పద్మపురాణమ్

విశ్వంలో దర్శించేవాడు, దర్శింపబడేవాడు, వినేవాడు, వినిపించేవాడు, స్పృశించేవాడు, స్పృశించబడేవాడు, ధ్యానం చేసే వాడు, ధ్యేయమయ్యే వాడు—ఇదంతా ఆ హరి, మహిమాన్వితుడైన నారాయణుడే. మాట్లాడేవాడు, మాటల ద్వారా వ్యక్తమయ్యేవాడు, తెలిసినవాడు, తెలిసేవాడు, చైతన్యమూ, అచేతనమూ—ఇవి అన్నీ నారాయణుడే. ఆయనే జగత్తు అంతటినీ వ్యాపించిన పరమేశ్వరుడు. ఆ పురుషుడు—వెయ్యి తలలు, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి కాళ్ళు కలిగి, అన్ని లోకాల్ని అన్ని దిశలలో వ్యాపించి, వాటిని దాటి పదవేల అరచేతుల పొడవు వరకు విస్తరించి ఉన్నాడు. గతంలో ఉన్నదీ, భవిష్యత్తులో ఉండబోయేదీ—అన్నీ నారాయణుడే, హరిదేవుడే; ఆయన అమృతత్వానికి అధిపతి, అన్నపానాదుల ద్వారా జీవించే విరాట్ పురుషుడు. ఇతడే విష్ణువు, వాసుదేవుడు, అపరాజితుడు, స్వర్ణవర్ణుడు, మంగళకరుడు, అమృతుడు, శాశ్వతుడు, శుభకరుడు. జగత్తుకు అధిపతి, లోకాల అధిపతి, పరిపాలకుడు; హిరణ్యగర్భుడు, సవిత, అనంతుడు, మహాప్రభువు కూడా ఇతడే. 'భగవాన్' అనీ, 'పురుష' అనీ పిలవబడే వాడు వాసుదేవుడే; ఆయన నిష్కల్మషుడు, నిర్గుణుడు, సర్వాంతర్యామి. భగవాన్ విష్ణువు పరమాత్మ, జగత్తుకు మిత్రుడు; చరాచరాలకు ఏకైక ప్రభువు, యోగులకు పరమగమ్యం. వేదాల ఆది అక్షరంగా, అంత్య భాగంగా స్థాపించబడ్డవాడుగా, ప్రకృతిలో లీనమయ్యే తత్వంగా వర్ణించబడే వాడు కూడా ఇతడే. ఆ రూపమే విష్ణువు, అదే నారాయణుడు, హరి; ఇతడే నిత్య పురుషుడు, పరమాత్మ, మహాప్రభువు. ఎక్కడైతే ఐశ్వర్యం ఉంటుందో, అక్కడ 'ఈశ్వర' అనే పదాన్ని ఋషులు ఉపయోగిస్తారు; ఎందుకంటే నిర్గుణ ఐశ్వర్యం వాసుదేవునిలోనే స్థాపించబడి ఉంది. శాశ్వత వేదోక్తుల ప్రకారం ఇతడే 'ఆత్మేశ్వరుడు'; అందుకే మహేశ్వర పదవీ వాసుదేవునికే దక్కింది. త్రిగుణాత్మక సృష్టికి కూడా ప్రభువు ఇతడే; ద్వైత ఐశ్వర్యమూ ఇతనిదే, సర్వాంతర్యామి. శ్రీదేవి, భూమి, నీలాదేవులకు ప్రభువు ఇతడే; అందుకే జగన్నాధుడిగా వాసుదేవుని స్థానం స్థాపితమైంది. ఇతడే యజ్ఞపతి, యజ్ఞస్వరూపుడు, యజ్ఞభోక్త, యజ్ఞకర్త, సర్వవ్యాపి; యజ్ఞఫలాన్ని అనుభవించేవాడు, యజ్ఞపురుషుడు, ఇతడే పరమేశ్వరుడు. యజ్ఞపతి, హవిస్సుల అనుభవించేవాడు, అక్షర హరి, లోకపతి; ఇతని సన్నిధిలో రాక్షసులు, అసురులు వెంటనే పారిపోతారు. జగత్తు రూపాన్ని ధరించిన హరి, జనార్దనుడు, మూడు లోకాలను పోషించేవాడు; ఇతడే పరమేశ్వరుడు. దేవతలు సంపూర్ణ హవిస్సులతో యజ్ఞం చేసినప్పుడు, ఆ యజ్ఞంనుండే రెండు వైపుల వారికి అనుకూలమైన ఫలితాలు కలిగాయి. ఆ యజ్ఞంనుండి అన్నిరకాల హవిస్సులు, ఋగ్వేద, సామవేద గీతాలు, గుర్రాలు, ఆవులు, మనుష్యులు పుట్టారు. అన్ని యజ్ఞాల సమాహారమైన పురుషుని శరీరంనుండి చరాచర జగత్తు అంతా హరినుండే ఉద్భవించింది. ఆయన నోరు, భుజాలు, తొడలు, పాదాలు వరుసగా