ఒక సందర్భంలో, ఒక మహాత్ముడు మరొక మహర్షిని ప్రశ్నిస్తూ ఇలా అడిగాడు: “అక్కడ నీవు ఏమి చేసావు? కోపంతోనా, క్షమతోనా? నీవు చేసినది, చూసినది, పలికినది—అన్ని ఇక్కడ నాకు చెప్పు. బ్రహ్మదేవుడు అక్కడ చేసిన కార్యాలన్నీ, యజ్ఞధర్మాన్ని పూర్తిగా వినాలని నా కోరిక. ఆ యజ్ఞక్రమం ఎలా ప్రారంభమైంది, హోతృవేదిపూజారి ఎవరు, హోతృకు ఎలా భాగం కేటాయించబడింది, మొదటి హవనం ఎవరికోసం సమర్పించబడిందో వివరంగా చెప్పు. పుణ్యశ్లోకుడైన విష్ణువు ఆ యజ్ఞంలో ఎలా సహాయపడ్డాడు? ఎవరి ద్వారా, ఏ విధంగా సహకరించాడు? అమరులు అక్కడ ఏమి చేసారు? బ్రహ్మదేవుడు దేవలోకాన్ని విడిచి మానవ లోకానికి ఎలా వచ్చాడు? గృహాగ్ని, నియమితమైన అన్వాహార్య, దక్షిణాగ్నులు, ఆహవనీయాగ్ని, వేదిక, హవనం చేసే పాత్రలు, అభిషేక పాత్ర, హవనం చెయ్యడానికి ఉపయోగించే చెంచా, ఆవభృథ స్నానం—ఇవి అన్నీ ఎలా ఏర్పడ్డాయి? మూడు అగ్నులను ఎలా ప్రతిష్ఠించాడు? దేవతలను హవిస్సుల గ్రాహకులుగా, పితృదేవతలను పితృకార్యాల గ్రాహకులుగా ఎలా చేశాడు? యజ్ఞధర్మానికి అనుగుణంగా, భాగాల కోసం ఏయే యజ్ఞాలు, కార్యాలు జరిగాయి? యజ్ఞస్తంభాలు, హోమద్రవ్యాలు, దర్భ, సోమ, శుద్ధికర్త, పరివేష్టిత కష్టాలు—ఇవి అన్నీ ఎలా ఏర్పడ్డాయి? బ్రహ్మదేవుడు యజ్ఞద్రవ్యాలను ఎలా సృష్టించాడు? పురాతనకాలంలో బ్రహ్మదేవుడి కార్యద్వారా ఎవరు విశిష్టులుగా వెలిగారు? క్షణాలు, నిమిషాలు, కాలమానం, ముహూర్తాలు, పాక్షికాలు, మాసాలు, సంవత్సరాలు—ఇవన్నీ ఎలా ఏర్పడ్డాయి? ఋతువులు, కాలసంధులు, త్రయీమానం, ఆయుర్దాయాలు, క్షేత్రాలు, హ్రాసాలు, లక్షణాలు, రూపశోభ—ఇవి ఎలా ఏర్పడ్డాయి? మూడు వర్ణాలు, మూడు లోకాలు, త్రయీ విద్య, మూడు అగ్నులు, త్రికాలం, త్రివిధ క్రియ, మూడు వర్గాలు, మూడు గుణాలు—ఇవన్నీ ఎలా సృష్టించబడ్డాయి? లోకాలు, పరమకర్తలు, తక్కువ బుద్ధి కలవారు, ధర్మమార్గం, అధర్మమార్గం—ఇవి అన్నీ వివరించు. చతుర్వర్ణ వ్యవస్థ ఎలా ఏర్పడింది? దానికి రక్షకుడు ఎవరు? నలుగురు విద్యల జ్ఞాని, నలుగు ఆశ్రమాలలో స్థిరంగా ఉండేవాడు ఎవరు? పరమజ్యోతి, పరమతపస్సు, పరాత్పరుడు, పరమాత్మా ఎవరు? అన్ని లోకాల బ్రిడ్జిగా, పవిత్రచేతలవారి మధ్య పవిత్రుడిగా, వేదజ్ఞుల ద్వారా తెలిసినవాడిగా, శాస్త్రాధిపతిగా ఎవరు? ప్రాణులలో అప్రమేయుడు, తేజోమయులలో అగ్ని, మానవుల్లో మనస్సు, తపస్వుల్లో తపస్సు, నియమంలో నియమం, తేజస్సులో తేజస్సు—ఇవి అన్నీ బ్రహ్మదేవుడు సృష్టించాడు. ఆయన యజ్ఞఫలాన్ని ఎలా కోరాడు? ఆయన మనస్సు యజ్ఞంలో ఎలా స్థిరపడింది? ఇదే నా సందేహం, బ్రాహ్మణా! ఇది నాకు పెద్ద అనిశ్చితి. పరమబ్రహ్మం అద్భుతమైనవాడు; దేవతలు, అసురులు కూడా ఆయనను గౌరవిస్తారు; ఆయన కార్యాలు కూడా అద్భుతమే. ఈ విషయాన్ని నేను నా శక్తికి మించినంత వివరంగా చెబుతాను—శ్రద్ధగా విను. నీవు అడిగినవాడు—వెయ్యి ముఖాలు, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి పాదాలు, వెయ్యి చెవులు, వెయ్యి