पंचमोनुग्रहः सर्गः स चतुर्द्धा व्यवस्थितः। विपर्ययेण सिद्ध्या च शक्त्या तुष्ट्या तथैव च ७३ (तुलनीय - ब्रह्माण्ड पुराणम् [https://sa.wikisource.org/s/89a १.१.५.६१], लिङ्ग पुराणम् [https://sa.wikisource.org/s/4ii १.७०.१५८])। विवृत्तं वर्त्तमानं च ते न जानंति वै पुनः। भूतादिकानां भूतानां षष्ठः सर्गः स उच्यते
ते परिग्राहिणः सर्वे सविभागतरास्तु ते। चोदना जाप्यशीलाश्च ज्ञेया भूतादिकास्तु ते
इत्येते कथिताः सर्गाः षडत्र नृपसत्तम। प्रथमो महतस्सर्गो द्वितीयो ब्रह्मणस्तु यः
तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गोहि स स्मृतः। वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गश्चैंद्रियकः स्मृतः
इत्येष प्राकृतः सर्गः संभूतो बुद्धिपूर्वकः। मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः
तिर्यक्स्रोतश्च यः प्रोक्तस्तिर्यग्योन्यस्स उच्यते। ततोर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः
ततोर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः। अष्टमोनुग्रहः सर्गः सात्विकस्तामसस्तु सः
पंचैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः। प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः
एते तव समाख्याता नवसर्गाः प्रजापतेः। प्राकृता वैकृताश्चैव जगतो मूलहेतवः
सृजतो जगदीशस्य किमन्यच्छ्रोतुमर्हसि। भीष्म उवाच। संक्षेपात्कथिताः सर्गा देवादीनां गुरोस्तथा
विस्तराच्छ्रोतुमिच्छामि त्वत्तो मुनिवरोत्तम। पुलस्त्य उवाच। कर्मभिर्भाविताः सर्वेकुशलाकुशलैस्तु ते
ख्यात्या तया ह्यनिर्मुक्ताः संहारे ह्युपसंहृताः। स्थावरान्तास्सुराद्यास्तु प्रजा राजंश्चतुर्विधाः
ब्रह्मणः कुर्वतः सृष्टिं जज्ञिरे मानसाः स्मृताः। ततो देवासुरपितॄन्मानुषांस्तु चतुष्टयं
सिसृक्षुरंभांस्येतानि स्वमात्मानमयूयुजत्। मुक्तात्मनस्ततो जाता दुरात्मानः प्रजापतेः
सिसृक्षोर्जघनात्पूर्वं जज्ञिरे त्वसुरास्ततः। तत्याज तां ततो दुष्टान्तमोमात्रात्मिकां तनुं
सा तु त्यक्ता तनुस्तेन राजेंद्राभूद्विभावरी। सिसृक्षुरन्यदेहस्थः प्रीतिमापुस्ततः सुराः
सत्वोद्रिक्ताः समुद्भूता मुखतो ब्रह्मणो नृप। त्यक्ता सापि तनुस्तेन सत्वप्रायमभूद्दिनं
ततो हि बलिनो रात्रावसुरा देवतादि वा। सत्वमात्रात्मिकां चैव ततोन्यां जगृहे तनुम्
पितृवन्मन्यमानस्य पितरस्तस्य जज्ञिरे। उत्ससर्ज पितॄन्कृत्वा ततस्तामपि स प्रभुः
सा चोत्सृष्टा भवत्संध्या दिननक्तांतरा स्थितिः। रजोमात्रात्मिकामन्यां जगृहे स तनुं ततः
रजोमात्रोत्कटा जाता मनुष्याः कुरुसत्तम। तामप्याशु स तत्याज तनुमाद्यां प्रजापतिः
ज्योत्स्ना समभवच्चापि प्राक्संध्या याभिधीयते। ज्योत्स्नागमे तु बलिनो मनुष्याः पितरस्तथा
राजेंद्र संध्यासमये तस्मात्ते प्रभवंति वै। ज्योत्स्ना रात्र्यहनी सन्ध्या चत्वार्येतानि वै विभोः
ब्रह्मणस्तु शरीराणि त्रिगुणोपाश्रयाणि च। रजोमात्रात्मिकामेव ततोन्यां जगृहे तनुं
ततः क्षुद्ब्रह्मणोजाता जज्ञे कोपस्तया कृतः। क्षुत्क्षामो ह्यंधकारे तु सोसृजद्भगवांस्ततः
विरूपा अत्तुकामास्ते समधावंत तं प्रभुम्। रक्षतामेष यैरुक्तं राक्षसास्ते ततोभवन्
ऊचुः खादाम इत्यन्ये ये ते यक्षास्तु तेभवन्। अतिभीतस्य तान्दृष्ट्वा केशाः शीर्यन्ति वेधसः १०० 1.3.
हीनाश्च शिरसो भूयः समारोहंति ते शिरः। सर्पणात्तेभवन्सर्पा हीनत्वादहयः स्मृताः
ततः क्रुद्धेन वै स्रष्ट्रा क्रोधात्मानो विनिर्मिताः। वर्णेन कपिशेनोग्रा भूतास्ते पिशिताशिनः
धयतो गां समुद्भूता गंधर्वास्तस्य तत्क्षणात्। पिबंतो जज्ञिरे वाचं गंधर्वास्तेन तेऽभवन्