ఏకస్మిన్నేవ కాలే తు గతోఽసౌ వై శిబేర్గృహమ్ । తం దృష్ట్వా విధివచ్చైవ కృత్వాతిథ్యం మహామనాః
ఒక సందర్భంలో, అతను శిబి ఇంటికి వెళ్ళాడు. అతన్ని చూసి, శిబి మహా మనస్సుతో, విధిగా అతిథి సత్కారాన్ని చేసాడు.
శిబిః సంపృచ్ఛయామాస దేశానాం హితకారణమ్
శిబి, ఆ ప్రాంతాల శ్రేయస్సు గురించి అడగడం ప్రారంభించాడు.
ఉంఛవృత్తిరువాచ- కే దేశాః కే జనపదాః కే శైలాః కేఽపి చాశ్రమాః । పుణ్యా ద్విజవర ప్రీత్యా మహ్యం నిర్దేష్టుమర్హసి
శిలోఞ్ఛుడు ఇలా అన్నాడు — ఏ దేశాలు, ఏ జనపదాలు, ఏ పర్వతాలు, ఏ ఆశ్రమాలు పవిత్రమైనవో, ద్విజశ్రేష్ఠా! దయచేసి ప్రేమతో నాకు వివరించండి.
సిద్ధ ఉవాచ- తే దేశాస్తే జనపదాస్తే శైలాస్తేఽపి చాశ్రమాః । పుణ్యాస్త్రిపథగా యేషాం మధ్యే నిత్యం సరిద్వరా
సిద్ధుడు ఇలా అన్నాడు — మధ్యలో త్రిపథగా ప్రవహించే పవిత్ర నది ఉన్న దేశాలు, జనపదాలు, పర్వతాలు, ఆశ్రమాలే పవిత్రమైనవి.
తపసా బ్రహ్మచర్యేణ యజ్ఞైస్త్యాగేన వా పునః । గతిం తాం న లభేజ్జంతుర్గంగాం సంసేవ్య యాం లభేత్
తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం, యజ్ఞాలు, దానాలు — వీటివల్ల ప్రాణి పొందలేని స్థితిని, గంగా సేవనచేసినవాడు పొందుతాడు.
స్నాతానాం తత్ర పయసి గాంగేయే నియతాత్మనామ్ । తుష్టిర్భవతి యా పుంసాం న సా క్రతుశతైరపి
గంగా జలంలో స్నానం చేసిన నియమితాత్ములైన మనుషులకు కలిగే సంతృప్తి, వంద యజ్ఞాలు చేసినా కలగదు.
అపహృత్య తమస్తీవ్రం యథా భాత్యుదయే రవిః । తథాపహృత్య పాప్మానం భాతి గంగాజలాప్లుతః
ఎలా సూర్యోదయంతో ఘనమైన చీకటి తొలగిపోతుందో, అలాగే గంగాజలంలో స్నానం చేసినవాడు పాపాన్ని విడిచిపెట్టి ప్రకాశిస్తాడు.
అగ్నిం ప్రాప్య యథా విప్ర తూలరాశిర్వినశ్యతి । తథా గంగావగాహశ్చ సర్వం పాపం వ్యపోహతి
ఎలా మంటను తగిలితే పత్తి దులిపి పూర్తిగా కాలిపోతుందో, అలాగే గంగలో మునిగితే అన్ని పాపాలు పోతాయి.
యస్తు సూర్యాంశుసంతప్తం గాంగేయం సలిలం పిబేత్ । స గోనీహారనిర్ముక్తః పావకాద్ధి విశిష్యతే
ఎవరైనా సూర్యకిరణాలతో వేడెక్కిన గంగ జలాన్ని తాగితే, వారు గోవధ పాపం నుండి విముక్తి పొందుతారు, పవిత్రతలో అగ్నికన్నా శ్రేష్ఠులు అవుతారు.
చాంద్రాయణసహస్రం తు పాదేనైకేన యః పుమాన్ । సంప్లుతశ్చాపి గంగాయాం యో నరః స విశిష్యతే
ఒకవైపు కాళుతో గంగలో స్నానం చేసినవాడు, వెయ్యి చాంద్రాయణ వ్రతాల ఫలాన్ని దాటి పోతాడు.
