పుష్కరస్థేన వై పూర్వం బ్రహ్మణా లోకకారిణా। శతత్రయేణ యజ్ఞానామిష్టం షష్ట్యాధికేన చ
పుష్కరంలో, సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మ దేవుడు, మూడు వందల అరవై యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు.
ఇష్ట్వా హి రాజసూయేన సోమో ధర్మేణ ధర్మవిత్। ప్రాప్తః సర్వేషు లోకేషు కీర్తిస్థానమనుత్తమమ్
ధర్మాన్ని తెలిసిన సోముడు, రాజసూయ యజ్ఞాన్ని ధర్మబద్ధంగా నిర్వహించి, అన్ని లోకాలలో అపూర్వమైన కీర్తిని పొందాడు.
ఇష్ట్వా హి రాజసూయేన మిత్రః శత్రునిబర్హణః। ముహూర్తేన సుశుద్ధేన వరుణత్వముపాగతః
శత్రువులను జయించే మిత్రుడు, రాజసూయ యజ్ఞం చేసి, ఒక పవిత్రమైన క్షణంలో వరుణుని స్థాయికి చేరాడు.
తస్మాద్భవంతౌ సంచింత్య కార్యేస్మిన్వదతం హి తత్। భరత ఉవాచ। త్వం ధర్మః పరమః సాధో త్వయి సర్వా వసుంధరా
కాబట్టి ఈ విషయాన్ని ఆలోచించి, దానికి తగినట్లు చెప్పండి. భరతుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ సద్గుణసంపన్నుడా! నీవే పరమధర్మ స్వరూపుడవు. ఈ భూమంతా నీ మీద ఆధారపడి ఉంది.
ప్రతిష్ఠితా మహాబాహో యశశ్చామితవిక్రమ। మహీపాలాశ్చ సర్వే త్వాం ప్రజాపతిమివామరాః
ఓ మహాబాహువంతుడా, నీకు అమితవీర్యం ఉంది, నీపై కీర్తి నిలిచింది. అన్ని రాజులు నిన్ను దేవతలు ప్రజాపతిని చూసినట్లే చూస్తున్నారు.
నిరీక్షంతే మహాత్మానో లోకనాథ తథా వయం। ప్రజాశ్చ పితృవద్రాజన్పశ్యంతి త్వాం మహామతే
ఓ లోకనాథా, గొప్ప మనస్సు ఉన్నవారు, మేము కూడా నిన్ను ఆశ్రయంగా చూస్తున్నాం. ప్రజలు నిన్ను తండ్రిలా భావిస్తున్నారు, ఓ మహామతుడా!
పృథివ్యాం గతిభూతోసి ప్రాణినామిహ రాఘవ। సత్వమేవంవిధం యజ్ఞం నాహర్త్తాసి పరంతప
ఓ రాఘవా, భూమిపై ఉన్న అన్ని జీవులకు నీవే మార్గదర్శకుడవు. అయినా ఇలాంటి యజ్ఞాన్ని నీవు చేయడం లేదు, ఓ శత్రునాశకుడా!
పృథివ్యాం సర్వభూతానాం వినాశో దృశ్యతే యతః। శ్రూయతే రాజశార్దూల సోమస్య మనుజేశ్వర
భూమిపై ఉన్న అన్ని ప్రాణుల నాశనం కనబడుతోంది, ఓ రాజశార్దూలా. ఇది సోముని వల్లనే జరిగిందని, ఓ నరపతీ, వినిపిస్తోంది.
జ్యోతిషాం సుమహద్యుద్ధం సంగ్రామే తారకామయే। తారా బృహస్పతేర్భార్యా హృతా సోమేనకామతః
తారకామయ యుద్ధంలో జ్యోతిష్కుల మధ్య గొప్ప యుద్ధం జరిగింది. బృహస్పతికి భార్య అయిన తారను, సోముడు కోరికతో అపహరించాడు.
తత్ర యుద్ధం మహద్వృత్తం దేవదానవనాశనమ్। వరుణస్య క్రతౌ ఘోరే సంగ్రామే మత్స్యకచ్ఛపాః
అక్కడ దేవతలు, దానవులు నాశనం అయ్యేలా ఒక మహాయుద్ధం జరిగింది. ఘోరమైన వరుణుని యజ్ఞంలో చేపలు, తాబేళ్లు యుద్ధం చేశాయి.
