తతో బ్రహ్మా సురశ్రేష్ఠో లోకపాలాన్సవాసవాన్। సమాహూయాబ్రవీత్సర్వాంస్తేజోభాగోఽత్ర యుజ్యతామ్
అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడు, లోకపాలకులను, ఇంద్రుడితో కలిసి పిలిచి, మీ అందరి తేజస్సులో భాగం ఇక్కడ కలిపేయండి అన్నాడు.
తతో దదుర్లోకపాలాశ్చతుర్భాగం స్వతేజసా। అక్షయశ్చ తతో బ్రహ్మా యతో జాతోఽక్షయో నృపః
అప్పుడు లోకపాలకులు తమ తేజస్సులో నాలుగవ వంతు ఇచ్చారు. ఆ తేజస్సుతో బ్రహ్మదేవుడు అక్షయుడైన రాజును సృష్టించాడు.
తం బ్రహ్మా లోకపాలానామంశం పుంసామయోజయత్। తతో నృపస్తదా తాసాం ప్రజానాం క్షేమపండితః
బ్రహ్మదేవుడు ఆ లోకపాలుల తేజస్సును ఒక మనిషిలో కలిపాడు. అప్పుడు ఆ రాజు, ఆ ప్రజలకు రక్షకుడిగా, మేలుచేసేవాడిగా మారాడు.
తత్రైంద్రేణ తు భాగేన సర్వానాజ్ఞాపయేన్నృపః। వారుణేన చ భాగేన సర్వాన్పుష్ణాతి దేహినః
ఇంద్రుని భాగంతో రాజు అందరికి ఆజ్ఞాపిస్తాడు. వరుణుని భాగంతో జీవులను పోషిస్తాడు.
కౌబేరేణ తథాంశేన త్వర్థాన్దిశతి పార్థివః। యశ్చ యామ్యో నృపే భాగస్తేన శాస్తి చ వై ప్రజాః
కుబేరుని భాగంతో రాజు ధనాన్ని పంపిణీ చేస్తాడు. యముని భాగంతో ప్రజలను పాలిస్తాడు.
తత్ర చైంద్రేణ భాగేన నరేన్ద్రోసి రఘూత్తమ। ప్రతిగృహ్ణీష్వాభరణం తారణార్థే మమ ప్రభో
ఇక్కడ ఇంద్రుని భాగంతో మీరు రాజు, రఘువంశంలో శ్రేష్ఠుడవు. నా విమోచన కోసం ఆభరణాన్ని స్వీకరించండి, ప్రభూ.
తతో రామః ప్రజగ్రాహ మునేర్హస్తాన్మహాత్మనః। దివ్యమాభరణం చిత్రం ప్రదీప్తమివ భాస్కరం
అప్పుడూ రాముడు ఆ మహాత్ముడైన మునివర్యుడి చేతుల నుండి ఒక దివ్యమైన, ప్రకాశవంతమైన ఆభరణాన్ని, సూర్యుడిలా మెరిసిపోతూ ఉన్నదాన్ని స్వీకరించాడు.
ప్రతిగృహ్య తతోగస్త్యాద్రాఘవః పరవీరహా। నిరీక్ష్య సుచిరం కాలం విచార్య చ పునః పునః1.36.
అగస్త్యుని నుండి ఆ ఆభరణాన్ని స్వీకరించిన రాఘవుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, దాన్ని చాలా సేపు పరిశీలిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించాడు.
మౌక్తికాని విచిత్రాణి ధాత్రీఫలసమాని చ। జాంబూనదనిబద్ధాని వజ్రవిద్రుమనీలకైః
అది వివిధ రకాల ముత్యాలతో, నల్లుసేపల వలె మెరిసే ముత్యాలతో, బంగారంతో గట్టిగా కట్టబడి, వజ్రాలు, పవళాలు, నీలమణులతో అలంకరించబడి ఉంది.
పద్మరాగైః సగోమేధైర్వైడూర్యైః పుష్పరాగకైః। సునిబద్ధం సువిభక్తం సుకృతం విశ్వకర్మణా
పద్మరాగాలు, గోమేధికాలు, వైడూర్యాలు, పుష్పరాగాలు వంటి రత్నాలతో, విశ్వకర్మ చేత నైపుణ్యంగా, అందంగా తయారు చేయబడింది.