లంబేదధఃశిరా యస్తు వర్షాణామయుతం నరః । మాసమేకం తు గంగాంభః సేవతే యో నరోత్తమః
ఒక మనిషి పదివేల సంవత్సరాలు తలకిందులుగా వేలాడినా, లేదా ఉత్తముడు ఒక్క నెల రోజులు గంగానదీ జలాన్ని సేవించినా—
బ్రహ్మహత్యావినిర్ముక్తో యాతి విష్ణోరనామయమ్ । ఇయం వేణీసమా పుణ్యా పవిత్రా పాపనాశినీ
ఆయన బ్రాహ్మణ హత్య పాపం నుండి విముక్తుడై, విష్ణువు వంటి పాపరహిత స్థితిని పొందుతాడు. ఈ వేణీ నది నిజంగా పవిత్రమైనది, పుణ్యదాయిని, పాపాలను నశింపజేసేది.
యస్యాః స్మరణమాత్రేణ బాలహా ముచ్యతే క్షణాత్ । స ప్రయాగస్తీర్థరాజో వైష్ణవానాం హి దుర్ల్లభః
ఆమెను కేవలం స్మరించినంత మాత్రాన—even బాలహత్య చేసినవాడు కూడా వెంటనే విముక్తి పొందుతాడు. ఈ ప్రాయాగం తీర్థరాజు, వైష్ణవులకు దుర్లభమైనది.
స్నాత్వా యత్ర నరశ్రేష్ఠ వైకుంఠే సత్వరం వ్రజేత్ । ప్రియాప్రియే న జానాతి ధర్మాధర్మౌ న విందతి
అక్కడ స్నానం చేసినవాడు, ఓ ఉత్తమ పురుషా, వెంటనే వైకుంఠానికి చేరుకుంటాడు. అతడికి ప్రియమైనవారు, అప్రమేయులు తెలియరు; ధర్మం, అధర్మం కూడా గుర్తించడు.
స్నాత్వా చైవ తు గంగాయాం మహాపాపాత్ప్రముచ్యతే
గంగానదిలో స్నానం చేసినవాడు మహాపాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
గంగాగంగేతి యో బ్రూయాద్యోజనానాం శతైరపి । ముచ్యతే సర్వపాపేభ్యో విష్ణులోకం స గచ్ఛతి
ఎవరైనా 'గంగా, గంగా' అని వందల యోజనాల దూరం నుండైనా పిలిచినా, అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి పొంది, విష్ణు లోకానికి చేరుకుంటాడు.
బ్రహ్మహా చైవ గోఘ్నో వా సురాపీ బాలఘాతకః । ముచ్యతే సర్వపాపేభ్యో దివం యాతి చ సత్వరమ్
బ్రాహ్మణ హంతకుడు, గోవధ చేసినవాడు, మద్యం సేవించినవాడు, బాలహంతకుడు అయినా, సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి పొంది, వెంటనే స్వర్గానికి చేరుకుంటాడు.
దర్శనం మాధవస్యాథ వరస్య దర్శనం తథా । వేణ్యాం స్నానం ప్రకుర్వాణో వైకుంఠం ప్రతి గచ్ఛతి
మాధవుని దర్శనం చేయడం, పరమేశ్వరుని దర్శనం చేయడం, వేణీ నదిలో స్నానం చేయడం—ఇవి చేసినవాడు వైకుంఠానికి వెళ్తాడు.
ఉదితే చ యథా సూర్యే విలయం యాతి వై తమః । తథైవ తస్యాం పాపాని నశ్యంతి స్నానమాత్రతః
సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు చీకటి ఎలా వినాశనం అవుతుందో, అలా అక్కడ స్నానం చేసినవాడి పాపాలు కేవలం స్నానం వల్లే నశిస్తాయి.
గంగాద్వారే కుశావర్తే గల్లికే(బిల్వకే?) నీలపర్వతే । స్నాత్వా కనఖలే తీర్థే పునర్జన్మ న విద్యతే
గంగాద్వారం, కుశావర్తం, గల్లిక (లేదా బిల్వక?), నీలపర్వతం, కనఖల తీర్థం—ఇవన్నిటిలో స్నానం చేసినవాడికి మరల జననం ఉండదు.
