అగ్రే తవ మహాబాహో కింకరః సముపస్థితః। భాషితం సుచిరం శ్రుత్వా పుష్పకస్య నరాధిప
మహాబాహువైన నీ ముందు నీ సేవకుడు సిద్ధంగా ఉన్నాడు. పుష్పక వాహనం చెప్పిన ఆ దీర్ఘమైన మాటలు నరాధిపుడు వినాడు.
అభివాద్య మహర్షీంస్తాన్విమానం సోధ్యరోహత। ధనుర్గృహీత్వా తూణౌ చ ఖడ్గం చాపి మహాప్రభమ్
ఆ మహర్షులను నమస్కరించి, ఆ విమానంపై ఎక్కాడు. తన విల్లు, బాణాల సంచి, ప్రకాశవంతమైన ఖడ్గాన్ని తీసుకున్నాడు.
నిక్షిప్య నగరే వీరౌ సౌమిత్రి భరతావుభౌ। ప్రాయాత్ప్రతీచీం త్వరితో విచిన్వన్సుసమాహితః
వీరులైన సౌమిత్రి, భరతులను నగరంలో ఉంచి, రాముడు పశ్చిమ దిశగా త్వరగా వెళ్ళాడు, ఎంతో ఏకాగ్రతతో వెతికాడు.
ఉత్తరామగమత్పశ్చాద్దిశం హిమవదాశ్రితామ్। పూర్వామపి దిశాం గత్వా తథాఽపశ్యన్నరాధిపః
అతడు ఉత్తర దిశకు, ఆ తరువాత హిమవంతాన్ని ఆశ్రయించిన పశ్చిమ దిశకు వెళ్ళాడు. ఆ తరువాత తూర్పు దిశకూ వెళ్లి, రాజు అక్కడ కూడా చూశాడు.
సర్వాం శుద్ధసమాచారామాదర్శమివ నిర్మలామ్। తతో దిశం సమాక్రామద్దక్షిణాం రఘునందనః
అతడు అన్ని ప్రాంతాలను, స్వచ్ఛమైన ప్రవర్తనతో, అద్దంలా నిర్మలంగా చూశాడు. ఆ తరువాత రఘునందనుడు దక్షిణ దిశ వైపు సాగాడు.
శైలస్య ఉత్తరే పార్శ్వే దదర్శ సుమహత్సరః। తస్మిన్సరసి తప్యంతం తాపసం సుమహత్తపః
పర్వతానికి ఉత్తర భాగంలో ఒక పెద్ద సరస్సును చూశాడు. ఆ సరస్సులో ఒక తపస్వి ఘనమైన తపస్సు చేస్తున్నాడు.
దదర్శ రాఘవో భీమం లంబమానమధోముఖం। తముపాగమ్య కాకుత్స్థస్తప్యమానం తు తాపసమ్
రాఘవుడు భయంకరంగా, తల కిందకూ వేలాడుతూ తపస్సు చేస్తున్న తపస్విని చూశాడు. అతని దగ్గరకు వెళ్లి, కకుత్స్థుడు ఆ తపస్విని తపస్సు చేస్తూ చూశాడు.
ఉవాచ రాఘవో వాక్యం ధన్యస్త్వమమరప్రభ। కస్యాం యోనౌ తపోవృద్ధిర్వర్తతే దృఢనిశ్చయ
రాఘవుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీవు అమరులవలె ప్రకాశిస్తూ, ధన్యుడవు. దృఢ సంకల్పంతో తపస్సు పెరుగుతున్న యోని ఏది?'
అహం దాశరథీ రామః పృచ్ఛామి త్వాం కుతూహలాత్। కోర్థో వ్యవసితస్తుభ్యం స్వర్గలోకోథ వేతరః
'నేను దశరథుని కుమారుడైన రాముడిని. ఆసక్తితో నిన్ను అడుగుతున్నాను: నీ లక్ష్యం స్వర్గలోకమా, లేక ఇంకేదైనా?'
కిమర్థం తప్యసే వా త్వం శ్రోతుమిచ్ఛామి తాపస। బ్రాహ్మణో వాసి భద్రం తే క్షత్రియో వాథ దుర్జయః
'ఏ కారణంతో తపస్సు చేస్తున్నావో వినాలనుకుంటున్నాను, తపస్వీ. నీవు బ్రాహ్మణుడివా? శుభం కలుగుగాక! లేక జయించలేని క్షత్రియుడివా?'