దృష్ట్వా ప్రీతిసమాయుక్తో భూయశ్చేదం వ్యచింతయత్। నేదృశాని చ రత్నాని మయా దృష్టాని కానిచిత్
దాన్ని చూసి, హర్షంతో నిండిపోయిన రాముడు మళ్లీ ఇలా ఆలోచించాడు: 'ఇలాంటి రత్నాలు నేను ఎక్కడా చూడలేదు.'
ఉపశోభాని బద్ధాని పృథ్వీమూల్యసమాని చ। విభీషణస్య లంకాయాం న దృష్టాని మయా పురా
ఇంత అందంగా అమర్చబడిన, భూమికి సమానమైన విలువ ఉన్న ఇలాంటి రత్నాలు, విభీషణుని లంకలో కూడా నేను ఇంతకుముందు చూడలేదు.
ఇతి సంచిత్య మనసా రాఘవస్తమృషిం పునః। ఆగమం తస్య దివ్యస్య ప్రష్టుం సముపచక్రమే
ఇలా మనసులో ఆలోచిస్తూ, రాఘవుడు మళ్లీ ఆ మునివర్యుడి దగ్గరకు వెళ్లి, ఆ దివ్య ఆభరణం ఎక్కడి నుండి వచ్చిందో అడగడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
అత్యద్భుతమిదం బ్రహ్మన్న ప్రాప్యం చ మహీక్షితామ్। కథం భగవతా ప్రాప్తం కుతో వా కేన నిర్మితమ్
'బ్రహ్మన్, ఇది ఎంత అద్భుతంగా ఉంది! భూమిపై రాజులకు కూడా ఇది అందుబాటులో ఉండదు. మీరు దీన్ని ఎలా పొందారు? ఎక్కడి నుండి వచ్చింది? ఎవరు తయారు చేశారు?'
కుతూహలవశాచ్చైవ పృచ్ఛామి త్వాం మహామతే। కరతలేస్థితే రత్నే కరమధ్యం ప్రకాశతే
'మహాజ్ఞాని, నాకు ఆసక్తి కలిగి ఉంది కాబట్టి మిమ్మల్ని అడుగుతున్నాను. చేతిలో ఉంచిన ఆ రత్నం, చేతి మధ్యలో మెరిసిపోతుంది.'
అధమం తద్విజానీయాత్సర్వశాస్త్రేషు గర్హితమ్। దిశః ప్రకాశయేద్యత్తన్మధ్యమం మునిసత్తమ
'అతి తక్కువ స్థాయి రత్నాన్ని అన్ని శాస్త్రాలలో నిందించారు, మునిశ్రేష్ఠా. దిక్కులవైపు మెరిసే రత్నం మధ్యస్థంగా పరిగణించబడుతుంది.'
ఊర్ధ్వగం త్రిశిఖం యత్స్యాదుత్తమం తదుదాహృతమ్। ఏతాన్యుత్తమజాతీని ఋషిభిః కీర్తితాని తు
'పైకి మూడు కిరణాలుగా వెలిగే రత్నం ఉత్తమమైనదిగా చెప్పబడింది. ఇలాంటి ఉత్తమ రత్నాలను ఋషులు ప్రశంసించారు.'
ఆశ్చర్యాణాం బహూనాం హి దివ్యానాం భగవాన్నిధిః। ఏవం వదతి కాకుత్స్థే మునిర్వాక్యమథాబ్రవీత్
'ఎన్నో అద్భుతమైన, దివ్యమైన ధనాలకు భగవంతుడే నిలయం. ఇలా కాకుత్స్థుడు అడిగినప్పుడు, మునివర్యుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.'
అగస్త్య ఉవాచ। శృణు రామ పురావృత్తం పురా త్రేతాయుగే మహత్। ద్వాపరే సమనుప్రాప్తే వనే యద్దృష్టవానహమ్
అగస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు: 'రామా, నీవు విను. పూర్వం త్రేతాయుగంలో జరిగిన ఒక గొప్ప సంఘటనను, ద్వాపరయుగం దగ్గరగా వచ్చినప్పుడు అడవిలో నేను చూసినదాన్ని చెబుతాను.'
ఆశ్చర్యం సుమహాబాహో నిబోధ రఘునందన। పురా త్రేతాయుగే హ్యాసీదరణ్యం బహువిస్తరమ్
'ఓ రఘునందన, బలమైన భుజాలు కలవాడా, విను. త్రేతాయుగంలో ఒక విస్తారమైన అడవి ఉండేది. అది నిజంగా అద్భుతమైనది.'
