किमर्थं च कृता संज्ञा भूमेस्सा पारिभाषिकी। गौरितीयं च संज्ञा वा भुवः कस्माद्ब्रवीहि मे
पुलस्त्य उवाच। पुरा कृतयुगस्यासीदंगो नाम प्रजापतिः। मृत्योस्तु दुहिता तेन परिणीतातिदुर्मुखी
सुनीथा नाम तस्यास्तु वेनो नाम सुतः पुरा। अधर्मनिरतः कामी बलवान्वसुधाधिपः
लोकस्याधर्मकृच्चापि परभार्यापहारकः। अथ तस्य प्रसिद्यर्थं जगदर्थं महर्षिभिः
अनुनीतोपि न ददावशुद्धात्माऽभयं ततः। शापेन मारयित्वैनमराजकभयार्दिताः
ममंथुर्ब्राह्मणास्तस्य बलाद्देहमकल्मषाः। तत्कायान्मथ्यमानात्तु जनिता म्लेच्छजातयः
शरीरे मातुरंशेन कृष्णांजनसमप्रभाः। पितुरंशस्य संगेन धार्मिको धर्मकारकः
उत्पन्नो दक्षिणाद्धस्तात्सधनुः सशरो गदी। दिव्यतेजोमयः पुत्रस्सरत्नकवचांगदः
पृथुरेवाभवन्नाम्ना स च विष्णुरजायत। स विप्रैरभिषिक्तः संस्तपः कृत्वा सुदुष्करं
विष्णोर्वरेण सर्वस्य प्रभुत्वमगमत्प्रभुः। निःस्वाध्यायवषट्कारं निर्द्धर्मं वीक्ष्य भूतलं
वेद्धुमेवोद्यतः कोपाच्छरेणामितविक्रमः। ततो गोरूपमास्थाय भूः पलायितुमुद्यता
पृष्ठे त्वन्वगमत्तस्याः पृथुः सेषुशरासनः। ततः स्थित्वैकदेशे तु किं करोमीति चाब्रवीत्
पृथुरप्यवदद्वाक्यमीप्सितं देहि सुव्रते। सर्वस्य जगतः शीघ्रं स्थावरस्य चरस्य च
तथेति चाब्रवीद्भूमिर्दुदोह स नराधिपः। स्वके पाणौ पृथुर्वत्सं कृत्वा स्वायंभुवं मनुं
तदन्नमभवद्दुग्धं प्रजा जीवंति येन तु। ततस्तु ऋषिभिर्दुग्धा वत्सः सोमस्तदाभवत्
दोग्धा वाचस्पतिरभूत्पात्रं वेदस्तपो रसः। देवैश्च वसुधा दुग्धा मरुद्दोग्धा तदाभवत्
इन्द्रो वत्सः समभवत्क्षीरमूर्ज्जस्वलं बलं। देवानां कांचनं पात्रं पितृणां राजतं तथा
अंतकश्चाभवद्दोग्धा यमो वत्सः स्वधा रसः। बिलं च पात्रं नागानां तक्षको वत्सकोभवत्
विषं क्षीरं ततो दोग्धा धृतराष्ट्रोभवत्पुनः। असुरैरपि दुग्धेयं आयसे शत्रुपीडनम्
पात्रे मायामभूद्वत्सःप्राल्हादिस्तुविरोचनः। दोग्धा त्रिमूर्द्धा तत्रासीन्माया येन प्रवर्तिता
यक्षैश्च वसुधा दुग्धा पुरांतर्द्धानमीप्सुभिः। कृत्वा विश्वावसुं वत्सं मणिमंतं महीपते
प्रेतरक्षोगणैर्दुग्धा वसा रुधिरमुल्बणं। रौप्यनाभोभवद्दोग्धा सुमाली वत्स एव च
गंधर्वैश्च पुनर्दुग्धा वसुधा साप्सरोगणैः। वत्सं चित्ररथं कृत्वा गंधान्पद्मदले तथा
दोग्धावसुरुचिर्नामाथर्ववेदस्य पारगः। गिरिभिर्वसुधा दुग्धा रत्नानि विविधानि च
औषधानि च दिव्यानि दोग्धा मेरुर्महीधरः। वत्सोभूद्धिमवांस्तत्र पात्रं शैलमयं पुनः
वृक्षैश्च वसुधा दुग्धा क्षीरं छिन्नप्ररोहणं। पालाशपात्रे दोग्धा तु सालः पुष्पवनाकुलः
प्लक्षोभवत्ततो वत्सः सर्ववृक्षवनाधिपः। एवमन्यैश्च वसुधा तथा दुग्धा यथेच्छतः
आयुर्द्धनानि सौख्यं च पृथौ राज्यं प्रशासति। न दारिद्र्यं तथा रोगी नाधनोनचपापकृत्
नोपसर्गा न चाघातः पृथौ राज्यं प्रशासति। नित्यंप्रमुदितालोका दुःखशोकविवर्जिताः
धनुः कोट्या च शैलेंद्रानुत्सार्य स महाबलः। भूमंडलं समं चक्रे लोकानां हितकाम्यया