నాలుగు వర్ణాలుగా మారాయి; పాదాలనుండి భూమి, తలనుండి స్వర్గం జన్మించాయి. మనస్సునుండి చంద్రుడు, కళ్లనుండి సూర్యుడు, నోరునుండి అగ్ని, ఇంద్రుడు, ఊపిరినుండి వాయువు పుట్టారు. నాభినుండి బ్రహ్మ, ఆకాశం; శాశ్వతుడు అయిన విష్ణువునుండే చరాచర జగత్తు జన్మించింది. అందువల్ల అన్నివిషయాలలో సమస్తాన్ని కలిగి ఉన్నవాడు విష్ణువు, నారాయణుడు అని పిలువబడతాడు. ఇలా జగత్తుని సృష్టించిన హరి మళ్ళీ దానిని తనలో లీనంచేసుకుంటాడు. జాలిని తన జాలాన్ని వెనక్కు తీసుకున్నట్లు, బ్రహ్మ, ఇంద్ర, రుద్ర, యమ, వరుణాదులను కూడా ఆయన తనలో లీనంచేసుకుంటాడు. అందుకే అన్నింటిని తీసుకునేవాడుగాను, లీనంచేసే వాడుగాను హరిఅని పిలుస్తారు. సృష్టి లయ సమయంలో విశ్వం మహాసముద్రంలో లీనమైనప్పుడు, మాయపై పరమపురుషుడు మాత్రమే మిగిలి ఉంటాడు. ఆయన తన గర్భంలో జగత్తుని ఉంచుకుని, అక్కడ విశ్రాంతి తీసుకుంటాడు. అప్పుడు విష్ణువు, నారాయణుడు, అపరాజితుడు మాత్రమే ఉన్నాడు. అప్పుడు బ్రహ్మా, రుద్ర, దేవతలు, మహర్షులు, స్వర్గం, భూమి, సోముడు, సూర్యుడు ఎవ్వరూ లేరు. నక్షత్రాలు లేవు, లోకాలు లేవు, మహా ఆండం కూడా లేదు; ఎందుకంటే మొత్తం విశ్వం హరిదేవునిచేత ఆవరించబడింది. మళ్ళీ సృష్టిసమయంలో అన్నీ ఆయనే సృష్టిస్తాడు; అందుకే నారాయణుడిగా గుర్తించబడతాడు. ఆయన సేవను మంత్రంలో నాల్గవ విభక్తిగా చెప్పబడింది, ఓ పార్వతి. ఈ జగత్తంతా బ్రహ్మ మొదలుకొని ఆయనే సేవకులు; ఈ అర్థాన్ని తెలుసుకుని, మంత్రాన్ని జపించాలి. కానీ మంత్రార్థాన్ని అర్థం చేసుకోకుండా జపిస్తే, సిద్ధి, భోగం, భక్తి, మోక్షం ఏదీ లభించదు, ఓ సుందరీ. ఇక్కడితో 'మంత్రార్థ నిరూపణ' అనే అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు పార్వతి ఇలా అడిగింది—"ప్రభూ! మంత్రపదాల మహత్త్వాన్ని, భగవంతుని నిజ స్వరూపాన్ని, ఆయన శక్తులు, గుణాలు వివరంగా చెప్పండి. విష్ణువు యొక్క పరమపదాన్ని, హరిదేవుని విభాగాలను, అన్నీ యథార్థంగా వివరించండి." అప్పుడు ఈశ్వరుడు ఇలా అన్నారు—"అమ్మా! శ్రద్ధగా విను. పరమాత్మ యొక్క నిజ స్వరూపాన్ని, ఆయన శక్తి గుణ సమూహాన్ని, హరిదేవుని స్థితులను వివరిస్తాను. పరమపురుషుడు, విష్ణువు, నారాయణుడు—ఇతడే లోకాలకు అధిపతి, నిత్య పరమాత్మ. అతనికి అన్నిచోట్ల చేతులు, కాల్లు, కళ్ళు ఉన్నాయి; జగత్తంతా వ్యాపించి ఉన్నాడు, అతనిలోనే ఉన్నత స్థానాలు అన్నీ ఉన్నాయి. అన్నింటినీ పోషించడంలో ఉన్నా, మేధావుల మనస్సులకు అతడు అందని వాడు. శ్రీదేవి సహితంగా అనేక రూపాలలో, దివ్యమైన, మంగళకరమైన స్వరూపంతో పరమపురుషుడు అనేక రూపాల్లో ప్రత్యక్షమయ్యాడు. హరి, విస్తృతమైన శరీరంతో, అగ్నిప్రతిమ వంటి రూపంతో, బాల్యావస్థను స్వీకరించి, లోకాల తల్లైన శ్రీదేవితో ఆనందంగా వెలిగాడు. తన స్వయంప్రభతో చంద్రుని అమృతకిరణాలవలె ప్రకాశించాడు.