వైశ్యస్తృతీయవర్ణో వా శూద్రో వా సత్యముచ్యతామ్। తపః సత్యాత్మకం నిత్యం స్వర్గలోకపరిగ్రహే
'లేదా మూడవ వర్ణమైన వైశ్యుడివా? లేక శూద్రుడివా? నిజంగా చెప్పు. తపస్సు ఎప్పుడూ సత్యస్వరూపమే, స్వర్గలోకాన్ని పొందడానికే.'
సాత్వికం రాజసం చైవ తచ్చ సత్యాత్మకం తపః। జగదుపకారహేతుర్హి సృష్టం తద్వై విరించినా
'తపస్సు సాత్వికంగా, రాజసంగా ఉండొచ్చు. అది సత్యస్వరూపమే. జగత్తుకు ఉపకారం కోసం బ్రహ్మదేవుడు తపస్సును సృష్టించాడు.'
రౌద్రం క్షత్రియతేజోజం తత్తు రాజసముచ్యతే। పరస్యోత్సాదనార్థాయ తచ్చాసురముదాహృతమ్
'క్షత్రియుల ఉగ్ర తేజస్సు రాజస స్వభావం. అది ఇతరులను నాశనం చేయడానికి ఉపయోగపడే అసుర స్వభావంగా చెప్పబడింది.'
అంగాని నిహ్నుతే యో వా అసృగ్దిగ్ధాని భాగశః। పంచాగ్నింసాధయేద్వాపి సిద్ధిం వా మృత్యుమేవ వా
'ఎవరైనా తన అవయవాలను, రక్తంతో ముద్దబడి, దాచుకుంటూ ఉంటే, లేదా ఐదు అగ్నులను సాధిస్తే, విజయాన్ని లేదా మరణాన్ని పొందితే—'
ఆసురో హ్యేష తే భావో న చ మే త్వం ద్విజో మతః। సత్యం తే వదతః సిద్ధిరనృతే నాస్తి జీవితమ్
నీ మనసు అసుర స్వభావం కలది. నిన్ను నేను ద్విజుడిగా భావించను. నీవు నిజం మాట్లాడితే విజయాన్ని పొందుతావు; అబద్ధం చెప్పినవానికి జీవితం ఉండదు.
తస్య తద్భాషితం శ్రుత్వా రామస్యాక్లిష్టకర్మణః। అవాక్శిరాస్తథా భూతో వాక్యమేతదువాచ హ
రాముని నిష్కళంకమైన పనులను గూర్చిన మాటలు విని, తల వంచి నిలబడ్డ వాడు ఇలా అన్నాడు.
స్వాగతం తే నృపశ్రేష్ఠ చిరాద్దృష్టోసి రాఘవ। పుత్రభూతోస్మి తే చాహం పితృభూతోసి మేనఘ
రాజులలో శ్రేష్ఠుడవైన రాఘవా! చాలా కాలం తర్వాత నిన్ను చూడటం ఆనందంగా ఉంది. నేను నీకు కుమారుడివలెను, నీవు నాకు తండ్రివలెవు, పాపరహితుడవు.
అథవా నైతదేవం హి సర్వేషాం నృపతిః పితా। సత్వమర్చ్యోఽసి భో రాజన్వయం తే విషయే తపః
లేదంటే, ప్రతి ఒక్కరికీ రాజు తండ్రివలె ఉంటాడు. రాజా! నీవు పూజకు అర్హుడవు. మేము నీ రాజ్యంలో తపస్సు చేస్తూ ఉన్నాము.
చరామస్తత్రభాగోస్తి పూర్వం సృష్టః స్వయంభువా। న ధన్యాః స్మో వయం రామ ధన్యస్త్వమసి పార్థివ
మేము ఇక్కడే నివసిస్తున్నాము. ఈ భాగాన్ని స్వయంభువు ముందుగా సృష్టించాడు. రామా! మేము ధన్యులు కాను, నీవే నిజంగా ధన్యుడవు, ఓ రాజా!
యస్య తే విషయే హ్యేవం సిద్ధిమిచ్ఛంతి తాపసాః। తపసా త్వం మదీయేన సిద్ధిమాప్నుహి రాఘవ
నీ రాజ్యంలో తపస్వులు ఇలాంటి సిద్ధిని కోరుతున్నారు. నా తపస్సుతో నీవు విజయాన్ని సాధించు, రాఘవా!
