ప్రీతశ్చ పరితుష్టశ్చ తాం రాత్రిం సముపావసత్। ప్రభాతే కాల్యముత్థాయ కృత్వాహ్నికమరిందమ
ఆ రాత్రి రాముడు సంతోషంగా, తృప్తిగా అక్కడే గడిపాడు. ఉదయం లేచి, శత్రువులను జయించిన వాడు తన దినకర్మలు పూర్తిచేశాడు.
ౠషిం సమభిచక్రామ గమనాయ రఘూత్తమః। అభివాద్యాబ్రవీద్రామో మహర్షిం కుంభసంభవమ్
రఘువంశంలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు, ఆ మునిని వీడిపోవడానికి సమీపించి, నమస్కరించి, కుంభసంభవుడైన మహర్షిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
ఆపృచ్ఛే సాధయే బ్రహ్మన్ననుజ్ఞాతుం త్వమర్హసి। ధన్యోస్మ్యనుగృహీతోస్మి దర్శనేన మహామునే
బ్రహ్మన్, నేను మీ అనుమతి తీసుకుని వెళ్లిపోవాలని కోరుతున్నాను. మహర్షీ, మీ దర్శనం వల్ల నేను ఎంతో భాగ్యవంతుడిని, మీ కృపకు పాత్రుడిని అయ్యాను.
దిష్ట్యా చాహం భవిష్యామి పావనాత్మా మహాత్మనః। ఏవం బ్రువతి కాకుత్స్థే వాక్యమద్భుతదర్శనం
ఈ మహాత్ముని దయవల్ల నా మనస్సు పవిత్రమవుతుంది. కాకుత్స్థుడు ఇలా పలికినప్పుడు, అద్భుతమైన మాటలు వినిపించాయి.
ఉవాచ పరమప్రీతో బాష్పనేత్రస్తపోధనః। అత్యద్భుతమిదం వాక్యం తవ రామ శుభాక్షరం
తపస్సుతో నిండిన మహర్షీ, కన్నీళ్లు కన్నుల్లో మెదిలిస్తూ, పరమానందంతో ఇలా అన్నాడు: 'రామా, నీ మాటలు ఎంత అద్భుతంగా, మంగళకరంగా ఉన్నాయి!'
పావనం సర్వభూతానాం త్వయోక్తం రఘునందన। ముహూర్తమపి రామ త్వాం మైత్రేణేక్షంతి యే నరాః
రఘునందన, నీవు చెప్పినది సమస్త జీవులకు పవిత్రతను ఇస్తుంది. రామా, నిన్ను క్షణమైనా స్నేహభావంతో చూసేవారు కూడా—
పావితాస్సర్వసూక్తైస్తే కథ్యంతే త్రిదివౌకసః। యే చ త్వాం ఘోరచక్షుర్భిరీక్షంతే ప్రాణినో భువి
—పరలోకవాసులు చెప్పినట్లు, అన్ని పవిత్ర వాక్యాల వల్ల పవిత్రులు అవుతారు. భూమిపై నిన్ను ద్వేషంతో చూసే ప్రాణులు కూడా—
తే హతా బ్రహ్మదండేన సద్యో నరకగామినః। ఈదృశస్త్వం రఘుశ్రేష్ఠ పావనః సర్వదేహినాం
—వెంటనే బ్రహ్మదండంతో నాశనం చెయ్యబడి, నరకానికి వెళ్తారు. రఘువంశంలో ఉత్తముడవైన నీవు, సమస్త జీవులకు పవిత్రతను ఇస్తావు.
కథయంతశ్చ లోకాస్త్వాం సిద్ధిమేష్యంతి రాఘవ। గచ్ఛస్వానాతురోఽవిఘ్నం పంథానమకుతోభయః
రాఘవా, లోకాల్లో నిన్ను కీర్తించే వారు సిద్ధిని పొందుతారు. నీవు ఇప్పుడు ఎలాంటి బాధ లేకుండా, నిర్బంధంగా, భయమేమీ లేకుండా నీ మార్గంలో సాగిపో.
