मुनीन्प्रजापतींश्चैव सप्तर्षीन्प्रवरानपि। वर्णान्वायुं पुरास्थानं गंधर्वान्यक्षराक्षसान्
तीर्थानि सरितो वाथ सूर्यादीन्ग्रहतारकान्। यथा ससर्ज भगवांस्तथा मे त्वं वदस्व ह
पुलस्त्य उवाच। परः पराणां परमः परमात्मा पितामहः। रूपवर्णादिरहितो विशेषण विवर्जितः
अपक्षयविनाशाभ्यां परिणामर्द्धिजन्मभिः। गुणैर्विवर्जितः सर्वैः स भातीति हि केवलम्
सर्वत्रासौ समश्चापि वसन्ननुपमो मतः। भावयन्ब्रह्मरूपेण विद्वद्भिः परिपठ्यते
तं गुह्यं परमं नित्यमजमक्षयमव्ययम्। तथा पुरुषरूपेण कालरूपेण संस्थितम्
तं नत्वाहं प्रवक्ष्यामि यथा सृष्टिं चकार ह। पूर्वं तु पद्मशयनादुत्थाय जगतःप्रभुः
गुणव्यंजनसंभूतः सर्गकाले नराधिप। सात्विको राजसश्चैव तामसश्च त्रिधा महान्
प्रधानतत्वेन समं तथा बीजादिभिर्वृतः। वैकारिकस्तैजसश्च भूतादिश्चैव तामसः
त्रिविधोयमहंकारो महत्तत्त्वादजायत। भूतेंद्रियाणां पंचानां तथा कर्मेन्द्रियैः सह
पृथिव्यापस्तथातेजो वायुराकाशमेव च। एकैकशः स्वरूपेण कथयामि यथोत्तरम्
शब्दमात्रमथाकाशं भूतादिः खं समावृणोत्। अथाकाशं विकुर्वाणं स्पर्शमात्रं ससर्ज ह
बलवानेष वै वायुस्तस्य स्पर्शो गुणो मतः। आकाशं शब्दमात्रं तु स्पर्शमात्रं समावृणोत्
ततो वायुर्विकुर्वाणो रूपमात्रं ससर्ज ह। ज्योतीरूपन्तु तद्वायुस्तद्रूपगुणमुच्यते
स्पर्शरूपस्तु वै वायू रूपमात्रं समावृणोत्। ज्योतिश्चापि विकुर्वाणं रसमात्रं ससर्ज ह
संभवंति ततोंभांसि रूपमात्रं समावृणोत्। विकुर्वाणानि चांभांसि गंधमात्रं ससर्जिरे
संघातो जायते तस्मात्तस्य गंधो मतो गुणः। तैजसानीन्द्रियाण्याहुर्देवा वैकारिका दश
एकादशम्मनश्चात्र देवा वैकारिकाः स्मृताः। त्वक्चक्षुर्नासिका जिह्वा श्रोत्रमत्र च पंचमम्१०० 1.2.
एतेषां तु मतं कृत्यं शब्दादि ग्रहणं पुनः। वाक्पाणिपादपायूनि चोपस्थं तत्र पञ्चमम्
विसर्गशिल्पगत्युक्तिर्गुणा एषां विपर्ययात्। आकाश वायु तेजांसि सलिलं पृथिवी तथा
शब्दादिभिर्गुणैर्वीर युक्तानीत्युत्तरोत्तरैः। शांता घोराश्च मूढाश्च विशेषास्तेन ते स्मृताः
नानावीर्याः पृथग्भूतास्ततस्ते संहतिं विना। नाशक्नुवन्प्रजाः स्रष्टुमसमागम्य कृत्स्नशः
समेत्यान्योन्यसंयोगात्परस्परसमाश्रयात्। एकसंघातलक्षाश्च संप्राप्यैक्यमशेषतः
पुरुषाधिष्ठितत्वाच्च व्यक्तानुग्रहणे तथा। महदादयो विशेषांता ह्यंडमुत्पादयंति वै
तत्क्रमेण विवृत्तं तु जलबुद्बुदवत्समम्। तत्राव्यक्तस्वरूपोसौ व्यक्तरूपी जनार्दनः
ब्रह्माब्रह्मस्वरूपेण स्वयमेव व्यवस्थितः। मेरुरुल्बमभूत्तस्य जरायुश्च महीधराः
गर्भोदकं समुद्राश्च तस्यासंश्च महात्मनः। तत्र द्वीपास्समुद्राश्च सज्योतिर्लोकसंग्रहः
तस्मिन्नंडेऽभवन्वीर सदेवासुरमानुषाः। वारि वह्न्यनिलाकाशैर्वृतैर्भूतादिना बहिः
वृतं दशगुणैरंडं भूतादिर्महता तथा। अव्यक्तेनावृतो राजंस्तैः सर्वैः सहितो महान्
एभिरावरणैः सर्वैः सर्वभूतैश्च संयुतम्। नारिकेलफलं यद्वद्बीजं बाह्यदलैरिव