अंगुलीभ्यां महेशोऽपि तमोगुणमधारयत् । सत्वमेकोंगुलीभ्यां च सत्वं विष्णुमथादधात्
ब्रह्माणं पादपीठे च दधार च ननर्त च
नृत्यंतमत्यंतविलासरूपं गोक्षीररूपं तरुणं त्रिनेत्रम् । सर्वं दधानं कृतकौतुकं शिवं समीक्ष्य पुत्रान्वरदो बभाषे
शिव उवाच- प्रीतोऽस्मि तव पुत्राहं वरं वृणु यथेप्सितम् । अथाह पितरं पुत्रो वरमेनं ददस्व मे
मामुद्दिश्य कृता पूजा तव पूजा भवेच्छिव । तिष्ठेर्मयि सदा त्वं च त्वमेवाहं च वाव्ययः
शिव उवाच- एवमेतन्महाभाग भविष्यति न संशयः । रक्तगौराविमौ पुत्रौ ब्रह्मविष्णू ममैव तु
बाहुमूलस्थरोमौ च ममाकारौ तथानघौ । अथ ब्रह्माणमाहेदं भजत्वेकं गुणं भवान्
ब्रह्मोवाच- त्वन्निर्दिष्टं गुणमहं धर्तुं शक्तो न हीश्वर । धारयिष्ये रजो देव सत्वं भजतु वै हरिः
अवशिष्टं गुणं चायमीश्वरो धारयिष्यति । शंभुरुवाच- गुणानादायते देवा नशेकुर्नित्यधारणम्
कर्तुं भरणशक्त्यर्थं शिवमित्यवदत्पुनः । गुणान्वयं सर्वकालं न च धारयितुं क्षमाः
दीयतां भगवञ्छक्तिर्यदि भोस्त्वं वरप्रदः । अथ तद्वचनं श्रुत्वा शिवो वाक्यमभाषत
शिव उवाच- विद्याशक्तिः समस्तानां शक्तिरित्यभिधीयते । गुणत्रयाश्रया विद्या अविद्या च तदाश्रया
गुणत्रयं च दग्ध्वैव तत्सारं धर्तुमर्हथ । यच्च किंचिद्भवेत्तत्र भवद्भिर्ध्रियतां हि तत्
अथाहुस्तत्सुता वाक्यं न दाहो ज्वलनं विना । शिवः प्राह महेशस्य लोचने वह्निरस्ति वै
गुणत्रयमिदं धेनुर्विद्या स्याद्गोमयं शुभम् । मूत्रं चोपनिषत्प्रोक्तं कुर्याद्भस्म ततः परम्
वत्सास्तु स्मृतयो यस्यास्तत्संभूतं तु गोमयम् । आगाव इति मंत्रेण धेनुं तत्राभिमंत्रयेत्
गावो गावो गाव इति प्राशयेत्तु तृणं जलम् । उपोष्य च चतुर्द्दश्यां शुक्ले कृष्णेऽथवा व्रती
परेद्युः प्रातरुत्थाय शुचिर्भूत्वा समाहितः । कृतस्नानो धौतवस्त्रो गोमयार्थं व्रजेत्तु गाम्
उत्थाप्य तां प्रयत्नेन गायत्र्या मूत्रमाहरेत् । सौवर्णे राजते ताम्रे धारयेन्मृन्मये घटे
पौष्करे वा पलाशे वा पात्रे गोशृंग एव वा । आदधीत हि गोमूत्रं गंधद्वारेति गोमयम्
अभूमिपातं गृह्णीयात्पात्रे पूर्वोदितेऽधिके । गोमयं शोधयेद्विद्वाञ्छ्रीर्मे भजतु मंत्रतः
अलक्ष्मीर्मयीति मंत्रेण गोमयस्यापमार्जनम् । सं त्वा सिंचामि मंत्रेण गोमूत्रं गोमये क्षिपेत्
पंचानां त्वेति मंत्रेण पिंडांश्चैव चतुर्द्दश । कुर्यात्संशोष्य किरणैस्तरणेराहरेत्तु तान्
निदध्यादथ पूर्वोक्तपात्रे गोमयपिंडकान् । स्वगृह्योक्तविधानेन प्रतिष्ठाप्याग्निमिंधयेत्
पिंडान्विनिक्षिपेत्तत्तदर्णदेवाय पिंडकान् । आघारावाज्यभागौ च प्रक्षिप्य द्वौ हुनेत्सुधीः
ततो निधनपतये त्रयोदशजयादयः । होतव्याः पंचब्रह्माणि नमो हिरण्यबाहवे
इति सर्वाहुतीर्हुत्वा चतुर्थ्यंतैस्तु मंत्रकैः । ततः शर्वाय रुद्राय यस्य वैकंकतीति च
एतैस्तु जुहुयाद्विद्वाननाज्ञातत्रयं तथा । व्याहृतीरथ हुत्वा तु ततः स्विष्टकृतं हुनेत्
इध्मशेषं तु निर्वर्त्य पूर्णपात्रोदकं ततः । पूर्णमासांतयजुषा जलेनान्येन बृंहयेत्
ब्राह्मणेष्वमृतमिति तज्जलं शिरसि क्षिपेत् । प्राच्यामिति दिशां लिंगैर्दिक्षु तोयं विनिक्षिपेत्