ప్రశాధి రాజ్యం ధర్మేణ గతిస్తు జగతాం భవాన్। ఏవముక్తస్తు మునినా ప్రాఞ్జలి ప్రగ్రహో నృపః
ధర్మంతో రాజ్యాన్ని పాలించు; నీవే జగత్తుకు ఆశ్రయం. ఇలా ముని చెప్పగా, రాజు చేతులు జోడించి—
అభివాదయితుం చక్రే సోఽగస్త్యమృషిసత్తమమ్। అభివాద్య మునిశ్రేష్ఠంస్తాంశ్చ సర్వాంస్తపోధికాన్
అగస్త్య మహర్షిని నమస్కరించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు. మునిశ్రేష్ఠుడిని, అక్కడున్న అన్ని తపస్సుతో నిండినవారిని నమస్కరించాడు.
అథారోహత్తదావ్యగ్రః పుష్పకం హేమభూషితమ్। తం ప్రయాంతం మునిగణా ఆశీర్వాదైస్సమంతతః
తర్వాత ఆలస్యం చేయకుండా, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న పుష్పక విమానంపై ఎక్కాడు. అతను బయలుదేరినప్పుడు, చుట్టూ ఉన్న మునులు ఆశీర్వదించారు.
అపూపుజన్నరేంద్రం తం సహస్రాక్షమివామరాః। తతోఽర్ధదివసే ప్రాప్తే రామః సర్వార్థకోవిదః
దేవతలు ఇంద్రునికి ఎలా గౌరవం ఇస్తారో, అలాగే ఆ రాజును కూడా సత్కరించారు. అర్ధదినం గడిచిన తర్వాత, సమస్త విషయాల్లో నిపుణుడైన రాముడు—
అయోధ్యాం ప్రాప్య కాకుత్స్థః పద్భ్యాం కక్షామవాతరత్। తతో విసృజ్య రుచిరం పుష్పకం కామవాహితం
కాకుత్స్థుడు అయోధ్యను చేరి, కాలినడకన ఉద్యానవనంలోకి దిగాడు. ఆ తరువాత, తన ఇష్టానుసారం ప్రయాణించే ఆ అద్భుతమైన పుష్పకాన్ని పంపించాడు.
కక్షాంతరాద్వినిష్క్రమ్య ద్వాస్థాన్రాజాఽబ్రవీదిదం। లక్ష్మణం భరతం చైవ గచ్ఛధ్వం లఘువిక్రమాః
ఉద్యానవనాన్ని విడిచిపెట్టి, ద్వారపాలకులకు ఇలా చెప్పాడు: 'వేగంగా నడిచే లక్ష్మణుడు, భరతుడు ఇక్కడికి రాకుండా చూడండి.'
మమాగమనమాఖ్యాయ సమానయత మా చిరమ్। శ్రుత్వాథ భాషితం ద్వాస్థా రామస్యాక్లిష్టకర్మణః1.37.
'నా రాకను తెలియజేసి, ఆలస్యం చేయకుండా వారిని తీసుకు రండి.' అప్రయాసంగా కార్యాలు చేయగల రాముని మాటలు విని—
గత్వా కుమారావాహూయ రాఘవాయ న్యవదేయన్। ద్వాస్థైః కుమారావానీతౌ రాఘవస్య నిదేశతః
ద్వారపాలకులు వెళ్లి, యువరాజులను పిలిచి, రాఘవుని వద్దకు వచ్చారని తెలియజేశారు. రాఘవుని ఆజ్ఞతో, యువరాజులను ద్వారపాలకులే తీసుకొచ్చారు.
దృష్ట్వా తు రాఘవః ప్రాప్తౌ ప్రియౌ భరతలక్ష్మణౌ। సమాలింగ్య తు రామస్తౌ వాక్యం చేదమువాచ హ
రాఘవుడు తన ప్రియమైన భరతుడు, లక్ష్మణుడు వచ్చారని చూసి, వారిని ఆలింగనం చేసి ఇలా అన్నాడు:
కృతం మయా యథాతథ్యం ద్విజకార్యమనుత్తమం। ధర్మహేతుమతో భూయః కర్తుమిచ్ఛామి రాఘవౌ
'ద్విజులకు చేయవలసిన ఉత్తమమైన కర్తవ్యం నేను యథావిధిగా పూర్తి చేశాను. ధర్మాన్ని 위해 మరిన్ని పనులు చేయాలని నాకు ఉంది, రాఘవులు.'
భవద్భ్యామాత్మభూతాభ్యాం రాజసూయం క్రతూత్తమం। సహితో యష్టుమిచ్ఛామి యత్ర ధర్మశ్చ శాశ్వతః
'మీ ఇద్దరితో, నా ప్రాణాల్లా భావించే మీతో కలిసి, శాశ్వత ధర్మం ఉన్న రాజసూయ యాగాన్ని చేయాలని కోరుకుంటున్నాను.'
