తం మునిం కృచ్ఛ్రసన్తప్తశ్చింతయామి దివానిశమ్। కదా వై దర్శనం మహ్యం స మునిర్దాస్యతే వనే
ఈ కష్టాలలో బాధపడుతూ, ఆ మునిని రాత్రింబవళ్ళూ ఆలోచిస్తూ ఉన్నాను. అతడు ఎప్పుడు అడవిలో నాకు దర్శనం ఇస్తాడో అని ఎదురుచూస్తున్నాను.
ఏవం మే చింతయానస్య గతం వర్షశతన్త్విహ। సోగస్త్యో హి గతిర్బ్రహ్మన్మునిర్మే భవితా ధ్రువం
ఇలా ఆలోచిస్తూ నాకింకా నూరు సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. అగస్త్యుడే నాకు ఆశ్రయం, ఓ బ్రహ్మన్! నా ముని తప్పక వస్తాడు.
న గతిర్భవితా మహ్యం కుంభయోనిమృతే ద్విజమ్। శ్రుత్వేత్థం భాషితం రామ దృష్ట్వాహారం చ కుత్సితమ్
కుంభయోని లేకపోతే నాకు విముక్తి లేదు, ఓ ద్విజా! ఇలా మాటలు విని, ఆ తక్కువ ఆహారాన్ని చూసి—
కృపయా పరయా యుక్తస్తం నృపం స్వర్గగామినమ్। కరోమ్యహం సుధాభోజ్యం నాశయామి చ కుత్సితమ్
పరమమైన కరుణతో నిండిన నేను, ఆ స్వర్గానికి వెళ్లే రాజును అమృతాన్ని తినిపించి, ఆ తక్కువ ఆహారాన్ని తొలగిస్తాను.
చిన్తయన్నిత్యవోచం తమగస్త్యః కిం కరిష్యతి। అహమేతత్కుత్సితం తే నాశయామి మహామతే
ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ, అగస్త్యుడు ఏమి చేస్తాడో అని అనుకున్నాను. ఓ మహామతి! నీ తక్కువ ఆహారాన్ని నేను తొలగిస్తాను.
ఈప్సితం ప్రార్థయస్వాస్మాన్మనః ప్రీతికరం పరమ్। స స్వర్గీ మాం తతః ప్రాహ కథం బ్రహ్మవచోన్యథా
నీకు మనసుకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే దేనినైనా నన్ను అడుగు. అప్పుడు స్వర్గానికి వెళ్లే వాడు ఇలా అన్నాడు: బ్రహ్మా మాటలు వేరేలా ఎలా మారుతాయి?
కర్తుం మునే మయా శక్యం న చాన్యస్తారయిష్యతి। ౠతే వై కుంభయోనిం తం మైత్రావరుణసంభవమ్
ఓ మునీ! నేను చేయగలను, మరొకరు రక్షించలేరు. మైత్రావరుణుని నుంచి పుట్టిన కుంభయోని తప్ప ఇంకెవ్వరూ కాదు.
అపృష్టోపి మయా బ్రహ్మన్నేవమూచే పితామహః। ఏవం బ్రువాణం తం శ్వేతముక్తవానహమస్మి సః
ఓ బ్రహ్మన్! నేను అడగకపోయినా పితామహుడు ఇలా అన్నాడు. అలా మాట్లాడుతున్న శ్వేతునికి నేను ఇలా చెప్పాను: 'ఆ వాడే నేనే.'
ఆగతస్తవ భాగ్యేన దృష్టోహం నాత్ర సంశయః। తతః స్వర్గీ స మాం జ్ఞాత్వా దండవత్పతితో భువి
నీ అదృష్టంతో నేను వచ్చాను, నన్ను చూచావు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అందుకే, నన్ను స్వర్గానికి పోవాల్సిన వాడిగా తెలుసుకుని, అతను నేలపై దండవత్ప్రణామం చేశాడు.
తముత్థాప్య తతో రామాబ్రవం కిం తే కరోమ్యహమ్। రాజోవాచ। ఆహారాత్కుత్సితాద్బ్రహ్మంస్తారయస్వాద్య దుష్కృతాత్
అతన్ని లేపి, నేను ఇలా అడిగాను: 'రామా, నీకు నేను ఏమి చేయాలి?' రాజు ఇలా అన్నాడు: 'బ్రాహ్మణా, నేను చెడు ఆహారం తీసుకున్న పాపం నుండి నన్ను ఈ రోజు రక్షించు.'