యదేతద్భవతా ప్రోక్తం యోనౌ కస్యాం తు తే తపః। శూద్రయోనిప్రసూతోహం తప ఉగ్రం సమాస్థితః
నీవు అడిగినట్లు, నేను ఏ యోనిలో తపస్సు చేస్తున్నానో చెబుతున్నాను. నేను శూద్రుని పుట్టినవాడిని, తీవ్రమైన తపస్సు చేస్తున్నాను.
దేవత్వం ప్రార్థయే రామ స్వశరీరేణ సువ్రత। న మిథ్యాహం వదే భూప దేవలోకజిగీషయా
రామా! నేను ఈ శరీరంతోనే దేవత్వాన్ని కోరుతున్నాను. రాజా! నేను అబద్ధం చెప్పను; దేవలోకాన్ని జయించాలనే కోరికతో ఉన్నాను.
శూద్రం మాం విద్ధి కాకుత్స్థ శంబూకం నామ నామతః। భాషతస్తస్య కాకుత్స్థః ఖడ్గం తు రుచిరప్రభం
కాకుత్థ్స వంశజుడా! నన్ను శూద్రుడిగా తెలుసుకో. నా పేరు శంభూకుడు. అతడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, రాముడు మెరిసే ఖడ్గాన్ని తీసుకున్నాడు.
నిష్కృష్య కోశాద్విమలం శిరశ్చిచ్ఛేద రాఘవః। తస్మిన్శూద్రే హతే దేవాః సేన్ద్రాశ్చాగ్నిపురోగమాః
రాముడు పొడుచు నుండి నిర్మలమైన ఖడ్గాన్ని తీసి, అతని తలను నరికాడు. ఆ శూద్రుడు చనిపోయిన వెంటనే, ఇంద్రుడు, అగ్ని మొదలైన దేవతలు అక్కడికి వచ్చారు.
సాధుసాధ్వితి కాకుత్స్థం ప్రశశంసుర్ముహుర్ముహుః। పుష్పవృష్టిశ్చ మహతీ దేవానాం సుసుగంధినీ
కాకుత్థ్సుని దేవతలు మళ్లీ మళ్లీ 'బాగుచేశావు, బాగుచేశావు' అని ప్రశంసించాయి. ఆకాశం నుండి దేవతలు సుగంధమైన పుష్పవృష్టిని కురిపించాయి.
ఆకాశాద్విప్రముక్తా తు రాఘవం సర్వతోకిరత్। సుప్రీతాశ్చాబ్రువన్దేవా రామం వాక్యవిదాంవరమ్
ఆ పుష్పవృష్టి ఆకాశం నుండి రాఘవుని మీద అన్ని వైపులా కురిసింది. ఆనందంతో ఉన్న దేవతలు, వాక్యపటుళ్లో శ్రేష్ఠుడైన రామునితో ఇలా మాట్లాడారు.
సురకార్యమిదం సౌమ్య కృతం తే రఘునందన। గృహాణ చ వరం రామ యమిచ్ఛసి మహావ్రత
సౌమ్య! రఘునందనా! నీవు ఈ దేవకార్యాన్ని పూర్తి చేశావు. మహావ్రతుడవైన రామా! నీవు కోరిన వరాన్ని అడుగు.
త్వత్కృతేన హి శూద్రోఽయం సశరీరోఽభ్యగాద్దివం। దేవానాం భాషితం శ్రుత్వా రాఘవః సుసమాహితః
నీ చేత వల్ల ఈ శూద్రుడు తన శరీరంతోనే స్వర్గానికి చేరుకున్నాడు. దేవతల మాటలు విని, రాఘవుడు మనస్సు స్థిరపర్చుకున్నాడు.
ఉవాచ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం సహస్రాక్షం పురందరమ్। యది దేవాః ప్రసన్నా మే వరార్హో యది వాప్యహమ్
అతడు చేతులు జోడించి, సహస్రాక్షుడైన పురందరునితో ఇలా అన్నాడు: 'దేవతలు నన్ను ప్రసన్నంగా చూస్తే, నేను వరానికి అర్హుడనైతే—'
కర్మణా యది మే ప్రీతా ద్విజపుత్రః స జీవతు। వరమేతద్ధి భవతాం కాంక్షితం పరమం హి మే
'నా కార్యానికి మీరు సంతుష్టులైతే, ఆ బ్రాహ్మణుని కుమారుడు మళ్లీ బ్రతికిపోవాలి. ఇదే నాకు అత్యంత కావలసిన వరం.'