అన్యథా విపులం దుఃఖం తవ ఘోరం భవేద్ధ్రువమ్। క్రుద్ధో హి మే పితా సర్వం త్రైలోక్యమభినిర్దహేత్
అలా చేయకపోతే, నీవు ఘోరమైన బాధను తప్పక అనుభవించవు. ఎందుకంటే, నా తండ్రి కోపించితే మూడు లోకాలను కూడా కాల్చగలడు.
తతోఽశుభం మహాఘోరం శ్రుత్వా దండః సుదారుణమ్। ప్రత్యువాచ మదోన్మత్తః శిరసాభినతః పునః
ఆ భయంకరమైన శిక్షను విని, కామంతో మత్తుగా ఉన్న రాజు తల వంచి మళ్లీ సమాధానం చెప్పాడు.
ప్రసాదం కురు సుశ్రోణి కామోన్మత్తస్య కామిని। త్వయా రుద్ధా మమ ప్రాణా విశీర్యంతి శుభాననే
సుందర నడుమ కలిగినవాడా! నాకు దయచూపు. నేను కామంతో మత్తుగా ఉన్నాను. నీ వల్ల నా ప్రాణాలు ఆగిపోయి, విడివిడిగా పోతున్నాయి, మంగళముఖి!
త్వాం ప్రాప్య వైరం మేఽత్రాస్తు వధో వాపి మహత్తరః। భక్తం భజస్వ మాం భీరు త్వయి భక్తిర్హి మే పరా
నిన్ను పొందిన తర్వాత నాకు శత్రుత్వమైనా, మరణమైనా వచ్చినా పరవాలేదు. భయపడే వాడా! నన్ను నీ భక్తుడిగా అంగీకరించు. ఎందుకంటే నీ మీద నాకు పరమమైన భక్తి ఉంది.
ఏవముక్త్వా తు తాం కన్యాం బలాత్సంగృహ్య బాహునా। అన్యేన రాజ్ఞా హస్తేన వివస్త్రా సా తథా కృతా
అలా చెప్పి ఆ యువతిని బలవంతంగా చేతితో పట్టుకుని, మరో చేతితో ఆమె వస్త్రాలు తీసేశాడు.
అంగమంగే సమాశ్లేష్య ముఖే చైవ ముఖం కృతమ్। విస్ఫురంతీం యథాకామం మైథునాయోపచక్రమే
తన శరీరాన్ని ఆమె శరీరానికి అతికించి, నోటిని ఆమె నోటికి పెట్టి, ఆమె ఎంత ప్రయత్నించినా, తన ఇష్టానికి అనుగుణంగా సంయోగానికి ప్రయత్నించాడు.
తమనర్థం మహాఘోరం దండః కృత్వా సుదారుణమ్। నగరం స్వం జగామాశు మదోన్మత్త ఇవ ద్విపః
ఆ ఘోరమైన దుర్మార్గాన్ని చేసిన తర్వాత, ఆ రాజు మత్తులో ఉన్న ఏనుగు వలె త్వరగా తన నగరానికి వెళ్లిపోయాడు.
భార్గవీ రుదతీ దీనా ఆశ్రమస్యావిదూరతః। ప్రత్యపాలయదుద్విగ్నా పితరం దేవసమ్మితమ్
భార్గవీ ఏడుస్తూ, దుఃఖంతో, ఆశ్రమానికి దగ్గరగా, దేవతలకు సమానమైన తన తండ్రిని ఆత్రంగా ఎదురుచూసింది.
స ముహూర్తాదుపస్పృశ్య దేవర్షిరమితద్యుతిః। స్వమాశ్రమం శిష్యవృతం క్షుధార్తః సన్యవర్తత
కొంతసేపటికి, అపారమైన తేజస్సు కలిగిన దేవర్షి స్నానం చేసి, తన శిష్యులతో కూడి, ఆకలితో తన ఆశ్రమానికి వచ్చాడు.
సోపశ్యదరజాం దీనాం రజసా సమభిప్లుతామ్। చంద్రస్య ఘనసంయుక్తాం జ్యోత్స్నామివ పరాజితామ్
అతను అరజాను దుఃఖంతో, ధూళిలో మునిగిపోయినవాడిగా చూశాడు. మేఘాలతో కప్పబడిన చంద్రకాంతి లాగా ఆమె కనిపించింది.
