యదేతద్భవతా ప్రోక్తం యోనౌ కస్యాం తు తే తపః। శూద్రయోనిప్రసూతోహం తప ఉగ్రం సమాస్థితః
నీవు అడిగినట్లు, నేను ఏ యోనిలో తపస్సు చేస్తున్నానో చెబుతున్నాను. నేను శూద్రుని పుట్టినవాడిని, తీవ్రమైన తపస్సు చేస్తున్నాను.
దేవత్వం ప్రార్థయే రామ స్వశరీరేణ సువ్రత। న మిథ్యాహం వదే భూప దేవలోకజిగీషయా
రామా! నేను ఈ శరీరంతోనే దేవత్వాన్ని కోరుతున్నాను. రాజా! నేను అబద్ధం చెప్పను; దేవలోకాన్ని జయించాలనే కోరికతో ఉన్నాను.
శూద్రం మాం విద్ధి కాకుత్స్థ శంబూకం నామ నామతః। భాషతస్తస్య కాకుత్స్థః ఖడ్గం తు రుచిరప్రభం
కాకుత్థ్స వంశజుడా! నన్ను శూద్రుడిగా తెలుసుకో. నా పేరు శంభూకుడు. అతడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, రాముడు మెరిసే ఖడ్గాన్ని తీసుకున్నాడు.
నిష్కృష్య కోశాద్విమలం శిరశ్చిచ్ఛేద రాఘవః। తస్మిన్శూద్రే హతే దేవాః సేన్ద్రాశ్చాగ్నిపురోగమాః
రాముడు పొడుచు నుండి నిర్మలమైన ఖడ్గాన్ని తీసి, అతని తలను నరికాడు. ఆ శూద్రుడు చనిపోయిన వెంటనే, ఇంద్రుడు, అగ్ని మొదలైన దేవతలు అక్కడికి వచ్చారు.
సాధుసాధ్వితి కాకుత్స్థం ప్రశశంసుర్ముహుర్ముహుః। పుష్పవృష్టిశ్చ మహతీ దేవానాం సుసుగంధినీ
కాకుత్థ్సుని దేవతలు మళ్లీ మళ్లీ 'బాగుచేశావు, బాగుచేశావు' అని ప్రశంసించాయి. ఆకాశం నుండి దేవతలు సుగంధమైన పుష్పవృష్టిని కురిపించాయి.
ఆకాశాద్విప్రముక్తా తు రాఘవం సర్వతోకిరత్। సుప్రీతాశ్చాబ్రువన్దేవా రామం వాక్యవిదాంవరమ్
ఆ పుష్పవృష్టి ఆకాశం నుండి రాఘవుని మీద అన్ని వైపులా కురిసింది. ఆనందంతో ఉన్న దేవతలు, వాక్యపటుళ్లో శ్రేష్ఠుడైన రామునితో ఇలా మాట్లాడారు.
సురకార్యమిదం సౌమ్య కృతం తే రఘునందన। గృహాణ చ వరం రామ యమిచ్ఛసి మహావ్రత
సౌమ్య! రఘునందనా! నీవు ఈ దేవకార్యాన్ని పూర్తి చేశావు. మహావ్రతుడవైన రామా! నీవు కోరిన వరాన్ని అడుగు.
త్వత్కృతేన హి శూద్రోఽయం సశరీరోఽభ్యగాద్దివం। దేవానాం భాషితం శ్రుత్వా రాఘవః సుసమాహితః
నీ చేత వల్ల ఈ శూద్రుడు తన శరీరంతోనే స్వర్గానికి చేరుకున్నాడు. దేవతల మాటలు విని, రాఘవుడు మనస్సు స్థిరపర్చుకున్నాడు.
ఉవాచ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం సహస్రాక్షం పురందరమ్। యది దేవాః ప్రసన్నా మే వరార్హో యది వాప్యహమ్
అతడు చేతులు జోడించి, సహస్రాక్షుడైన పురందరునితో ఇలా అన్నాడు: 'దేవతలు నన్ను ప్రసన్నంగా చూస్తే, నేను వరానికి అర్హుడనైతే—'
కర్మణా యది మే ప్రీతా ద్విజపుత్రః స జీవతు। వరమేతద్ధి భవతాం కాంక్షితం పరమం హి మే
'నా కార్యానికి మీరు సంతుష్టులైతే, ఆ బ్రాహ్మణుని కుమారుడు మళ్లీ బ్రతికిపోవాలి. ఇదే నాకు అత్యంత కావలసిన వరం.'
