ज्येष्ठं तु प्रथमं ज्ञेयं तीर्थं त्रैलोक्यपावनम्। ख्यातं तद्ब्रह्मदैवत्यं मध्यमं वैष्णवं तथा
कनिष्ठं रुद्रदैवत्यं ब्रह्मपूर्वमकारयत्। आद्यमेतत्परं क्षेत्रं गुह्यं वेदेषु पठ्यते
अरण्यं पुष्कराख्यं तु ब्रह्मा सन्निहितः प्रभुः। अनुग्रहो भूमिभागे कृतो वै ब्रह्मणा स्वयम्
अनुग्रहार्थं विप्राणां सर्वेषां भूमिचारिणाम्। सुवर्णवज्रपर्यंता वेदिकांका मही कृता
विचित्रकुट्टिमारत्नैः कारिता सर्वशोभना। रमते तत्र भगवान्ब्रह्मा लोकपितामहः
विष्णुरुद्रौ तथा देवौ वसवोप्यश्विनावपि ?। मरुतश्च महेंद्रेण रमंते च दिवौकसः
एतत्ते तथ्यमाख्यातं लोकानुग्रहकारणम्। संहितानुक्रमेणात्र मंत्रैश्च विधिपूर्वकम्
वेदान्पठंति ये विप्रा गुरुशुश्रूषणे रताः। वसंति ब्रह्मसामीप्ये सर्वे तेनानुभाविताः
भीष्म उवाच। भगवन्केन विधिना अरण्ये पुष्करे नरैः। ब्रह्मलोकमभीप्सद्भिर्वस्तव्यं क्षेत्रवासिभिः
किं मनुष्यैरुतस्त्रीभिरुत वर्णाश्रमान्वितैः। वसद्भिः किमनुष्ठेयमेतत्सर्वं ब्रवीहि मे
पुलस्त्य उवाच। नरैः स्त्रीभिश्च वस्तव्यं वर्णाश्रमनिवासिभिः। स्वधर्माचारनिरतैर्दंभमोहविवर्जितैः
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्मभक्तैर्जितेंद्रियैः। अनसूयुभिरक्षुद्रैः सर्वभूतहिते रतैः
भीष्म उवाच। किं कुर्वाणो नरः कर्म ब्रह्मभक्तस्त्विहोच्यते। कीदृशा ब्रह्मभक्ताश्च स्मृता नॄणां वदस्व मे
पुलस्त्य उवाच। त्रिविधा भक्तिरुद्दिष्टा मनोवाक्कायसंभवा। लौकिकी वैदिकी चापि भवेदाध्यात्मिकी तथा
ध्यानधारणया बुद्ध्या वेदार्थस्मरणे हि यत्। ब्रह्मप्रीतिकरी चैषा मानसी भक्तिरुच्यते
मंत्रवेदनमस्कारैरग्निश्राद्धादिचिंतनैः। जाप्यैश्चावश्यकैश्चैव वाचिकी भक्तिरिष्यते
व्रतोपवासनियतैश्चितेंद्रियनिरोधिभिः। भूषणैर्हेमरत्नाढ्यैस्तथा चांद्रायणादिभिः
ब्रह्मकृच्छ्रोपवासैश्च तथाचान्यैः शुभव्रतैः। कायिकीभक्तिराख्याता त्रिविधा तु द्विजन्मनाम्
गोघृतक्षीरदधिभिः रत्नदीपकुशोदकैः। गंधैर्माल्यैश्च विविधैर्धातुभिश्चोपपादितैः
घृतगुग्गुलुधूपैश्च कृष्णागरुसुगंधिभिः। भूषणैर्हेमरत्नाढ्यैश्चित्राभिः स्रग्भिरेव च
नृत्यवादित्रगीतैश्च सर्वरत्नोपहारकैः। भक्ष्यभोज्यान्नपानैश्च या पूजा क्रियते नरैः
पितामहं समुद्दिश्य भक्तिस्सा लौकिकी मता। वेदमंत्रहविर्योगैर्भक्तिर्या वैदिकी मता
दर्शे वा पौर्णमास्यां वा कर्तव्यमग्निहोत्रकम्। प्रशस्तं दक्षिणादानं पुरोडाशं चरुक्रिया
इष्टिर्धृतिः सोमपानां यज्ञीयं कर्म सर्वशः। ऋग्यजुःसामजाप्यानि संहिताध्ययनानि च
क्रियंते विधिमुद्दिश्य सा भक्तिर्वैदिकीष्यते। अग्नि भूम्यनिलाकाशांबुनिशाकरभास्करम्
समुद्दिश्य कृतं कर्म तत्सर्वं ब्रह्मदैवतम्। आध्यात्मिकी तु द्विविधा ब्रह्मभक्तिः स्थिता नृप
संख्याख्या योगजा चान्या विभागं तत्र मे शृणु। चतुर्विंशतितत्वानि प्रधानादीनि संख्यया
अचेतनानि भोग्यानि पुरुषः पंचविंशकः। चेतनः पुरुषो भोक्ता न कर्ता तस्य कर्मणः
आत्मा नित्योऽव्ययश्चैव अधिष्ठाता प्रयोजकः। अव्यक्तः पुरुषो नित्यः कारणं च पितामहः
तत्वसर्गो भावसर्गो भूतसर्गश्च तत्त्वतः। संख्यया परिसंख्याय प्रधानं च गुणात्मकम्