చేతులు కలిగి, నశించని వాడు. వెయ్యి నాలుకలు, వెయ్యిరకాల శక్తులు, వెయ్యి అధిపతిగా, వెయ్యి దాతగా, వెయ్యి మూలంగా, వెయ్యి భుజాలతో నశించని పరమేశ్వరుడు. ఆయనే హవిస్సు, పానీయము, నైవేద్యం, హవనం చేసే పురోహితుడు, పాత్రలు, శుద్ధికర్తలు, వేదిక, దీక్ష, పాకాహుతి, హవనం చెయ్యడానికి చెంచా. ఆయనే చెంచా, సోమ, ఆవభృథం, అభిషేకపాత్ర, దక్షిణ, ధనం, అధ్వర్యు, సామగానం చేసే వాడు, బ్రాహ్మణుడు, సహాయకులు, సభ, యజ్ఞశాల. ఆయనే యజ్ఞస్తంభం, హోమద్రవ్యాలు, దర్భ, స్పూన్, చెంచా, ముద్దలు, తూర్పు పరివేష్టిత కష్టాలు, యజ్ఞవేదిక, పురోహితుడు, బంధనానికి ఉపయోగించే వస్తువులు. ఆయనే చిన్న, పెద్ద పరిమాణాలు, స్థిర ప్రమాణాలు, ప్రాయశ్చిత్త క్రియలు, గుర్రాలు, యజ్ఞగుండాలు, దర్భ. ఆయనే మంత్రం, యజ్ఞం, హవనం, అగ్ని భాగం, భూతత్వం, మొదట స్వీకర్త, హవిస్సు అనుభవించేవాడు, మంగళమైన అగ్నిశిఖలవాడు, ఆయుధధారి. వేదజ్ఞులు, బ్రాహ్మణులు ఈ నిత్యుడు యజ్ఞమే అని ప్రకటిస్తారు. ఇదే పవిత్రమైన, దైవికమైన కథ, మహారాజా! నీవు అడిగినది ఇదే. దేవతలు, మానవులు, లోకాల శ్రేయస్సు కోసం, బ్రహ్మదేవుడు భూమిపై యజ్ఞం నిర్వహించాడు. ఆ తరువాత బ్రహ్మ, కపిలుడు, పరమేశ్వరుడు, దేవతలు, సప్తర్షులు, ప్రఖ్యాత త్రయంబకుడు, సనత్కుమారుడు, మహాత్ముడైన మనువు, ప్రాణికోటికి అధిపతి అయిన ప్రభువు, పురాతన దేవతలు—వైశ్వానరాగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ—అందరూ ఆ యజ్ఞంలో పాల్గొన్నారు. పురాతన కాలంలో, కమలంలో బ్రహ్మదేవుడు నిద్రిస్తున్నప్పుడు, అక్కడ దేవతలు, ఋషుల సమూహం ఉద్భవించారు. ఈ మహాత్ముని ప్రాకట్యం 'పౌష్కరక' అని ప్రసిద్ధి—అక్కడే వేద, స్మృతి సంపూర్ణంగా స్థాపించబడ్డాయి. వేదముఖంగా వరాహావతారం బ్రహ్మ నుండి జన్మించింది. దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడైన వాడు, వరాహరూపంలో ప్రత్యక్షమై సహాయానికి ఉద్భవించాడు. పుష్కరంలో కోకాముఖ అనే పవిత్రక్షేత్రాన్ని విశాలంగా చేసి, వేదాలను తన పాదాలుగా, యజ్ఞస్తంభాన్ని దంతంగా, కర్మను చేతిగా, వేదికను నోటిగా ధరించి నిలిచాడు. ఆయన నాలుక అగ్ని, జుట్టు దర్భ, తల బ్రహ్మ, మహాతపస్సు, కళ్ళు పగలు-రాత్రి, దివ్యుడు, అవయవాలు వేదాలు, శాస్త్రధ్వనితో అలంకరించబడ్డవాడు. ముక్కు నెయ్యి, తుంటి హవనం చెయ్యడానికి చెంచా, స్వరం సామగానం, మహానుభావుడు, సత్యధర్మములతో నిండినవాడు, కీర్తిగాంచిన వాడు, శౌర్యానికి ప్రసిద్ధుడు. పంజాలు ప్రాయశ్చిత్తం, మోకాళ్ళు పశువులు, రూపం యజ్ఞమే, ప్రాణాయాములు ఉద్గాతృలు, చిహ్నం హవనం, ఫలం, విత్తనం, మహౌషధి. లోపలి శ్వాస వాయువు, మంత్రాలు స్థిరంగా ఉన్నాయి, నడుము నీరు, రక్తం సోమరసం, భుజాలు వేదాలు, వాసన హవిస్సు, దేవతలకు, పితృదేవతలకు హవనంలో అతను అందరికంటే శ్రేష్ఠుడు. ఇలా బ్రహ్మదేవుడు యజ్ఞాన్ని స్వరూపంగా ధరించి, సృష్టిలోని అన్ని కార్యాలను, ధర్మాలను, కాలాలను, విధానాలను స్థాపించాడు.