః। ఏవం వదతి కాకుత్స్థే భరతః పురతః స్థితః
కాకుత్థ్సుడి ముందు నిలబడి, భరతుడు మహారాజు శత్రుఘ్నుడిని, అన్నదమ్ముల పిల్లలందరినీ ఇలా చెప్పాడు.
ఉవాచ రాఘవం వాక్యం గమిష్యే భవతా సహ। ఏవం కురు మహాబాహో సౌమిత్రిరిహ తిష్ఠతు
అప్పుడు భరతుడు రాఘవుని ఉద్దేశించి, "నేను మీతో కలిసి వెళ్తాను; మహాబాహువా, అలాగే చేయండి. సౌమిత్రి ఇక్కడే ఉండిపోవాలి," అని అన్నాడు.
ఇత్యుక్త్వా భరతం రామః సౌమిత్రం చాహ వై పురే। రక్షాకార్యా త్వయా వీర యావదాగమనం హి నౌ
అలా భరతునితో మాట్లాడిన తర్వాత, రాముడు నగరంలో సౌమిత్రిని చూసి, "వీరా, మనం తిరిగి వచ్చే వరకు నువ్వు రక్షణ బాధ్యతను నిర్వహించాలి," అని చెప్పాడు.
ఏవం లక్ష్మణమాదిశ్య ధ్యాత్వా వై పుష్పకం నృప। ఆరురోహ స వై యానం కౌసల్యానందవర్ధనః
లక్ష్మణుడికి ఆ విధంగా ఆదేశించి, పుష్పకాన్ని మనసులో ధ్యానించి, కౌసల్యాదేవికి ఆనందాన్ని ఇచ్చే రాముడు ఆ విమానంలోకి ఎక్కాడు.
పుష్పకం తు తతః ప్రాప్తం గాంధారవిషయో యతః। భరతస్య సుతౌ దృష్ట్వా జగన్నీతిం నిరీక్ష్య చ
ఆ తరువాత పుష్పకం గాంధార ప్రాంతానికి చేరుకుంది. అక్కడ భరతుని కుమారులను చూసి, లోక పాలనను పరిశీలించాడు.
పూర్వాం దిశం తతో గత్వా లక్ష్మణస్య సుతౌ యతః। పురేషు తేషు షడ్రాత్రముషిత్వా రఘునందనౌ
తర్వాత తూర్పు దిశగా వెళ్లి, అక్కడ లక్ష్మణుని కుమారులు ఉన్న చోట రఘువంశీయులు ఆ పట్టణాలలో ఆరు రాత్రులు గడిపారు.
గతౌ తేన విమానేన దక్షిణామభితో దిశమ్। గంగాయామునసంభేదం ప్రయాగమృషిసేవితమ్
ఆ విమానంలో దక్షిణ దిశగా ప్రయాణించి, గంగా-యమునలు కలిసే ప్రయాగంలో, ఋషులు నివసించే ప్రదేశానికి చేరుకున్నారు.
అభివాద్య భరద్వాజమత్రేరాశ్రమమీయతుః। సంభాష్య చ మునీంస్తత్ర జనస్థానముపాగతౌ
భరద్వాజునికి నమస్కరించి, అత్రి ఆశ్రమానికి వెళ్లారు. అక్కడ మునులతో మాట్లాడి, జనస్థానానికి వెళ్లారు.
రామ ఉవాచ। అత్ర పూర్వం హృతా సీతా రావణేన దురాత్మనా। హత్వా జటాయుషం గృధ్రం యోసౌ పితృసఖో హి నౌ
రాముడు ఇలా అన్నాడు: "ఇక్కడే దుష్టుడైన రావణుడు సీతను అపహరించాడు. అతడు మన తండ్రికి మిత్రుడైన జటాయువును చంపాడు."
అత్రాస్మాకం మహద్యుద్ధం కబంధేన కుబుద్ధినా। హతేన తేన దగ్ధేన సీతాస్తే రావణాలయే
"ఇక్కడే మేము కబంధుడితో గొప్ప యుద్ధం చేశాము. ఆ దుష్టుడిని చంపి దహించిన తర్వాత, సీతను రావణుడు తన ఇంటికి తీసుకెళ్లాడు."
ౠష్యమూకే గిరివరే సుగ్రీవో నామ వానరః। స తే కరిష్యతే సాహ్యం పంపాం వ్రజ సహానుజః
"ఈ ఋష్యమూక పర్వతంపై సుగ్రీవుడు అనే వానరుడు ఉన్నాడు. అతడు నీకు సహాయం చేస్తాడు. నువ్వు నీ తమ్ముడితో కలిసి పంపా సరస్సుకు వెళ్ళు."
పంపాసరః సమాసాద్య శబరీం గచ్ఛ తాపసీమ్। ఇత్యుక్తో దుఃఖితో వీర నిరాశో జీవితే స్థితః
"పంపా సరస్సు చేరిన తర్వాత, తపస్సు చేసే శబరిని కలవు. ఇలా చెప్పినప్పుడు, ఆ వీరుడు దుఃఖంతో, ప్రాణాలపై ఆశ లేకుండా ఉండిపోయాడు."
ఇయం సా నలినీ వీర యస్యాం వై లక్ష్మణోవదత్। మా కృథాః పురుషవ్యాఘ్ర శోకం శత్రువినాశన
"ఈదే ఆ నలినీ సరస్సు, వీరా! ఇక్కడే లక్ష్మణుడు, 'పురుషశార్దులా, శత్రువులను నాశనం చేసే వాడా, దుఃఖించకూ,' అని అన్నాడు."
ఆజ్ఞాకారిణి భృత్యే చ మయి ప్రాప్స్యసి మైథిలీమ్। అత్ర మే వార్షికా మాసా గతా వర్షశతోపమాః
"నువ్వు విధేయుడిగా ఉంటే, ఇక్కడే మైతిలిని పొందగలవు. నేను ఇక్కడ గడిపిన నెలలు నాకైతే వంద సంవత్సరాల్లా అనిపించాయి."