कुत्सितं न करिष्यामि वियोनिकरणं महत्। कुर्वता मांसलोभेन मृगयां परिधावता
आपदासहितं प्राप्तं मानुषाणां भयावहम्। दर्शनं दुःखदं मह्यं मृगाणां मानुषैः सह
पापेन पापतां नीतो ह्यपापेऽपि सतां कुले। उत्पन्नो विकृतिं नीतः पश्य कालस्य पर्ययम्
तस्मान्मे सुकृतं नास्ति हिंसाप्येका विगर्हिता। तया तु प्राप्यते दुःखं न च मोक्षो भविष्यति
कथं मे भविता मोक्षः कथं सत्या मृगी भवेत्। गते वर्षशते तस्य वसतस्तद्वने तदा
आयातं गोकुलं काले यवसोदककारणात्। गोवाटवाटीसंस्थानं तत्तत्र समवस्थितम्
वनोपकण्ठे मंथानरवेणापूरितं च यत्। क्षीबैर्गोपैः समाकीर्णं पादपैरपितद्वनम्
निशिवंशरवोपेतं गोपीनां च शुभप्रदम्। एवं तु वसतस्तस्य खर्जूरवनसंसदि
हृष्टा तुष्टा च पुष्टा च नंदा वै नाम नामतः। गोमंडलस्य सामुख्या हंसवर्णा घटस्रवा
दीर्घघोणा विभक्तांगी बंधुरांगी तनुत्वचा। नीलकंठा शुभग्रीवा घंटाली मधुरस्वना
सा च यूथस्य सर्वस्य पुरश्चरति निर्भया। घासस्थानं चरेच्छन्नं गत्वैका च यथासुखम्
यथेष्टकामा सुरभी छन्नं चरति वै तृणम्। रोहितो नाम तत्रान्यः पर्वतः सरितस्तटे
अनेककंदरदरी गुहासत्व निषेवितः। तस्य पूर्वोत्तरेभागे घोरे तृणसमाकुले
संकटे विषमे दुर्गे भैरवे लोमहर्षणे। मृगसिंहसमाकीर्णे बहु श्वापद सेविते
वल्लीवृक्षादिगहने शिवाशत निनादिते। दुर्गेस्मिन्वसते रौद्रः कामरूपी भयंकरः
द्वीपी शोणित दिग्धांसो घोरदंष्ट्रानखायुधः। नंदो नाम स धर्मात्मा स च गोपीहिते रतः
अच्छिन्नाग्रैस्तृणैर्दीर्घैर्गोधनं परिरक्षति। तस्य यूथपरिभ्रष्टा सानंदा तृणलिप्सया
चरंती व्याघ्रपुरतः सा धेनुः प्रत्युपस्थिता। अभ्यद्रवच्च तां द्वीपी तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्
त्वमद्य विहितो भक्षः स्वयं प्राप्तासि धेनुके। द्वीपिनश्च वचः श्रुत्वा निष्ठुरं रोमहर्षणं
शुक्लरूपान्वितं बालं भद्रमिंदुसमप्रभम्। वत्सं स्मरति सा धेनुः स्नेहाक्ता गद्गदाक्षरम्
दह्यंती पुत्रशोकेन नंदा सा पुत्रवत्सला। रुदंती करुणं चैव निराशा पुत्रदर्शने
द्वीपी दृष्ट्वा तु तां धेनुं क्रंदमानां सुदुःखिताम्। उवाच वचनं घोरं धेनुके किं प्ररुद्यते
दैवात्सुखोपपन्नासि भक्षस्त्वं मे यदृच्छया। रुदंत्या वा हसंत्या वा तवात्तं जीवितं भवेत्
विहितं भुज्यते लोके स्वयंप्राप्तासि धेनुके। मृत्युस्ते विहितोद्यैव वृथा किमनुशोचसि
पप्रच्छ तां पुनर्द्वीपी किमर्थं रुदितं त्वया। कौतुकं चात्र मे जातं महन्मे कथयस्व वै
व्याघ्रस्य वचनं श्रुत्वा नंदा वाक्यमथाब्रवीत्। क्षंतुमर्हसि मे नाथ कामरूपिन्नमोस्तु ते
त्वां समासाद्य लोकस्य परित्राणं न विद्यते। जीवितार्थं न शोचामि प्राप्तव्यं मरणं मया
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च। तस्मादपरिहार्येर्थे न शोचामि मृगाधिप
देवैरपि यथा सर्वैर्मर्त्तव्यमवशैर्ध्रुवम्। तस्मात्तु नाहमेवैका व्याघ्र शोचामि जीवितम्
किंतु स्नेहेन वै साधो दुःखेन रुदितं मया। अस्ति मे हृदि संतापस्तं च त्वं श्रोतुमर्हसि