तस्मिन्राज्ये तु दुर्भिक्षं विनष्टमभवत्ततः । अत्यंतसुखिनोलोकाः शोकव्याधिविवर्जिताः
धनधान्यादिसम्पन्ना बभूवुर्धर्मतत्पराः । विनष्टा दस्यवस्तत्र नृपोऽभूल्लोकपालकः
निजाचाररतालोका जलदाः कामवर्षिणः । पूर्वजाः कोटिपुरुषास्तथैवापरजास्तयोः
तेनैव कर्मणा मुक्तिं जग्मुः पापविवर्जिताः । निर्दोषा धनसंपन्नाः सर्वलोकैकपूजिताः
शोकव्याधिविहीना च ववृधे संततिस्तयोः । लोमश उवाच- आगंतुपूजामाहात्म्यं सेतिहासं मयोदितम्
युवयोः प्रीतयोर्विप्रौ किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ । व्यास उवाच- इति ब्रुवति वै तस्मिँल्लोमशे तपसां धने
कालग्रस्तः कृष्णआखुस्तत्रोत्तस्थौ बिलान्निजात् । तमुत्थितं बिलात्कृष्णमूषकं क्रोधविह्वलः
पवित्रस्तत्र चोत्तस्थौ वदन्निति मुहुर्मुहुः । अयं पापाशयो दुष्टो मूषको निशि चाश्रमम्
खनते तीक्ष्णदंतौघैर्गृहद्रव्यं च कृंतति । सर्वेषामेव वर्णानां कृपा श्रेष्ठा प्रकीर्तिता
सा च सर्वेषु कर्तव्या न च दुष्टेषु जंतुषु । इत्युक्त्वासौ मूषिकं तं द्विजश्रेष्ठ कृतैनसम्
नाराचेनातितीक्ष्णेन प्राप्तकालं जघान ह । स्रवच्छोणितधाराभिः प्लाविताङ्गः स मूषकः
पपात भूमौ विप्रर्षे व्यथया हतचेतनः । आखौ निपतिते तस्मिन्दयालुर्द्विजसत्तमः
हाहाकारं ततः कृत्वा समुत्तस्थौ जवेन सः । निजकर्णात्समानीय तुलसीपत्रमुत्तमम्
तस्याखोर्वदने शीर्षे कर्णयोश्च प्रदत्तवान् । मातस्तु तुलसीदेवि गोविन्दह्लादकारिणि
अस्याखोः कृतपापस्य कुरु त्वं गतिमुत्तमाम् । इत्युक्त्वा सद्विजश्रेष्ठ सर्वलोकोपकारकः
हरेनारायणानन्त इत्युच्चैरकरोद्ध्वनिम् । तुलसीपत्रसंस्पर्शान्मूषको वीतकल्मषः
श्रवणाद्धरिनाम्नश्च मुक्तोऽभूद्भवबंधनात् । ततो दूता महाविष्णोः सर्वलक्षणसंयुताः
आजग्मुः सुरथैः शीघ्रं नेतुं तं गतकल्मषम् । समारुह्य रथं दिव्यं विष्णुदूतगणैर्वृताः
जगाम परमं स्थानं मूषको द्विजसत्तम । युगकोटिसहस्राणि स्थित्वा नारायणाश्रमे
ज्ञानमासाद्य तत्रैव मोक्षमाखुर्जगाम सः । व्यास उवाच- माहात्म्यं तुलसीदेव्याः कथितं ते द्विजोत्तम
इदानीं ब्रूहि किं श्रोतुं महाभाग त्वमिच्छसि
श्रीविष्णवे नमः स्वच्छं चंद्रावदातं करिकरमकरक्षोभसंजातफेनं। ब्रह्मोद्भूतिप्रसक्तैर्व्रतनियमपरैः सेवितं विप्रमुख्यैः। कारालंकृतेन त्रिभुवनगुरुणा ब्रह्मणा दृष्टिपूतं। संभोगाभोगरम्यं जलमशुभहरं पौष्करं वः पुनातु
सूतमेकांतमासीनं व्यासशिष्यं महामतिः। लोमहर्षणनामा वा उग्रश्रवसमाह तत्
ऋषीणामाश्रमांस्तात गत्वा धर्मान्समासतः। पृच्छतां विस्तराद्ब्रूहि यन्मत्तः श्रुतवानसि
वेदव्यासान्मया पुत्र पुराणान्यखिलानि च। तवाख्यातानि प्राप्तानि मुनिभ्यो वद विस्तरात्
प्रयागे मुनिवर्यैश्च यथापृष्टः स्वयं प्रभुः। पृष्टेन चानुशिष्टास्ते मुनयो धर्मकांक्षिणः
देशं पुण्यमभीप्संतो विभुना च हितैषिणा। सुनाभं दिव्यरूपं च सत्यगं शुभविक्रमं
अनौपम्यमिदं चक्रं वर्तमानमतंद्रिताः। पृष्टतो यातनियमात्पदं प्राप्स्यथ यद्धितम्
गच्छतो धर्मचक्रस्य यत्र नेमिर्विशीर्यते। पुण्यः स देशो मंतव्य इत्युवाच स्वयं प्रभुः
उक्त्वा चैवमृषीन्सर्वानदृश्यत्वमगात्पुनः। गंगावर्तसमाहारो नेमिर्यत्र व्यशीर्यत