మమాపరాధాద్బాలోఽసౌ బ్రాహ్మణస్యైకపుత్రకః। అప్రాప్తకాలః కాలేన నీతో వైవస్వత క్షయమ్
'నా తప్పు వల్ల, ఆ బాలుడు బ్రాహ్మణుని ఏకైక కుమారుడు, కాలానికి ముందే యమలోకానికి వెళ్లిపోయాడు.'
తం జీవయత భద్రం వో నానృతీ స్యామహం గురోః। ద్విజస్య సంశ్రుతో హ్యర్థో జీవయిష్యామి తే సుతమ్
'దయచేసి అతడిని బ్రతికించండి. నేను గురువుకు అబద్ధం చెప్పినవాడిగా ఉండకూడదు. బ్రాహ్మణుని కోరికను నేను విన్నాను; నీ కుమారుడిని బ్రతికిస్తాను.'
మదీయేనాయుషా బాలం పాదేనార్ద్ధేన వా సురాః। జీవేదయం వరో మహ్యం వరకోట్యధికో వృతః
నా ఆయుష్షు నుండి, దేవతలారా, లేదా దాని సగం అయినా, ఈ బాలుడికి ప్రాణం ఇస్తున్నాను. ఇదే నాకు కావలసిన వరం. ఇది లక్షల వరాలకన్నా గొప్పది.
రాఘవస్య తు తద్వాక్యం శ్రుత్వా విబుధసత్తమాః। ప్రత్యూచుస్తే మహాత్మానం ప్రీతాః ప్రీతిసమన్వితాః
రాఘవుని ఆ మాటలు విని, ఆ దేవతలందరూ ఆనందంతో, ప్రేమతో, ఆ మహాత్ముడికి ఇలా సమాధానం ఇచ్చారు.
నిర్వృతో భవ కాకుత్స్థ బ్రాహ్మణస్యైకపుత్రకః। జీవితం ప్రాప్తవాన్భూయః సమేతశ్చాపి బంధుభిః
కాకుత్స్థుడా, నీవు నిశ్చింతగా ఉండు. ఆ బ్రాహ్మణుని ఏకైక కుమారుడు మళ్లీ ప్రాణం పొందాడు. అతడు తన బంధువులతో కలిసిపోయాడు.
యస్మిన్ముహూర్తే కాకుత్స్థ శూద్రోయం వినిపాతితః। తస్మిన్ముహూర్తే సహసా జీవేన సమయుజ్యత
కాకుత్స్థుడా, ఈ శూద్రుడు పడిపోయిన అదే క్షణంలో, అతడికి మళ్లీ ప్రాణం కలిసిపోయింది.
స్వస్తి ప్రాప్నుహి భద్రం తే సాధయామః పరంతపః। అగస్త్యస్యాశ్రమపదే ద్రష్టారః స్మ మహామునిమ్
నీకు శుభం కలగాలి, మంగళం కలగాలి, శత్రువులను జయించినవాడా. ఇప్పుడు మనం అగస్త్య మహర్షి ఆశ్రమానికి వెళ్లి, ఆ మహామునిని దర్శించుదాం.
స తథేతి ప్రతిజ్ఞాయ దేవానాం రఘునందనః। ఆరురోహ విమానం తం పుష్పకం హేమభూషితమ్
అలా అంగీకరించి, రఘునందనుడు ఆ బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న పుష్పక విమానంలో ఎక్కాడు.
పులస్త్య ఉవాచ। తతో దేవాః ప్రయాతాస్తే విమానైర్బహుభిస్తదా। రామోప్యనుజగామాశు కుంభయోనేస్తపోవనమ్
పులస్త్యుడు చెప్పాడు: ఆ సమయంలో, దేవతలు అనేక విమానాలలో బయలుదేరారు. రాముడు కూడా త్వరగా కుంభయోని తపోవనానికి వెళ్ళాడు.
ఉక్తం భగవతా తేన భూయోప్యాగమనం క్రియాః। పూర్వమేవ సభాయాం చ యో మాం ద్రష్టుం సమాగతః
ఆ భగవంతుడు నాకు మళ్లీ రావాలని, కర్మలు చేయాలని చెప్పాడు. ముందే సభలో నన్ను దర్శించడానికి వచ్చినవాడు.