నివృత్తే రాజశార్దూల సర్వే నష్టా జలేచరాః। హరిశ్చంద్రస్య యజ్ఞాంతే రాజసూయస్య రాఘవ
ఆ యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత, ఓ రాజశార్దూలా, నీటిలో నివసించే జంతువులన్నీ నశించిపోయాయి. హరిశ్చంద్రుని రాజసూయ యజ్ఞం ముగిసినప్పుడు, ఓ రాఘవా,
ఆడీబకంమహద్యుద్ధం సర్వలోకవినాశనమ్। పృథివ్యాం యాని సత్వాని తిర్యగ్యోనిగతాని వై
ఆడీబకుల మధ్య గొప్ప యుద్ధం జరిగి, అన్ని లోకాలు నాశనం అయ్యాయి. భూమిపై ఉన్న అన్ని జంతువులు, పశువుల యోనిలో పుట్టినవి కూడా నశించాయి.
దివ్యానాం పార్థివానాం చ రాజసూయే క్షయః శ్రుతః। స త్వం పురుషశార్దూల బుద్ధ్యా సంచింత్య పార్థివ
రాజసూయ యజ్ఞంలో, దేవతలు, భూమిపై ఉన్న జీవులు ఇద్దరూ నశించారని వినిపిస్తోంది. కాబట్టి, ఓ పురుషశార్దూలా, ఈ విషయాన్ని బుద్ధితో ఆలోచించు, ఓ రాజా!
ప్రాణినాం చ హితం సౌమ్యం పూర్ణధర్మం సమాచర। భరతస్య వచః శ్రుత్వా రాఘవః ప్రాహ సాదరమ్
ప్రాణులకు మేలుగా, సంపూర్ణ ధర్మాన్ని అనుసరించు. భరతుని మాటలు విని, రాఘవుడు గౌరవంగా ఇలా అన్నాడు.
ప్రీతోస్మి తవ ధర్మజ్ఞ వాక్యేనానేన శత్రుహన్। నివర్తితా రాజసూయాన్మతిర్మే ధర్మవత్సల
నీ ధర్మబోధన మాటలు విని నాకు ఆనందంగా ఉంది, ఓ శత్రునాశకుడా! నా మనసు ఇప్పుడు రాజసూయ యజ్ఞాల నుండి వెనక్కు తిప్పుకుంది, ఓ ధర్మప్రియుడా!
పూర్ణం ధర్మం కరిష్యామి కాన్యకుబ్జే చ వామనమ్। స్థాపయిష్యామ్యహం వీర సా మే ఖ్యాతిర్దివం గతా
నేను సంపూర్ణ ధర్మాన్ని ఆచరిస్తాను. కాన్యకుబ్జంలో వామనుని ప్రతిష్ఠిస్తాను. అలా నా కీర్తి ఆకాశాన్ని తాకుతుంది, ఓ వీరా!
భవిష్యతి న సందేహో యథా గంగా భగీరథాత్
ఇది నిస్సందేహంగా జరుగుతుంది. భగీరథుని వల్ల గంగా వచ్చినట్లే.
భీష్మ ఉవాచ। కథం రామేణ విప్రర్షే కాన్యకుబ్జే తు వామనః। స్థాపితః క్వ చ లబ్ధోసౌ విస్తరాన్మమ కీర్తయ
భీష్ముడు ఇలా అడిగాడు: ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! రాముడు కాన్యకుబ్జంలో వామనుని ఎలా ప్రతిష్ఠించాడో, ఎక్కడ పొందాడో నాకు వివరంగా చెప్పు.
తథా హి మధురా చైషా యా వాణీ రామకీర్తనే। కీర్తితా భగవన్మహ్యం హృతా కర్ణసుఖావహ
రాముని మహిమను గురించి పలికే మాటలు ఎంత మధురంగా ఉంటాయో! ఓ భగవంతుడా, ఆ మాటలు నాకు వినిపించినప్పుడు నా చెవులకు ఎంతో ఆనందాన్ని ఇస్తున్నాయి.
అనురాగేణ తం లోకాః స్నేహాత్పశ్యంతి రాఘవమ్। ధర్మజ్ఞశ్చ కృతజ్ఞశ్చ బుద్ధ్యా చ పరినిష్ఠితః
ప్రజలు రాఘవుని మీద ప్రేమతో, అనురాగంతో చూస్తారు. ఆయన ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, కృతజ్ఞుడు, మంచి బుద్ధి కలవాడు.