ఏవం జ్ఞాత్వా నరశ్రేష్ఠో గంగాస్నాయీ పునఃపునః । స్నానమాత్రేణ భో రాజన్ముచ్యతే కిల్బిషాదతః
ఇలా తెలుసుకున్నవాడు, ఓ ఉత్తమ పురుషా, గంగానదిలో మళ్లీ మళ్లీ స్నానం చేస్తూ, కేవలం స్నానం వల్లే పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు, ఓ రాజా.
దేవానాం ప్రవరో విష్ణుర్యజ్ఞానాం చాశ్వమేధకః । అశ్వత్థః సర్వవృక్షాణాం నదీ భాగీరథీ సదా
దేవతల్లో విష్ణువు శ్రేష్ఠుడు; యజ్ఞాల్లో అశ్వమేధం; చెట్లలో అశ్వత్థవృక్షం; నదుల్లో ఎప్పుడూ భాగీరథి (గంగా) శ్రేష్ఠమైనది.
ఇతి శ్రీపాద్మేమహాపురాణే పంచపంచాశత్సాహస్ర్యాం సంహితాయాముత్తరఖండే ఉమాపతినారదసంవాదే గంగామాహాత్మ్యంనామైకాశీతితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మమహాపురాణంలో, ఏకాశీతితమ అధ్యాయంగా, ఉమాపతి-నారద సంభాషణలో, ఉత్తరకాణ్డంలో, గంగామాహాత్మ్యము అనే అధ్యాయం పూర్తయింది.
మహాదేవ ఉవాచ- అస్మిన్వై చైత్రమాసే తు కార్యో దమనకోత్సవః । ద్వాదశ్యాం తు తథా సమ్యగ్విధిః కార్యో విశేషతః
మహాదేవుడు ఇలా చెప్పాడు— ఈ చైత్రమాసంలో దమనకోత్సవాన్ని నిర్వహించాలి. ముఖ్యంగా ద్వాదశి రోజున యథావిధిగా ఆచరించాలి.
వైష్ణవైః శ్రద్ధయా పుణ్యో జనతానందవర్ద్ధనః । దేవానందసముద్భూతా దివ్యా దమనమంజరీ
వైష్ణవులు భక్తితో ఈ పుణ్యోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తే, ప్రజల ఆనందం పెరుగుతుంది. దేవతల ఆనందం వల్ల దివ్యమైన దమనక మంజరి ఉద్భవించింది.
నివేద్యా వైష్ణవైర్భక్తైః సర్వపూజాఫలేప్సుభిః । చైత్రే తు శుక్లపక్షే తు ద్వాదశ్యాం నగనందిని
వైష్ణవ భక్తులు, సమస్త పూజ ఫలితాన్ని కోరుతూ, చైత్రమాస శుక్లపక్ష ద్వాదశి రోజున, ఓ నాగానందినీ, దమనకాన్ని సమర్పించాలి.
కారయేత్పరయా భక్త్యా మహోత్సవమనాస్తథా । తత్రాదౌ చ స్వయం గత్వా ఆరామం ప్రతి చానఘే
పరమ భక్తితో, మనసు నిమగ్నంగా, మహోత్సవాన్ని నిర్వహించాలి. ముందుగా తానే స్వయంగా తోటకు వెళ్లాలి, ఓ పాపరహితురాలీ.
గుర్వాజ్ఞయా ప్రకర్త్తవ్యం పూజనం రతినా సహ । కామదేవ నమస్తేఽస్తు విశ్వమోహనకారక
గురువు ఆజ్ఞతో, రతితో కలిసి పూజను చేయాలి. 'ఓ కామదేవా, నీకు నమస్కారం, జగత్తును మోహింపజేసేవాడా!' అని ప్రార్థించాలి.
విష్ణోరర్థే విచేష్యామి కృపాం కురు మమోపరి । గీతవాదిత్రనిర్ఘోషైరానేతవ్యో గృహం ప్రతి
విష్ణువు కోసం నేను ప్రయత్నిస్తాను; నాపై దయ చూపించు. పాటలు, వాద్యాల శబ్దాలతో ఆయనను ఇంటికి తీసుకురావాలి.
ఏకాదశ్యాం సురశ్రేష్ఠి హ్యధివాసనపూర్వకమ్ । కర్త్తవ్యం పూజనం తత్ర రాత్రౌ భక్త్యా తు వైష్ణవైః
ఏకాదశి రోజున, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా, ముందుగా ఆవాహన చేసి, ఆ రాత్రి వైష్ణవులు భక్తితో పూజ చేయాలి.