పుష్కరస్థేన వై పూర్వం బ్రహ్మణా లోకకారిణా। శతత్రయేణ యజ్ఞానామిష్టం షష్ట్యాధికేన చ
పుష్కరంలో, సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మ దేవుడు, మూడు వందల అరవై యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు.
ఇష్ట్వా హి రాజసూయేన సోమో ధర్మేణ ధర్మవిత్। ప్రాప్తః సర్వేషు లోకేషు కీర్తిస్థానమనుత్తమమ్
ధర్మాన్ని తెలిసిన సోముడు, రాజసూయ యజ్ఞాన్ని ధర్మబద్ధంగా నిర్వహించి, అన్ని లోకాలలో అపూర్వమైన కీర్తిని పొందాడు.
ఇష్ట్వా హి రాజసూయేన మిత్రః శత్రునిబర్హణః। ముహూర్తేన సుశుద్ధేన వరుణత్వముపాగతః
శత్రువులను జయించే మిత్రుడు, రాజసూయ యజ్ఞం చేసి, ఒక పవిత్రమైన క్షణంలో వరుణుని స్థాయికి చేరాడు.
తస్మాద్భవంతౌ సంచింత్య కార్యేస్మిన్వదతం హి తత్। భరత ఉవాచ। త్వం ధర్మః పరమః సాధో త్వయి సర్వా వసుంధరా
కాబట్టి ఈ విషయాన్ని ఆలోచించి, దానికి తగినట్లు చెప్పండి. భరతుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ సద్గుణసంపన్నుడా! నీవే పరమధర్మ స్వరూపుడవు. ఈ భూమంతా నీ మీద ఆధారపడి ఉంది.
ప్రతిష్ఠితా మహాబాహో యశశ్చామితవిక్రమ। మహీపాలాశ్చ సర్వే త్వాం ప్రజాపతిమివామరాః
ఓ మహాబాహువంతుడా, నీకు అమితవీర్యం ఉంది, నీపై కీర్తి నిలిచింది. అన్ని రాజులు నిన్ను దేవతలు ప్రజాపతిని చూసినట్లే చూస్తున్నారు.
నిరీక్షంతే మహాత్మానో లోకనాథ తథా వయం। ప్రజాశ్చ పితృవద్రాజన్పశ్యంతి త్వాం మహామతే
ఓ లోకనాథా, గొప్ప మనస్సు ఉన్నవారు, మేము కూడా నిన్ను ఆశ్రయంగా చూస్తున్నాం. ప్రజలు నిన్ను తండ్రిలా భావిస్తున్నారు, ఓ మహామతుడా!
పృథివ్యాం గతిభూతోసి ప్రాణినామిహ రాఘవ। సత్వమేవంవిధం యజ్ఞం నాహర్త్తాసి పరంతప
ఓ రాఘవా, భూమిపై ఉన్న అన్ని జీవులకు నీవే మార్గదర్శకుడవు. అయినా ఇలాంటి యజ్ఞాన్ని నీవు చేయడం లేదు, ఓ శత్రునాశకుడా!
పృథివ్యాం సర్వభూతానాం వినాశో దృశ్యతే యతః। శ్రూయతే రాజశార్దూల సోమస్య మనుజేశ్వర
భూమిపై ఉన్న అన్ని ప్రాణుల నాశనం కనబడుతోంది, ఓ రాజశార్దూలా. ఇది సోముని వల్లనే జరిగిందని, ఓ నరపతీ, వినిపిస్తోంది.
జ్యోతిషాం సుమహద్యుద్ధం సంగ్రామే తారకామయే। తారా బృహస్పతేర్భార్యా హృతా సోమేనకామతః
తారకామయ యుద్ధంలో జ్యోతిష్కుల మధ్య గొప్ప యుద్ధం జరిగింది. బృహస్పతికి భార్య అయిన తారను, సోముడు కోరికతో అపహరించాడు.
తత్ర యుద్ధం మహద్వృత్తం దేవదానవనాశనమ్। వరుణస్య క్రతౌ ఘోరే సంగ్రామే మత్స్యకచ్ఛపాః
అక్కడ దేవతలు, దానవులు నాశనం అయ్యేలా ఒక మహాయుద్ధం జరిగింది. ఘోరమైన వరుణుని యజ్ఞంలో చేపలు, తాబేళ్లు యుద్ధం చేశాయి.