యేన లోకోఽక్షయః స్వర్గో భవితా త్వత్కృతేన మే। తతః ప్రతిగ్రహో దత్తో జగద్వంద్య నృపేణ హి
నీ చర్య వల్ల నాకు ఎప్పటికీ నశించని లోకం, స్వర్గం లభిస్తుంది. అందుకే, జగత్తు పూజించే ఆ రాజు నాకు దానం ఇచ్చాడు.
భవాన్మామనుగృహ్ణాతు ప్రతీచ్ఛస్వ ప్రతిగ్రహమ్
దయచేసి నన్ను కాపాడుము; నా దగ్గరినుండి ఈ దానాన్ని స్వీకరించు.
కృతా మతిస్తారణాయ న లోభాద్రఘునందన। గృహీతే భూషణే రామ మమ హస్తగతే తదా
రఘువంశశిరోమణీ, నాకు ఈ ఆభరణాన్ని తీసుకోవాలన్న ఉద్దేశ్యం విముక్తికోసం మాత్రమే, లోభం వల్ల కాదు. ఆభరణాన్ని తీసుకున్నప్పుడు అది నా చేతిలోకి వచ్చింది, రామా.
మానుషః పౌర్వికో దేహస్తదా నష్టోస్య భూపతే। ప్రణష్టే తు శరీరే చ రాజర్షిః పరయా ముదా
ఆ సమయంలో, రాజా, అతని మునుపటి మానవదేహం పోయింది. శరీరం పోయిన వెంటనే ఆ రాజర్షి ఎంతో ఆనందించాడు.
మయోక్తోసౌ విమానేన జగామ త్రిదివం పునః। తేన మే శక్రతుల్యేన దత్తమాభరణం శుభం
నేను అతనితో చెప్పాను, వెంటనే అతను విమానంలో స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు. ఇంద్రుడితో సమానమైన అతడు నాకు ఆ శుభ్రమైన ఆభరణాన్ని ఇచ్చాడు.
తస్మిన్నిమిత్తే కాకుత్స్థ దత్తమద్భుతకర్మణా। శ్వేతో వైదర్భకో రాజా తదాభూద్గతకల్మషః
ఈ కారణంగా, కాకుత్స్థ వంశజా, ఆ అద్భుతమైన కార్యం వల్ల, వైదర్భదేశపు శ్వేతుడు అనే రాజు పాపరహితుడయ్యాడు.
పులస్త్య ఉవాచ। తదద్భుతతమం వాక్యం శ్రుత్వా చ రఘునందనః। గౌరవాద్విస్మయాచ్చాపి భూయః ప్రష్టుం ప్రచక్రమే
పులస్త్యుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆ అద్భుతమైన కథను విని, రఘునందనుడు గౌరవంతో, ఆశ్చర్యంతో మరింతగా అడగడం ప్రారంభించాడు.
రామ ఉవాచ। భగవంస్తద్వనం ఘోరం యత్రాసౌ తప్తవాంస్తపః। శ్వేతో వైదర్భకో రాజా తదద్భుతమభూత్కథం
రాముడు ఇలా అడిగాడు: భగవంతుడా, వైదర్భదేశపు శ్వేతుడు అనే రాజు తపస్సు చేసిన ఆ భయంకరమైన అడవి — ఆ అద్భుతం ఎలా జరిగింది?
విషమం తద్వనం రాజా శూన్యం మృగవివర్జితం। ప్రవిష్టస్తప ఆస్థాతుం కథం వద మహామునే
ఆ అడవి చాలా కఠినంగా, వెలితిగా, జంతువులు లేని ప్రదేశంగా ఉండేది. అలాంటి చోట రాజు తపస్సు చేయడానికి ఎలా ప్రవేశించాడు? మహామునీ, దయచేసి చెప్పు.
సమంతాద్యోజనశతం నిర్మనుష్యమభూత్కథం। భవాన్కథం ప్రవిష్టస్తద్యేన కార్యేణ తద్వద
పక్కన వంద యోజనల మేర మనుషులు లేని ప్రదేశంగా అది ఎలా మారింది? మీరు అక్కడికి ఎలా వెళ్లారు? ఏ కారణంతో వెళ్లారు? దయచేసి చెప్పండి.