సమంతాద్యోజనశతం మృగవ్యాఘ్రవివర్జితమ్। తస్మిన్నిష్పురుషేఽరణ్యే చికీర్షుస్తప ఉత్తమమ్
'అది చుట్టూ నూరు యోజనల పొడవుగా, జంతువులు లేని అడవి. ఆ జనశూన్యమైన అడవిలో నేను గొప్ప తపస్సు చేయాలని సంకల్పించాను.'
అహమాక్రమితుం సౌమ్య తదరణ్యముపాగతః। తస్యారణ్యస్య మధ్యం తు యుక్తం మూలఫలైః సదా
'సౌమ్యా, ఆ అడవిని దాటి వెళ్లాలని నేను అక్కడికి వెళ్లాను. ఆ అడవి మధ్యభాగం ఎప్పుడూ మూలికలు, పండ్లతో సమృద్ధిగా ఉండేది.'
శాకైర్బహువిధాకారైర్నానారూపైః సుకాననైః। తస్యారణ్యస్య మధ్యే తు పంచయోజనమాయతమ్
'అందులో అనేకరకాల ఆకారాల కూరగాయలు, రకరకాల ఆకృతుల తోటలు ఉండేవి. ఆ అడవి మధ్యలో ఐదు యోజనల పొడవైన ప్రదేశం ఉండేది.'
హంసకారండవాకీర్ణం చక్రవాకోపశోభితమ్। తత్రాశ్చర్యం మయా దృష్టం సరః పరమశోభితమ్
'ఆ ప్రాంతం హంసలు, నెమళ్ళు, చక్రవాక పక్షులతో నిండిపోయి, అక్కడ నేను ఒక అద్భుతమైన, అత్యంత అందమైన సరస్సును చూశాను.'
విసారికచ్ఛపాకీర్ణం బకపంక్తిగణైర్యుతమ్। సమీపే తస్య సరసస్తపస్తప్తుం గతః పురా
ఒకసారి, ఆ సరస్సు దగ్గరికి నేను వెళ్లాను. అక్కడ తాబేళ్లు, ముదురు చేపలు తిరుగుతూ, బకలు వరుసగా నిలబడి ఉన్నాయ. అక్కడే తపస్సు చేయడానికి నేను చేరుకున్నాను.
దేశం పుణ్యముపేత్యైవం సర్వహింసావివర్జితమ్। తత్రాహమవసం రాత్రిం నైదాఘీం పురుషర్షభ
ఆ పవిత్రమైన ప్రదేశానికి వచ్చి, అక్కడ ఎలాంటి హింసకూ చోటులేని వాతావరణంలో, ఆ వేసవి రాత్రిని నేను గడిపాను, ఓ మానవశ్రేష్ఠ.
ప్రభాతే పురుత్థాయ సరస్తదుపచక్రమే। అథాపశ్యం శవమహమస్పృష్టజరసం క్వచిత్
ఉదయం త్వరగా లేచి, ఆ సరస్సు వైపు వెళ్లాను. అప్పుడు అక్కడ ఓ చోట పాడుకాని మృతదేహాన్ని చూశాను.
తిష్ఠంతం పరయా లక్ష్మ్యా సరసో నాతిదూరతః। తదర్థం చింతయానోహం ముహూర్తమివ రాఘవ
ఆ సరస్సు దగ్గర, దాని అద్భుతమైన అందాన్ని చూస్తూ, ఆ మృతదేహం ఎందుకు ఉందో కొంతసేపు ఆలోచించాను, రాఘవ.
అస్య తీరే న వై ప్రాణీ కో వాప్యేష సురర్షభః। మునిర్వా పార్థివో వాపి క్వ మునిః పార్థివోపి వా
ఈ తీరంలో ఎవరూ కనిపించడంలేదు. ఇది ఎవరు? ఓ దేవతాశ్రేష్ఠా, ఇతడు మునివా, రాజువా? ఆ ముని లేదా రాజు ఎక్కడ?
అథవా పార్థివసుతస్తస్యైవం సంభవః కృతః। అతీతేహని రాత్రౌ వా ప్రాతర్వాపి మృతో యది
లేదా ఇతడు ఏదైనా రాజు కుమారుడై ఉండొచ్చు. గత రాత్రి లేదా ఈ ఉదయం చనిపోయి ఇలా జరిగి ఉండొచ్చు.