का युक्तिर्ब्रूहि तां कांते तितीर्षुर्दुःखसागरम् । वर्षाभ्वी तद्वचः श्रुत्वा प्राहेति विनयान्विता
वर्षाभ्व्युवाच- दुःखं न शक्यते सोढुं स्वामिन्नेतद् द्रुतं कुरु । ततस्तौ दंपती विप्र स्मृत्वा गंगां शुभप्रदाम्
सहसा चक्रतुर्यात्रां मरणायोपहर्षितौ । अथैतौ पथि गच्छंतौ चिरकालं बुभुक्षितौ
अपश्यत्पापकृत्क्ष्वेडः कालसर्पो भयंकरः । कालसर्प्प उवाच- दर्दुरौ पापिनौ येथाः प्राप्तकालौ युवां ततः
अथ नूनं भक्षितव्यौ क्षुधितेन मया युवाम् । ततस्तावतिसंत्रस्तौ दंपती दुःखभागिनौ
इत्यूचतुर्वचो भक्त्या कालसर्पं पुरोगतम् । नास्ति मृत्युभयं सर्प स्वल्पमप्यावयोर्हृदि
अहमासं पुरा राजा सत्यधर्माह्वयः क्षितौ । इयं च विजया नाम महिषी संस्थिता मम
मया दुरात्मना मोहान्नितः शरणं गतः ?। तेनैव कर्मणा भुक्तं चिरं दुःखं यमालये
भोक्तुं स्वकर्मणः शेषं भेकयोनौ स्त्रिया सह । सोऽहं यातोऽस्मि पापेन कृतं कर्म न मुंचति
सत्यमावां जिगमिषू परमं धाम पन्नग । व्रजावो जाह्नवीतीरं शरीरत्यागहेतवे
त्यजाविवेकतां सर्प नरकक्लेशदायिनीम् । आवां संखाद्य भवतो भविष्यति सुखं कियत्
आवयोर्हृदये विष्णुस्तवापि हृदये हरिः । अतएव त्वया सार्द्धं शत्रुता का भुजंगम
प्राणिहिंसा न कर्तव्या कदापि च विचक्षणैः । क्रियतेऽपि च तद्धिंसां विदधाति स्वयं विधिः
आयुः पुत्राश्च दाराश्च संपदश्च यशांसि च । हिंसां दत्वा मनुष्याणां हरेद्दुष्टो विधिः स्वयम्
किं जपैः किं तपोभिर्वा किं दानैः किमु चाध्वरैः । हिंसेति वर्णद्वितयं यस्यास्ति हृदये सदा
यः प्राणिहिंसको मर्त्यः स एव हरिहिंसकः । सर्वप्राणिशरीरस्थो भगवान्कमलापतिः
आत्मानं बहुधा सृष्ट्वा भगवान्भूतभावनः । संसारकौतुकागारे क्रीडेच्छिशुरिव स्वयम्
शरीरिणः शरीरं हि निलयः परमात्मनः । परमात्मा स्वयं विष्णुरतो हिंसां विवर्जयेत्
परप्राणविनाशेन चात्मतुष्टिर्विधीयते
क्षणं स्यादात्मनस्तुष्टिरन्यस्य प्राणसंक्षयः । चरित्रमेतल्लोकानामत्यद्भुतमिव क्षितौ
आत्मतृप्तिं प्रकुर्वंति परं हत्वातियत्नतः । धीमान्नात्मपरिज्ञानं कदाचित्कुरुते नहि
अहं विष्णुरसौविष्णुरिति चेतसि भावयेत् । परदुःखेन यो दुःखी सुखी यश्च परश्रिया
संसारेऽस्मिन्स विज्ञेयः साक्षादेव हरिः स्वयम् । धिगस्तु तत्सुखं नॄणां मोहवंचितचेतसाम्
परहिंसाविधानेन सुखं यत्स्याद्भुजंगम । सुखानि वापि दुःखानि दीयंते यानि जंतवे
अचिरेणैव तानि स्म लभंते भुवि मानवाः । तस्माद्धिंसां परित्यज्य भुजंगम सुखी भव
त्वयि प्रसन्ने गच्छावः पारं दुःखमहोदधेः । सर्प उवाच- यदा स्यात्परहिंसायां नूनं मे नातिपातकम्
तदा कथमहो सृष्टै वेधसा भक्ष्यभक्षकौ । परहिंसा न कर्तव्या सत्यमेतत्त्वयोदितम्
किंतु सर्वेषु भक्ष्येषु हिंसा संभाव्यते नहि । नारायणो विश्वरूपः सत्यमेतन्न संशयः
भक्ष्यभक्षकसंयुक्तं स्वयमेव ससर्ज ह । सृजति स्वयमात्मानमात्मानं रक्षति स्वयम्
आत्मानं स्वयमेवात्ति सृष्टिरेवंविधा हरेः । शक्तोऽहं किं युवां हंतुं कालरूपी स्वयं विधिः