ప్రశాస్తి పృథివీం సర్వాం ధర్మేణ సుసమాహితః। తస్మిన్శాసతి వై రాజ్యం సర్వకామఫలాద్రుమాః
ఆయన ధర్మబద్ధంగా ఈ భూమంతటినీ పాలిస్తున్నాడు. ఆయన పాలనలో రాజ్యం అన్నీ కోరికలు తీరే కల్పవృక్షంలా మారింది.
రసవంతః ప్రభూతాశ్చ వాసాంసి వివిధాని చ। అకృష్టపచ్యా పృథివీ నిఃసపత్నా మహాత్మనః
అక్కడ రకరకాల రుచికరమైన వస్త్రాలు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి. ఆ మహాత్ముడి భూమి ఎటువంటి పోటీ లేకుండా, ఎండుబడకుండానే పంటలు పండిస్తోంది.
దేవకార్యం కృతం తేన రావణో లోకకంటకః। సపుత్రోమాత్యసహితో లీలయైవ నిపాతితః
ఆయన దేవతల పనిని పూర్తిచేశాడు. లోకాలకూ బాధను కలిగించిన రావణుడు తన కుమారులతో, మంత్రులతో సహా సులభంగా సంహరించబడ్డాడు.
తస్యబుద్ధిస్సముత్పన్నా పూర్ణే ధర్మే ద్విజోత్తమ। తస్యాహం చరితం సర్వం శ్రోతుమిచ్ఛామి వై మునే
ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా! ఆయనలో ధర్మం పూర్ణంగా నిలిచింది. మునివర్యా! ఆయన చేసిన కార్యాలన్నీ నేను వినాలనుకుంటున్నాను.
పులస్త్య ఉవాచ। కస్యచిత్త్వథ కాలస్య రామో ధర్మపథే స్థితః। యచ్చకార మహాబాహో శృణుష్వైకమనా నృప
పులస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు: ఒక సందర్భంలో ధర్మమార్గంలో నిలిచిన రాముడు చేసిన కార్యాలను, ఓ రాజా, నీవు శ్రద్ధగా విను.
సస్మార రాక్షసేంద్రం తం కథం రాజా విభీషణః। లంకాయాం సంస్థితో రాజ్యం కరిష్యతి చ రాక్షసః
రాముడు ఆ రాక్షసరాజు గురించి ఆలోచించాడు. లంకలో రాజ్యాన్ని స్థాపించిన విభీషణుడు ఎలా పాలిస్తాడో మనసులో ఊహించాడు.
గీర్వాణేషు ప్రాతికూల్యం వినాశస్య తు లక్షణమ్। మయా తస్య తు తద్దత్తం రాజ్యం చంద్రార్కకాలికమ్
దేవతల్లో విరోధం నాశనానికి సంకేతం. కాని నేను అతనికి చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నంతకాలం రాజ్యాన్ని ఇచ్చాను.
తస్యావినాశతః కీర్తిః స్థిరా మే శాశ్వతీ భవేత్। రావణేన తపస్తప్తం వినాశాయాత్మనస్త్విహ
ఆయనకు నాశనం లేకపోవడం వల్ల ఆయన కీర్తి నా అనుగ్రహంతో శాశ్వతంగా నిలుస్తుంది. రావణుడు ఇక్కడ తపస్సు చేసి తనే నాశనం చేసుకున్నాడు.
విధ్వస్తః స చ పాపిష్ఠో దేవకార్యే మయాధునా। తదిదానీం మయాన్వేష్యః స్వయం గత్వా విభీషణః
ఆ పాపిష్టుడు ఇప్పుడు దేవతల పనికోసం నాతో సంహరించబడ్డాడు. అందుకే ఇప్పుడు నేను స్వయంగా వెళ్ళి విభీషణుణ్ణి చూడాలి.
సందేష్టవ్యం హితం తస్య యేన తిష్ఠేత్స శాశ్వతమ్। ఏవం చింతయతస్తస్య రామస్యామితతేజసః
విభీషణుడు శాశ్వతంగా ఉండేందుకు అతనికి హితమైనది చెప్పాలి. అలా అమిత తేజస్సుతో రాముడు ఆలోచిస్తూ ఉన్నాడు.