అగస్త్య ఉవాచ। పురా కృతయుగే రాజా మనుర్దండధరః ప్రభుః। తస్య పుత్రోథ నామ్నాసీదిక్ష్వాకురమితద్యుతిః
అగస్త్యుడు ఇలా చెప్పాడు: ప్రాచీన కాలంలో, కృతయుగంలో, దండాన్ని ధరించిన మను అనే మహారాజు ఉండేవాడు. అతని కుమారుడు, ఇక్ష్వాకు అనే ప్రసిద్ధుడు, ఎంతో తేజస్సుతో ఉండేవాడు.
తం పుత్రం పూర్వజం రాజ్యే నిక్షిప్య భువిసంమతమ్। పృథివ్యాం రాజవంశానాం భవ రాజేత్యువాచ హ
ఆ రాజు తన పెద్ద కుమారుడిని, అందరి అభిమానం పొందినవాడిని, సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి, 'భూమిపై రాజవంశాలలో నీవే రాజు కావాలి' అని చెప్పాడు.
తథేతి చ ప్రతిజ్ఞాతం పితుః పుత్రేణ రాఘవ। తతఃపరమసంహృష్టః పునస్తం ప్రత్యభాషత
రాఘవా, కుమారుడు తండ్రికి 'అలా జరుగుతుంది' అని వాగ్దానం చేశాడు. దాంతో తండ్రి ఎంతో ఆనందంతో మరలా అతనితో మాట్లాడాడు.
ప్రీతోస్మి పరమోదార కర్మణా తే న సంశయః। దండేన చ ప్రజా రక్ష న చ దండమకారణమ్
'నీ గొప్ప కార్యానికి నేను సంతోషించాను, ఇందులో సందేహం లేదు. ప్రజలను శిక్షతో రక్షించు, కానీ కారణం లేకుండా శిక్షించవద్దు.'
అపరాధిషు యో దండః పాత్యతే మానవైరిహ। స దండో విధివన్ముక్తః స్వర్గం నయతి పార్థివమ్
'మనుషుల్లో తప్పు చేసినవారికి న్యాయంగా విధించిన శిక్ష, రాజును స్వర్గానికి తీసుకెళ్తుంది.'
తస్మాద్దణ్డే మహాబాహో యత్నవాన్భవ పుత్రక। ధర్మస్తే పరమో లోకే కృత ఏవం భవిష్యతి
కాబట్టి, మహాబాహువంతుడా, శిక్ష విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉండు, కుమారుడా. అలా చేస్తే నీ ధర్మం లోకంలో పరిపూర్ణంగా నిలుస్తుంది.
ఇతి తం బహుసందిశ్య మనుః పుత్రం సమాధినా। జగామ త్రిదివం హృష్టో బ్రహ్మలోకమనుత్తమమ్
ఇలా మనువు తన కుమారుడికి ఎన్నో ఉపదేశాలు చేసి, మనస్సును ఒకచోట పెట్టి, ఆనందంతో బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లిపోయాడు.
జనయిష్యే కథం పుత్రానితి చింతాపరోఽభవత్। కర్మభిర్బహుభిస్తైస్తైస్ససుతైస్సంయుతోఽభవత్
ఎలా కుమారులను పుట్టించాలా అని ఆలోచనలో మునిగిపోయి, ఎన్నో కర్మలు చేసి, ఆ కుమారులతో కూడి సంతోషంగా ఉన్నాడు.
తోషయామాస పుత్రైస్స పితౄన్దేవసుతోపమైః। సర్వేషాముత్తమస్తేషాం కనీయాన్రఘునందన
దేవతల పిల్లలతో సమానమైన కుమారులతో తన పితృదేవతలను సంతుష్టిపరిచాడు. ఆ కుమారులందరిలో చిన్నవాడు రఘునందనుడు.
శూరశ్చ కృతవిద్యశ్చ గురుశ్చ జనపూజయా। నామ తస్యాథ దండేతి పితా చక్రే స బుద్ధిమాన్
ఆ కుమారుడు ధైర్యవంతుడు, విద్యలో నిపుణుడు, ప్రజలందరిచే గౌరవించబడే గురువు. అతని తెలివైన తండ్రి అతడికి దండ అనే పేరు పెట్టాడు.