తస్య రోషః సమభవత్క్షుధార్తస్య మహాత్మనః। నిర్దహన్నివ లోకాంస్త్రీంస్తాన్శిష్యాన్సమువాచ హ
ఆ మహాత్ముడికి ఆకలితో కూడిన కోపం ఉప్పొంగింది. అది లోకాలను కాల్చే విధంగా ఉండగా, తన శిష్యులతో ఇలా అన్నాడు.
పశ్యధ్వం విపరీతస్య దండస్యాదీర్ఘదర్శినః। విపత్తిం ఘోరసంకాశాం దీప్తామగ్నిశిఖామివ
దూరదృష్టి లేని వాడి దండన వల్ల వచ్చే ఈ ఘోరమైన అపాయాన్ని చూడండి. ఇది మండుతున్న అగ్నిశిఖను పోలి ఉంది.
యన్నాశం దుర్గతిం ప్రాప్తస్సానుగశ్చ న సంశయః। యస్తు దీప్తహుతాశస్య అర్చిః సంస్పృష్టవానిహ
ఏవరో నాశనం చేసి, దురదృష్టంలో పడిపోయినవాడు, అతని అనుచరులతో కలసి, ఇక్కడ మండుతున్న అగ్నిజ్వాలను తాకినవాడు — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యస్మాత్స కృతవాన్పాపమీదృశం ఘోరసంమితమ్। తస్మాత్ప్రాప్స్యతి దుర్మేధాః పాంసువర్షమనుత్తమమ్
అతడు ఇంత భయంకరమైన, ఘోరమైన పాపాన్ని చేసినందువల్ల, ఆ దుష్టుడు అపూర్వమైన మట్టిపొడి వర్షాన్ని అనుభవించాల్సి వస్తుంది.
కురాజా దేశసంయుక్తః సభృత్యబలవాహనః। పాపకర్మసమాచారో వధం ప్రాప్స్యతి దుర్మతిః
ఏ రాజు తన రాజ్యంతో, సేవకులతో, సైన్యంతో, వాహనాలతో ఉండి, పాపకార్యాలలో నిమగ్నమవుతాడో, ఆ దుర్మార్గుడు మరణాన్ని పొందతాడు.
సమంతాద్యోజనశతం విషయం చాస్య దుర్మతేః। ధునోతు పాంసువర్షేణ మహతా పాకశాసనః1.37.
ఆ దుర్మతి రాజుని భూమిని, చుట్టూ వంద యోజనల వరకు, ధర్మరాజు గొప్ప మట్టిపొడి వర్షంతో కదిలించాలి.
సర్వసత్వాని యానీహ జంగమస్థావరాణి వై। సర్వేషాం పాంసువర్షేణ క్షయః క్షిప్రం భవిష్యతి
ఇక్కడ ఉన్న అన్ని జీవులు — కదిలే, కదలని — అందరూ ఆ మట్టిపొడి వర్షం వల్ల త్వరగా నశించిపోతారు.
దండస్య విషయో యావత్తావత్సవనమాశ్రమమ్। పాంసువర్షమివాకస్మాత్సప్తరాత్రం భవిష్యతి
శిక్షా పరిధి ఎంతవరకైనా, యజ్ఞశాల, ఆశ్రమం వరకు, ఏడురోజులు అకస్మాత్తుగా మట్టిపొడి వర్షం కురుస్తుంది.
ఇత్యుక్త్వా క్రోధసంతప్తస్తమాశ్రమనివాసినమ్। జనం జనపదస్యాంతే స్థీయతామిత్యువాచ హ
ఇలా చెప్పి, కోపంతో మండిపోతూ, ఆశ్రమంలో నివసించే వారికి, 'మీరు గ్రామాంతంలో ఉండండి' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
ఉక్తమాత్రే ఉశనసా ఆశ్రమావసథో జనః। క్షిప్రం తు విషయాత్తస్మాత్స్థానం చక్రే చ బాహ్యతః
ఉశనుడు మాట చెప్పగానే, ఆశ్రమంలో ఉన్న ప్రజలు వెంటనే ఆ ప్రాంతాన్ని విడిచి, బయటికి వెళ్లిపోయారు.
