केशवप्रीणनार्थाय अन्यदाचमनादृते । द्वादश्यां देवदेवेशः पूजनीयस्त्रिविक्रमः
गंधैर्धूपैस्तथा पुष्पैर्वासोभिः प्रियदर्शनैः । पूजयित्वा विधानेन मंत्रमेतमुदीरयेत्
देवदेव हृषीकेश संसारार्णवतारक । उदकुंभप्रदानेन नय मां परमां गतिम्
ज्येष्ठे मासि तु वै भीम या शुक्लैकादशी शुभा । निर्जला समुपोष्यात्र जलकुंभान्सशर्करान्
प्रदाय विप्रमुख्येभ्यो मोदते विष्णुसन्निधौ । ततः कुंभाः प्रदातव्या ब्राह्मणानां च भक्तितः
भोजयित्वा ततो विप्रान्स्वयं भुंजीत तत्परः । एवं यः कुरुते पूर्णां द्वादशीं पापनाशिनीम्
सर्वपापविनिर्मुक्तो पदं गच्छत्यनामयम् । ततः प्रभृति भीमेन कृता ह्येकादशी शुभा । पांडवद्वादशी नाम्ना लोके ख्याता बभूव ह
युधिष्ठिरउवाच- आषाढकृष्णपक्षे तु किं वै एकादशी भवेत् । कथयस्व प्रसादेन वासुदेव ममाग्रतः
श्रीकृष्ण उवाच- व्रतानामुत्तमं राजन्कथयामि तवाग्रतः । सर्वपापक्षयकरं सर्वमुक्तिप्रदायकम्
आषाढस्यासिते पक्षे योगिनी नाम नामतः । एकादशी नृपश्रेष्ठ महापातकनाशिनी
संसारार्णवमग्नानां पोतभूता सनातनी । जगत्त्रये सारभूता योगिनी व्रतकारिणाम्
कथयामि तवाग्रेऽहं कथां पौराणिकीं शुभाम् । अलकायां राजराजः शिवभक्तिपरायणः
तस्यासीत्पुष्पबटुको हेममालीति नामतः । तस्य पत्नी सुरूपा च विशालाक्षीति नामतः
स तस्यां चासक्तमना कामपाशवशं गतः । मानसात्पुष्पनिचयमानीय स्वगृहे स्थितः
पत्नीप्रेमरसासक्तो न कुबेरालयं गतः । कुबेरो देवसदने करोति शिवपूजनम्
मध्याह्नसमये राजन्पुष्पागमसमीक्षकः । हेममाली स्वभवने रमते कांतया सह
यक्षराट्प्रत्युवाचाथ कालातिक्रमकोपितः । कस्मान्नायाति भो यक्षा हेममाली दुरात्मवान् । निश्चयः क्रियतामस्य इत्युवाच पुनः पुनः
यक्षा ऊचुः - वनिताकामुको गेहे रमते स्वेच्छया नृप । तेषां वाक्यं समाकर्ण्य कुबेरः कोपपूरितः
आह्वयामास तं तूर्णं बटुकं हेममालिनम् । ज्ञात्वा कालात्ययं सोऽपि भयव्याकुललोचनः
अस्नात एव आगत्य कुबेरस्याग्रतः स्थितः । तं दृष्ट्वा धनदः क्रुद्धः क्रोधसंरक्तलोचनः
प्रत्युवाच रुषाविष्टः कोपप्रस्फुरिताधरः । धनद उवाच- आः पाप दुष्ट दुर्वृत्त कृतवान्देवहेलनम्
अष्टादशकुष्ठवृतो वियुक्तः कांतया तया । अस्मात्स्थानादपध्वस्तो गच्छ स्वप्नमथाधम
इत्युक्ते वचने तस्य तस्मात्स्थानात्पपात सः । महादुःखाभिभूतश्च कुष्ठैः पीडितविग्रहः
न सुखं दिवसे तस्य न निद्रां लभते निशि । छायायां पीडिततनुर्निदाघेऽत्यंतपीडितः
शिवपूजाप्रभावेन स्मृतिस्तस्य न लुप्यते । पातकेनाभिभूतोऽपि पूर्वं कर्म स्मरत्यसौ
भ्रममाणस्ततो गच्छन्हिमाद्रिं पर्वतोत्तमम् । तत्रापश्यन्मुनिवरं मार्कंडेयं तपोनिधिम्
यस्यायुर्विद्यते राजन्ब्रह्मणो वयसा समम् । ववंदे चरणौ तस्य दूरतः पापकर्मकृत्
मार्कंडेयो मुनिवरो दृष्ट्वा तं कंपितं तथा । परोपकरणार्थाय समाहूयेदमब्रवीत्
कस्मात्कुष्ठाभिभूतस्त्वं कुतो निंद्यतरो ह्यसि । इत्युक्तः स प्रत्युवाच मार्कंडेयं महामुनिम्
हेममाल्युवाच- राजराजस्यानुचरो हेममालीति नामतः । मानसात्पद्मनिचयमानीय प्रत्यहं मुने