తదహం దేవతాదేశాత్తత్కార్యార్థే మహామునిం। పశ్యామి తం మునిం గత్వా దేవదానవపూజితమ్
అందుకే, దేవతల ఆజ్ఞతో, ఆ కార్యం కోసం, దేవతలు మరియు దానవులు పూజించే ఆ మహామునిని నేను దర్శించడానికి వెళ్తున్నాను.
ఉపదేశం చ మే తుష్టః స్వయం దాస్యతి సత్తమః। దుఃఖీ యేన పునర్మర్త్యే న భవామి కదాచన
ఆ ఉత్తముడు సంతోషంతో నాకు స్వయంగా ఉపదేశం ఇస్తాడు. దాని వల్ల నేను ఇకపై మానవ లోకంలో ఎప్పుడూ దుఃఖించను.
పితా దశరథో మహ్యం కౌసల్యా జననీ తథా। సూర్యవంశే సముత్పన్నస్తథాప్యేవం సుదుఃఖితః
నా తండ్రి దశరథుడు, తల్లి కౌసల్యా. సూర్యవంశంలో పుట్టినా, అయినా నేను ఎంతో దుఃఖాన్ని అనుభవించాను.
రాజ్యకాలే వనే వాసో భార్యయా చానుజేన చ। హరణం చాపి భార్యాయా రావణేన కృతం మమ
రాజ్యంలో ఉన్నప్పుడు కూడా, భార్యతో, తమ్ముడితో అడవిలో నివసించాను. నా భార్యను రావణుడు అపహరించాడు.
అసహాయేన తు మయా తీర్త్వా సాగరముత్తమమ్। రుద్ధ్వా తు తాం పురీం సర్వాం కృత్వా తస్య కులక్షయమ్
నేను ఒంటరిగా ఆ మహాసముద్రాన్ని దాటి, ఆ నగరాన్ని ముట్టడి చేసి, అతని వంశాన్ని నాశనం చేశాను.
దృష్టా సీతా మయా త్యక్తా దేవానాం తు పురస్తదా। శుద్ధాం తాం మాం తథోచుస్తే మయా సీతా తథా గృహమ్
సీతను నేను కనుగొని, దేవతల ముందు వదిలిపెట్టాను. వారు ఆమెను పవిత్రురాలిగా ప్రకటించినా, నేను సీతను తిరిగి ఇంటికి తీసుకొచ్చాను.
సమానీతా ప్రీతిమతా లోకవాక్యాద్విసర్జితా। వనే వసతి సా దేవీ పురే చాహం వసామి వై
ఆమెను ప్రేమతో తీసుకొచ్చినా, ప్రజల మాటల వల్ల వదిలిపెట్టాను. ఆ దేవి అడవిలో ఉంటోంది, నేను పట్టణంలో ఉన్నాను.
జాతోహముత్తమే వంశే ఉత్తమోహం ధనుష్మతామ్। ఉత్తమం దుఃఖమాపన్నో హృదయం నైవ భిద్యతే
నేను ఉత్తమ వంశంలో పుట్టాను, ధనుర్విద్యలో శ్రేష్ఠుడిని, అయినా గొప్ప దుఃఖాన్ని అనుభవించాను. అయినా నా హృదయం విరగదు.
వజ్రసారస్య సారేణ ధాత్రాహం నిర్మితో ధ్రువమ్। ఇదానీం బ్రాహ్మణాదేశాద్భ్రమామి ధరణీతలే
నన్ను సృష్టికర్త వజ్రము వంటి మూర్తితో తయారు చేశాడేమో. ఎందుకంటే ఇప్పుడు బ్రాహ్మణుని ఆజ్ఞతో భూమిపై తిరుగుతున్నాను.
తపః స్థితస్తు శూద్రోసౌ మయా పాపో నిపాతితః। దేవవాక్యాత్తు మే భూయః ప్రాణో మే హృది సంస్థితః
తపస్సులో ఉన్నప్పుడు, నేను ఆ పాపి శూద్రుడిని సంహరించాను. కానీ దేవతల మాట వల్ల, నా ప్రాణం మళ్లీ నా హృదయంలో నిలిచింది.