తం తథోక్త్వా మునిజనమరజామిదమబ్రవీత్। ఆశ్రమే త్వం సుదుర్మేధే వస చేహ సమాహితా
మునులను ఇలా ఉద్దేశించి, అర్జ అనే ఆమెను చూచి, 'ఓ దుర్మతి, నీవు ఇక్కడ ఆశ్రమంలో స్థిరంగా ఉండు' అని చెప్పాడు.
ఇదం యోజనపర్యంతమాశ్రమం రుచిరప్రభమ్। అరజే విరజాస్తిష్ఠ కాలమత్ర సమాశ్శతమ్
ఓ పాపరహితురాలైన అర్జా, ఈ యోజన పరిధిలో ప్రకాశవంతంగా ఉన్న ఆశ్రమంలో నువ్వు వంద సంవత్సరాలు నివసించు.
శ్రుత్వా నియోగం విప్రర్షేరరజా భార్గవీ తదా। తథేతి పితరం ప్రాహ భార్గవం భృశదుఃఖితా
మహర్షి ఆజ్ఞ విని, భృగుకుమార్తె అర్జా, ఎంతో బాధతో, 'అలాగే జరుగుతుంది తండ్రీ' అని తన తండ్రి భృగువుకు చెప్పింది.
ఇత్యుక్త్వా భార్గవో వాసం తస్మాదన్యముపాక్రమత్। సప్తాహే భస్మసాద్భూతం యథోక్తం బ్రహ్మవాదినా
అలా చెప్పి, భృగువు అక్కడి నివాసాన్ని వదిలి, ఇంకొక చోటికి వెళ్లిపోయాడు. ఏడురోజుల్లో, బ్రహ్మవేత్త చెప్పినట్లే, అది బూడిదగా మారిపోయింది.
తస్మాద్దండస్య విషయో వింధ్యశైలస్య మానుష। శప్తో హ్యుశనసా రామ తదాభూద్ధర్షణే కృతే
అందువల్ల, ఓ మనవా, దండుని రాజ్యము వింధ్యపర్వతం వరకు ఉశనుడు శపించడంతో, ఆ ప్రాంతం శాపగ్రస్తమైంది, రామా.
తతఃప్రభృతి కాకుత్స్థ దండకారణ్యముచ్యతే। ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం యన్మాం పృచ్ఛసి రాఘవ
ఆ సమయం నుంచి, ఓ కాకుత్స్థ వంశజా, దండకారణ్యం అని పిలవబడుతోంది. నీవు అడిగినదంతా నేను వివరంగా చెప్పాను, రాఘవా.
సంధ్యాముపాసితుం వీర సమయో హ్యతివర్తతే। ఏతే మహర్షయో రామ పూర్ణకుంభాః సమంతతః
ఓ వీరా, సంధ్యా వందనం చేయాల్సిన సమయం వచ్చింది. ఈ మహర్షులు చుట్టూ నిండుగా నీళ్లు నింపిన కుంభాలతో నిలబడి ఉన్నారు, రామా.
కృతోదకా నరవ్యాఘ్ర పూజయంతి దివాకరమ్। సర్వైరౄషిభిరభ్యస్తైః స్తోత్రైర్బ్రహ్మాదిభిః కృతైః
ఓ మానవసింహా, నీటిపూజలు చేసి, బ్రహ్మాది మునులు రచించిన, అందరు ఋషులు పఠించే స్తోత్రాలతో వారు సూర్యుని పూజిస్తున్నారు.
రవిరస్తంగతో రామ గత్వోదకముపస్పృశ। ౠషేర్వచనమాదాయ రామః సంధ్యాముపాసితుమ్
సూర్యుడు అస్తమించాక, రాముడు నీటిపూజలు చేసి, ఋషి మాటలను గుండె లో పెట్టుకుని, సంధ్యావందనం చేయడం ప్రారంభించాడు.
ఉపచక్రామ తత్పుణ్యం ససరోరఘునందనః। అథ తస్మిన్వనోద్దేశే రమ్యే పాదపశోభితే
అప్పుడు రఘునందనుడు ఆ పవిత్రమైన సంధ్యావందనాన్ని ప్రారంభించాడు. ఆ అరణ్యప్రాంతం అందమైన చెట్లతో అలంకరించబడి, ఎంతో మధురంగా ఉంది.